Umberto Eco zou het onderwijs verbeteren, ‘circulerende kennis’ verplicht stellen en alle mensen dwingen zijn boeken te lezen, zodat ze even intelligent worden als hij.
Ik kan alleen maar een polemisch antwoord geven op de vraag wat ik zou doen als ik het voor het zeggen had in de wereld, want er bestaat geen enkele kans dat het ooit zover komt. Met het ouder worden heb ik een hekel gekregen aan de mensheid, dus als ik de absolute macht had, zou ik die mens‑heid voort laten gaan op haar weg naar zelfvernietiging – ze zou vernietigd worden en dan zou ik me prettiger voelen.
Mensen zoals ik, wij zijn intellectuelen – we doen ons werk, we schrijven artikelen, we hebben manieren om te protesteren, maar we kunnen de wereld niet veranderen. Het enige wat we kunnen doen is onze steun uitspreken voor de politiek van het meegevoel. Angela Merkel heeft een positief gebaar gemaakt toen ze de Duitse bevolking opriep om Syrische vluchtelingen op te nemen. Ze heeft het beeld van de Duitsers overal ter wereld veranderd – zij worden niet langer gezien als de SS van Adolf Hitler. Dat kan een politicus doen.
Er is geen kwaliteitscontrole, dat is een enorm probleem
Jonge mensen moet geleerd worden om de informatie die ze via internet krijgen te filteren en er vraagtekens bij te plaatsen, in plaats van alles zomaar voor waar aan te nemen. Dat is een moeilijke taak. Ik gebruik Wikipedia en ik weet dat ik de informatie daarvan in 99 procent van de gevallen kan vertrouwen, maar op mijn eigen pagina hebben mensen beweerd dat ik de oudste van dertien kinderen ben en dat ik getrouwd ben met de dochter van mijn uitgever. Dat is allebei niet waar. Dus zelfs dat kan onderhevig zijn aan manipulatie. Een van mijn kleinzoons is vijftien jaar en zegt dat veel vrienden van hem geloven in de complottheorieën die ze op internet lezen. Er is geen kwaliteitscontrole, dat is een enorm probleem.
Elke overheid zou moeten streven naar verbetering van het onderwijs. Voor de Eerste Wereldoorlog volgde maar zo’n 20 procent van de mensen in Italië een lagereschoolopleiding. Vandaag de dag zijn de universiteiten het probleem – het risico dat we de toelatingseisen verlagen om meer mensen toegang tot de universiteit te geven, maar daarmee ook de kwaliteit verminderen. Dat is onlangs in Italië gebeurd en het is een tragedie geworden. Nu zijn de eerste drie jaar van de universiteit te gemakkelijk – studenten hoeven geen boeken van meer dan honderd pagina’s te lezen. De machthebbers moeten begrijpen dat je uitdagingen nodig hebt om volwassen te worden. Toen ik aan de universiteit studeerde las ik duizenden pagina’s, en ik ben er niet aan onderdoor gegaan!
Encyclios
Het onderwijzen van talen is het enige wat ik op scholen verplicht zou stellen. Als het concept Europa bestaat, dan is het gebaseerd op de wederzijdse kennis van elkaars taal. In twee van de grootste Europese landen, Engeland en Frankrijk, schijnt de meerderheid van de bevolking alleen de eigen taal te spreken. Nog niet eens zo lang geleden kregen mensen in Engeland gedegen onderwijs in Latijn. Er bestaat een verhaal over een Engelse generaal die in de negentiende eeuw tijdens een opstand werd uitgezonden naar de Indiase provincie Sindh. Bij wijze van grap stuurde hij een telegram waarin stond ‘Peccavi’, wat in het Engels betekent ‘I have sinned’. Het mooie was niet dat hij grapjes kon maken in het Latijn, maar dat zijn collega’s in Londen het begrepen. Mijn kleinzoon heeft de afgelopen twee jaar Grieks geleerd; hij kan misschien nog niet Homerus in de originele taal lezen, maar hij heeft wel kennis opgedaan over de Griekse beschaving. Dat hoort bij wat vroeger encyclios werd genoemd, oftewel circulerende kennis, en daar komt het woord ‘encyclopedie’ vandaan.
Mensen zijn religieuze dieren. Honden zijn niet religieus. Ze blaffen wel tegen de maan, maar dat is niet vanuit religieus gevoel. Mensen hebben de neiging naar de reden voor hun situatie te zoeken. Er bestaat een mooie zin, die is toegeschreven aan G.K. Chesterton: ‘Als mensen niet meer in God geloven, geloven ze niet nergens in, maar geloven ze in alles.’ De baas over de wereld kan de religie niet uitbannen. Je kunt atheïst zijn of niet-gelovige, maar je moet er‑kennen dat de overgrote meerderheid van de mensen een of andere religieuze overtuiging nodig heeft.
Karl Marx noemde religie opium voor het volk – iets wat mensen rustig houdt. Maar het kan ook cocaïne voor het volk zijn. Religie heeft een dubbele functie – ze beantwoordt bepaalde fundamentele vragen en zet soms aan tot strijd tegen niet-gelovigen. Het is een eigenschap die bij mensen hoort, net zoals mensen de enige soort zijn die kan liefhebben.
Tot slot, als ik de baas over de wereld was, zou ik mensen willen verplichten om al mijn boeken te lezen, zodat ze even intelligent worden als ik en niet geloven dat we een baas over de wereld nodig hebben.
Auteur: Umberto Eco
Vertaler: Annemie de Vries
Umberto Eco is auteur, essayist, filosoof, literatuurrecensent en semioticus. Zijn meest recente boek Numero Zero verscheen in Nederland als Het nulnummer bij uitgeverij Prometheus.
