4. Context: Patriotten, symbolen en games

‘De grote vervanging’

In Frankrijk belichaamt de splinterpartij Génération Identitaire de theorieën 
van extreemrechts.

‘De ideologie van deze beweging is goeddeels geïnspireerd door Nouvelle Droite (ND), een voornamelijk Franse denkrichting die zich aan het begin van de jaren zestig ontwikkelde en waarin werd getracht de racistische ideeën zodanig te herformuleren dat ze 
aanvaardbaar zouden worden voor de Europeanen, die nog verse herinneringen hadden aan het fascisme’, zo schrijft The Guardian. De ideologie berust op de theorie van de ‘grote vervanging’, zoals die werd geformuleerd door de anti-globalist en schrijver Renaud Camus. 
‘In die theorie worden liberale politici ervan beschuldigd dat zij de blanke Europeanen willen vervangen door moslims’, aldus The New York Times.

Maar de identitaire theorie heeft oudere wortels, volgens Foreign Policy. ‘Het concept komt voort uit een lange traditie, die teruggaat tot het einde van de negentiende eeuw, waarin schrijvers zich teweerstelden tegen de kosmopolitische stromingen in de maatschappij en de loftrompet staken van een Frankrijk dat stevig verankerd was in zijn identiteit en historische erfenis. 
In de jaren twintig van de vorige eeuw begon de Franse industrieel François Coty in concretere termen te spreken over ‘de grote vervanging’. De Identitaire Generatie keurt het gebruik van geweld niet openlijk goed, maar de hele literatuur rond de groep klinkt als een oproep tot het opnemen van de wapens’, merkt Politico op. In elk geval ‘beperkt de ideologie van de pan-Europese beweging zich niet langer tot de marginale kringen die men zich zag 
vormen in Frankrijk in 2003.

Overal in Europa hebben de extreemrechtse populisten het jargon en de politieke ideeën van de Identitaire Generatie ingang doen vinden in het normale 
politieke jargon.’ In Frankrijk heeft de Rassemblement National (het vroegere Front National) bij monde van Marine 
Le Pen de theorie uit het verleden 
opgeroepen, en onlangs de feiten weer ontkend. Marion Maréchal-Le Pen, ex-parlementslid voor het Front National, erkende dat de theorie van ‘de grote vervanging niet absurd is’. De Franse regering kijkt naar een mogelijkheid Génération Identitaire te ontbinden, maar de zaak lijkt juridisch ingewikkeld om direct tot een dergelijke ingreep over te gaan.

Geen band met fascisme, wel met Hitlergroet

Sinds enkele jaren trekt er op 11 november een lange ‘mars voor de onafhankelijkheid’ door de Poolse hoofdstad. Die mars trekt honderdduizenden deelnemers, uit Polen en andere Europese landen, en is volgens de organisatoren ‘de grootste patriottische manifestatie in Europa’.

Maar volgens de tegenstanders is het de 
grootste verzameling van extreemrechts volk ter wereld. De liberale Poolse krant Gazeta Wyborcza twijfelt niet aan de ‘neofascistische banden van de organisaties die aan de wieg van deze mars staan, zelfs al hebben de leden ervan spijkerjack en gympen verruild voor kostuum met stropdas en gepoetste schoenen. Sommigen hebben het zelfs tot een zetel in het parlement geschopt; maar dat verhult niet 
dat het neofascisten zijn gebleven – ze kunnen niet alles verbergen, niet hun racisme, hun antisemitisme, noch hun verachting voor de democratie en het verenigde Europa.’

In feite ‘wordt de mars voor de onafhankelijkheid sinds 2011 georganiseerd door de Gezamenlijke Poolse Jeugd (MW) en het Nationaal-Radicale Kamp (ONR). Ze vinden hun inspiratie in organisaties met dezelfde naam uit de periode tussen de twee wereldoorlogen. MW komt er ronduit voor uit nationalistisch 
en anti-Europees te zijn en verwijst naar de doctrine van de katholieke kerk. Sinds jaar en dag ontkent de groep enigerlei band met het neofascisme, maar men heeft de aanhangers vaak de Hitlergroet zien brengen of zien 
deelnemen aan neonazistische feesten.’

“Sinds jaar en dag ontkent de groep enigerlei band met het neofascisme, maar men heeft de aanhangers vaak de Hitlergroet zien brengen of zien 
deelnemen aan neonazistische feesten.”

Ten aanzien van ONR schrijft de krant dat het ook in dit geval gaat om de wederopstanding van een organisatie uit de periode van het interbellum, die al eens in 1934 werd verboden, in 2009 opnieuw werd ontbonden (vanwege antisemitische manifestaties), enkele jaren lang slechts informeel bestond, maar in 2012 
als legale organisatie weer opdook.

Minder bekend is de splintergroep Nationale Poolse Wederopstanding (NOP), die zich openlijk afficheert als ‘erger dan het fascisme’. Gazeta Wyborcza onthult het lidmaatschap van NOP van International Third Position, ‘een federatie van nationalistische groeperingen 
die is opgericht door Roberto Fiore. Die stond ook aan de wieg van de Italiaanse fascistische partij Forza Nuova. Nog altijd volgens de Poolse krant worden de banden van deze 
groepen met de fascistische beweging uit de eerste helft van de vorige eeuw bevestigd 
door de symbolen die ze gebruiken.

Ultrarechtse intelligentsia

Om extreemrechts te begrijpen, ‘moet men zich eens buigen over hun boekenplanken’, beveelt de Turkse schrijfster Elif Shafak aan in The Guardian. Ze benadrukt dat zich de laatste jaren een stille omwenteling heeft voltrokken in de uitgeverswereld: ‘de opkomst van een ultrarechtse intelligentsia’. Met hun werk en hun bijeenkomsten zijn ze erin geslaagd 
de kloof te dichten tussen ‘de minder ontwikkelden en de wereld van de literatuur, met het vaste voornemen de geschiedenis te herschrijven’.

Onder de auteurs bevinden zich ook Fransen, ‘met name een Renaud Camus, de theoreticus van “de grote vervanging”, en 
de voormalige leider van het Front National, Jean-Marie Le Pen, wiens memoires, Fils de 
la nation [Zoon van de natie], onmiddellijk na verschijning in 2018 als warme broodjes over 
de toonbank gingen’.

In hun midden ‘duikt ook de Duitser Thillo Sarrazin op, schrijver van Deutschland schafft sich ab, waarvan de 
verschijning in 2010 een 
schandaal teweegbracht’, en de Poolse revisionistische historica Ewa Kurek. Men vindt er ook 
de ‘polemische Canadese 
psycholoog Jordan Peterson, die van het masculinisme en het antifeminisme zijn stokpaardjes heeft gemaakt’.

Volgens Shafak ‘verdraaien deze auteurs de feiten, herschrijven ze de geschiedenis en gebruiken ze hun woorden en hun sociale positie om op te roepen tot 
vijandschap en separatisme’. 
En daar slagen zij in ‘onder een laagje vernis van intellectuele gekunsteldheid’.

Hoe extreemrechts een greep doet naar games

Volgens Megan Condis, lector 
in deze materie en geciteerd in The New York Times, ‘schuilt het probleem niet in de inhoud van die spelletjes zelf, maar in de cultuur eromheen, die een voedingsbodem is waarin de zaden van de wrok zich ontwikkelen tot haatgevoelens’. De ronselaars van extreemrechts hebben dat goed begrepen en maken zich meester van de 
talrijke discussieforums in die games, om er groepen te stichten onder het banier ‘White only’. De krant geeft daarvan voorbeelden die het vond op babbelsite Discord (de Skype voor gamers) en op Steam, de omvangrijke ‘gamebibliotheek’. Eén fenomeen in het bijzonder heeft een rol gespeeld in de toenadering tussen extreemrechts en de gamewereld: Gamergate.

Deze campagne van systematisch lastigvallen, die in 2014 begon, levert het bewijs dat ‘de toenemende aanwezigheid in dit milieu van etnische minderheden, vrouwen en lhbt’ers 
niet wordt gezien als een uitbreiding, maar als een invasie’. Gameontwikkelaars ontvingen veel doodsbedreigingen op 4chan, een forum dat de anonimiteit van gebruikers op de voorgrond stelt en waar moderatoren zelden ingrijpen. Nadat het forum alsnog een verbod had ingevoerd op boodschappen met betrekking tot Gamergate, deed zich een ware uittocht voor van gebruikers, die uitweken naar een gelijksoortige site: 8chan. Daar 
werden berichten toegestaan zonder profiel, waardoor ‘een publiek werd aangetrokken dat een voorkeur had voor extreme content, die op andere sites geweerd zouden worden’, 
aldus The Washington Post. Die content ging van neonazisme tot pedoporno.