Overal in Europa vinden onderwijshervormingen plaats. In Italië probeert premier Renzi scholen efficiënter te maken door directeuren meer macht te geven. Dat heeft volgens publicist Roger Abravanel echter alleen zin als deze zelf op basis van de juiste competenties worden geselecteerd.
De schoolhervormingen van Matteo Renzi lijken sterk op de hervormingen die hij heeft doorgevoerd op de arbeidsmarkt [waar het ontslagrecht is versoepeld]. Maar een school is geen bedrijf. Niet omdat scholing geen business is, maar omdat de Italiaanse scholen zich niet bekommeren om hun klanten: de leerlingen.
De logica die Renzi gebruikt bij de schoolhervormingen is dezelfde als die van de Amerikaanse Jobs Act: een eind maken aan de oneerlijke behandeling van tijdelijke werknemers (of deze althans reduceren) en tegelijkertijd aan hun bazen (bedrijfsleiders in bedrijven, directeuren en rectoren op scholen) meer macht geven bij het selecteren van hun arbeidskrachten. Ondernemers mogen medewerkers ontslaan die hun werk niet goed doen, schooldirecteuren mogen leerkrachten aannemen die goed kunnen lesgeven.
Het was te verwachten dat de vakbonden opnieuw zouden protesteren. Het concept van de rector als bedrijfsleider valt niet goed; er zijn al allerlei benamingen voor bedacht, van burgemeester tot sheriff. Maar waar het feitelijk op neerkomt is dat hij een bedrijfsleider en baas is die zelf zijn medewerkers kan uitkiezen. En zoals de hervorming van artikel 18 van de Arbeidswet de rechtspositie van werknemers bedreigt (althans, van werknemers met een vaste aanstelling bij grote bedrijven), zo ook bedreigt de schoolhervorming, die in Italië buona scuola (‘goede school’) wordt genoemd, de onaantastbare arbeidspositie van leerkrachten.
Maar is die ‘goede school’ waar de vakbonden zo tegen zijn, dan niet tenminste een goede hervorming voor de ‘bazen’ van de school, oftewel voor alle Italianen? Helaas is dat nauwelijks het geval.
Veel directeuren zijn echte leiders, maar zeker niet omdat de staat hen daarop heeft uitgekozen
In het onderwijs heeft de eigenaar van de school, oftewel de staat, zich altijd meer bekommerd om zijn werknemers (de leerkrachten) dan zijn klanten (de leerlingen). Ook al omdat die klanten nooit erg kritisch zijn geweest en niet protesteren als de dienstverlening belabberd is, oftewel als de leerlingen na het verlaten van de school niet goed blijken te zijn voorbereid op een baan, zoals in Italië vaker het geval is dan in de andere westerse landen. Als ze moeten kiezen gaan ze liever naar een school die dicht bij huis is dan naar de beste school. En omdat er geen protesterende klanten zijn heeft de staat-eigenaar dus zijn afdelingsleiders, oftewel de schooldirecteuren, gekozen als bureaucraten: op grond van hun kennis van wetten en regels.
Wat niet wil zeggen dat alle of de meeste Italiaanse schooldirecteuren bureaucraten zijn. Veel directeuren zijn echte leiders, maar dat is dan alleen omdat school voor velen nog steeds een missie is en zeker niet omdat de staat hen daarop heeft uitgekozen. Deze directeuren hebben hart voor het onderwijs en willen hun school goed leiden, en omdat ze intelligent, volhardend en moedig zijn, hebben ze de mouwen opgestroopt en ervoor geknokt om de baan van schooldirecteur te bemachtigen. Als zij meer autonomie en macht zouden krijgen, zou dat beslist een groot goed zijn.
Maar helaas zijn er ook andere rectoren en directeuren. Net als bij bedrijven die niet hoeven te concurreren en de druk van de markt niet voelen, zijn heel veel afdelingsleiders niet bekwaam genoeg.
Een echte schoolhervorming moet een systeem creëren dat het de klanten mogelijk maakt te weten wat de beste onderwijsinstellingen zijn, met objectieve beoordelingen en eerlijke transparantie in de mate waarin de leerling wordt voorbereid op de arbeidsmarkt. Alleen dan kunnen de afdelingsleiders – oftewel de directeuren en rectoren – goed worden gekozen en verantwoordelijk worden gesteld. Want macht zonder verantwoordelijkheid is willekeurig.
Auteur: Roger Abravanel
Vertaler: Etta Maris
Roger Abravanel schrijft artikelen en boeken. Het laatste dat hij publiceerde kwam april dit jaar uit met de titel ‘La ricreazione è finita. Scegliere la scuola trovare il lavoro’ (‘Het speelkwartier is voorbij. Hoe je de goede school kiest en werk vindt’).
Corriere della Sera
Italië, dagblad, oplage 715.000
In 1876 in Milaan opgericht, oorspronkelijk als avondkrant, vandaar ‘della sera’. Is een van de meest gelezen en gerespecteerde kranten van Italië die grote schrijvers (Pasolini) en journalisten (Mondranelli) aan zich zag verbonden.
Was wat gematigd in zijn opvattingen maar is door de Berlusconi jaren heen wat opgeschoven naar links.
