2. Zo komt IS aan wapens en munitie

In zijn geboortestad in Oost-Syrië was algemeen bekend dat Abu Ali wapens leverde aan rebellen die tegen IS vechten. Hij wist een jaar 
geleden dan ook zeker dat zijn dagen waren geteld toen twee jihadistische commandanten uit hun pick-uptruck stapten en naar hem toe liepen. Maar tot zijn verbazing gaven ze hem een gedrukt velletje papier met de tekst: ‘Deze persoon mag allerlei soorten wapens kopen en verkopen binnen de Islamitische Staat.’ ‘Er stond zelfs een stempel van de stad Mosul op,’ herinnert Abu Ali zich.

In plaats van te worden vastgezet of verdreven, zoals ze hadden gevreesd toen IS vorig jaar Oost-Syrië veroverde, werden veel handelaren op de zwarte markt – zoals Abu Ali – door de jihadisten in de watten gelegd. Ze werden opgenomen in een ingewikkeld systeem van vraag en aanbod dat ervoor zorgt dat ’s werelds rijkste jihadistische groepering voorzien blijft van munitie in het zelf uitgeroepen ‘kalifaat’, dat 
de helft van Syrië en eenderde van 
Irak omvat.

Miljoenenhandel

‘Ze kopen als gekken, iedere dag: ’s morgens, ’s middags en ’s avonds,’ zegt Abu Ali, die – net als anderen 
die binnen het grondgebied van IS hebben geopereerd – heeft gevraagd niet bij zijn echte naam genoemd te worden.

IS kreeg voor honderden miljoenen dollars aan wapens te pakken toen in de zomer van 2014 de tweede stad van Irak, Mosul, werd ingenomen. Sindsdien heeft de groepering bij iedere slag die ze heeft gewonnen meer materiaal verworven. Tot het arsenaal behoren Amerikaanse Abrams-tanks, M16-geweren, MK19-granaatwerpers (die werden afgenomen van het Iraakse leger) en Russische M46-kanonnen 
(die werden buitgemaakt op de Syrische strijdkrachten).

Maar de handelaren zeggen dat er ondanks dit alles nog steeds iets is 
wat IS hard nodig heeft: munitie. 
Het meest gevraagd is munitie voor kalasjnikovs, machinegeweren en luchtafweergeschut. IS koopt ook raketgranaten en kogels voor sluipschutters, maar dan in kleinere hoeveelheden.

Het is lastig de precieze bedragen te berekenen die gemoeid zijn met de miljoenenhandel in munitie van IS. Eerder dit jaar vergden de schermutselingen aan de frontlinie bij de oostelijke stad Deir Ezzor – slechts een van de vele slagvelden – per maand op zijn minst voor een miljoen dollar aan munitie, volgens interviews met strijders en handelaren. Alleen al het decemberoffensief van een week op 
het nabijgelegen vliegveld kostte een miljoen dollar, zeiden ze.

Bij de gevechten kunnen op één dag tienduizenden kogels gebruikt worden

De behoefte van IS aan munitie weerspiegelt de tactiek die de groepering in de strijd hanteert: bij aanvallen en terugtrekkingen is ze sterk afhankelijk van autobommen, zelfmoordvesten en geïmproviseerde explosieven. Maar bij de snel op en neer gaande gevechten daartussenin – meestal met kalasj‑
nikovs en op trucks gemonteerde machinegeweren – kunnen op één dag tienduizenden kogels verbruikt worden. Strijders zeggen dat vracht‑
wagens diverse frontlinies iedere dag van nieuwe munitie voorzien.

Om dit aanbod veilig te stellen maakt IS gebruik van een ingewikkelde logistieke operatie, waarvan strijders zeggen dat die zo cruciaal is dat ze onder rechtstreeks toezicht staat van de hoge militaire raad die deel uitmaakt van het hoogste leiderschap van de groepering. Dit lijkt op de wijze waarop het beheer wordt gevoerd over de oliehandel, de voornaamste bron van inkomsten van IS.

De beste bronnen voor munitie zijn de vijanden van IS. De milities in Irak die aan de zijde van de regering vechten, verkopen een deel van hun voorraden aan handelaren op de zwarte markt, die ze vervolgens doorverkopen aan IS-handelaren. Vooral in de drievoudige oorlog in Syrië zijn de IS-strijders afhankelijk van hun rivalen: de strijdkrachten van president Bashar al-Assad en de rebellen die strijden om zowel Assad als IS omver te werpen. Dit is het punt waarop Syrische wapenhandelaren een cruciale rol spelen. Abu Ali vluchtte toen hem werd gevraagd tot hun gelederen toe te treden, maar Abu Omar, een veteraan op de zwarte markt, heeft zich voluit in de handel gestort.

We konden wapens van het regime, de Irakezen en de rebellen kopen – zelfs als we wapens van de Israëli’s hadden kunnen kopen, had het ze niets kunnen schelen, zolang ze de wapens maar kregen,’ zegt Abu Omar. In gesprek met de Financial Times, in een bar in Turkije, vertelt hij – terwijl hij de ene na de andere whisky naar binnen giet – hoe zijn jaar als wapenhandelaar voor IS is verlopen. Hij is er in augustus mee opgehouden, zegt hij, nadat hij had geconstateerd dat IS ‘repressief’ was.

IS-commandanten zorgen voor gestempelde identiteitsbewijzen voor handelaren die officieel zijn goedgekeurd door twee leden van de veiligheidsdienst van IS. De groepering legt vervolgens een exclusiviteitsclausule op: de wapenhandelaren mogen zich vrijelijk bewegen en hun handel bedrijven – zolang IS maar hun enige klant is.

De tegenstanders van de jihadisten zijn geïntrigeerd door het vermogen van de groepering om tijdens gevechten snel grote hoeveelheden munitie te verplaatsen. In Noord-Irak hebben Koerdische peshmergastrijders gedetailleerde documenten gevonden van wapen- en munitieleveranties, met orders die waren opgesteld voor gevechten die nog maar net waren geëindigd. ‘Binnen 24 uur werd de munitie per auto naar hen toegestuurd,’ zegt een veiligheidsfunctionaris in Irak, die niet bij naam genoemd wil worden.

Strijders en handelaren prijzen de snelheid van de communicatiesystemen van de jihadisten. Een rondreizende ‘commissie’, benoemd door de militaire raad in Irak, spreekt voortdurend met de ‘wapencentra’ in iedere provincie, zo zeggen zij, die op hun beurt verzoeken van de militaire emirs in behandeling nemen. Gesprekken tussen de emirs 
en de ‘centra’ kunnen soms door hun vijanden op walkietalkiefrequenties worden afgeluisterd. Aan de Iraaks-Syrische grens zitten Koerdische peshmergastrijders rondom een apparaat dat is afgestemd op een krakende IS-frequentie, waar strijders om ‘kebab’, ‘kip tikka’ en ‘salade’ vragen.

‘

Alles draait om geld. Het kan niemand iets schelen wie je bent… Ze geven alleen maar om dollars

Kebab staat waarschijnlijk voor een zwaar machinegeweer,’ zegt Abu Ahmad, een rebellencommandant uit Oost-Syrië die onder IS heeft gevochten totdat hij deze zomer naar Turkije vluchtte. ‘Salade moet munitie voor kalasjnikovs zijn. Er zijn explosieve kogels, doordringende kogels – een mix, net als salade,’ lacht hij.

Abu Omar zegt dat hij via WhatsApp 
in contact trad met de centra. Om de paar dagen geeft de rondreizende 
commissie prijslijsten uit, die de centra gebruiken voor de kogels en granaten die het meest in trek zijn. Het centrum waar Abu Omar verslag aan uitbracht stuurde hem sms-berichten over prijswijzigingen. Volgens handelaren liepen hun commissies uiteen van 
10 tot 20 procent.

De prijzen stijgen naarmate de door 
de VS gesteunde coalitiekrachten de groepering verder wegdrijven van de Turkse grens, waardoor het aantal potentiële smokkelroutes kleiner wordt, vertelde Abu Ahmad aan de Financial Times. IS heeft meer licenties verstrekt om de concurrentie te bevorderen en de prijzen omlaag te krijgen, klaagde een handelaar. Wapenhandelaren vechten nu om dezelfde handeltjes.

Het grootste deel van de munitie komt uit Syrië, dat nu een bron van wapens is geworden voor de hele regio. Financiers uit de Golfstaten sturen hun favoriete rebellengroepering vrachtwagens vol munitie over de Turkse grens. 
Corrupte strijders zorgen ervoor dat een deel daarvan bij lokale handelaren terechtkomt; de grensprovincies Idlib en Aleppo zijn nu de grootste zwarte markten van het land geworden, aldus lokale bewoners. Na vijf jaar oorlog doet ideologie er nauwelijks nog toe, aldus Abu Ahmad. ‘Sommige dealers haten IS zelfs. Maar dat maakt niet uit als het om winst maken gaat.’

Geld

Dealers maken gebruik van een netwerk van chauffeurs en smokkelaars om munitie te verbergen in trucks 
die civiele goederen als groenten en bouwmaterialen afleveren. ‘Er is een druk in- en uitgaand verkeer van vrachtwagens. Ze gebruiken altijd dingen die niet verdacht zijn,’ zegt 
Abu Ahmad. ‘Brandstoftrucks worden vaak gebruikt, omdat die leeg naar 
het grondgebied van IS terugrijden.’

Munitie uit Moskou en Teheran, bestemd voor Assad, is een andere bron van wapens voor de zwarte markt. 
‘Ze houden van Russische producten,’ zegt Abu Omar. ‘Ook Iraanse producten worden verkocht – maar voor weinig geld.’

In een gebied waar nog maar weinig economische mogelijkheden over zijn, is het stopzetten van de handel een lastige aangelegenheid. Iedere keer dat een wapenhandelaar vlucht, duiken er weer anderen op die wanhopig op zoek zijn naar een kans om geld te verdienen. ‘Vandaag de dag draait alles om geld. Het kan niemand iets schelen wie je bent… Ze geven alleen maar om dollars,’ aldus Abu Omar.

Auteurs: Erika Solomon en Ahmed Mhidi
Vertaler: Menno Grootveld

Financial Times
Verenigd Koninkrijk | oplage 448.000

Toonaangevende krant voor de Londense City en de rest van de wereld. Internationale economie en management worden uitputtend behandeld.