5. Kort goed nieuws

Afrika wil zich laten zien in de wetenschap

Sinds het begin van dit jaar zijn er verschillende initiatieven ontplooid om het wetenschappelijk onderzoek op het Afrikaanse continent tot zijn recht te laten komen. Het jongste voorbeeld daarvan is AfricArxiv, een website met samenvattingen van recent Afrikaans onderzoek.

‘De bedoeling is de zichtbaarheid van de wetenschap in Afrika te verbeteren door wetenschappers te helpen bij het verspreiden van hun werk,’ zeggen de initiatiefnemers in het wetenschapsblad Nature. Die initiatiefnemers zijn Justin Ahinon, student toegepaste statistiek uit Benin, en Johanna Havemann, docent wetenschappelijke communicatie in Berlijn. Zij hopen ook dat de site zal bijdragen aan een betere kennis bij onder anderen politieke besluitvormers, ondernemers, landbouwers en journalisten.

AfricArxiv staat open voor bijdragen in alle Afrikaanse talen, waaronder het Akan, Twi, Swahili en het Xhosa, aldus Nature. De site is een aanvulling op bestaande publicaties als Scientific African en AAS Open Research (uitgegeven door de Afrikaanse Academie van Wetenschappen), die enkele maanden eerder het licht zagen.

India haalt homoseksualiteit uit het strafrecht

De ‘tegennatuurlijke seks’ (volgens de definitie die thans wordt gehanteerd in het Wetboek van Strafrecht) werd in India in 2009 vooraleerst toegestaan, in 2013 weer verboden, maar lijkt nu voor eens en altijd van strafbaarstelling te worden ontdaan. Na een week van hoorzittingen heeft het Hooggerechtshof in Delhi zich medio juli bevoegd verklaard om terzake een definitief besluit te nemen, waarop de LHBT-gemeenschap met ongeduld wacht.

Tot dusverre meende de hoogste rechtsinstantie dat het aan de wetgever was om over deze kwestie te beslissen, maar het hof heeft nu een tegenovergesteld standpunt ingenomen onder verwijzing naar een arrest dat precies een jaar geleden werd gewezen en waarin het ‘onvervreemdbare karakter’ werd vastgelegd van het respecteren van fundamentele vrijheden, waaronder ook het praktiseren van de seksuele geaardheid moet worden gerekend.

Volgens The Times of India meent het Hooggerechtshof nu over de bevoegdheid te beschikken om ‘elke maatregel te verbieden die de fundamentele rechten van de burger aantast, wat ook het standpunt moge zijn van de regering die op een gegeven moment aan de macht is’.

Dat is een steen in de vijver van premier Narendra Modi, van wie een deel van de aanhang homoseksualiteit nog altijd als een ziekte beschouwt. Maar de regering heeft al laten weten niet in de lopende procedure te zullen ingrijpen en zich neer te leggen bij ‘het wijze oordeel’ van de hoge rechters.

Boeken mogen weer in Mosoel

‘We beginnen een inzamelingsactie van boeken (…) op alle gebieden van kennis en wetenschap en in alle talen’, was in februari te lezen op het blog Mosul Eye. Het elektronisch dagboek wordt bijgehouden door een historicus uit de stad en was een van de zeldzame informatiebronnen tijdens de overheersing van Mosoel door de Islamitische Staat tussen 2014 en 2017.

De blogger herinnert aan de donkere jaren van boekverboden en boekverbrandingen, en schaart zich achter de oproep van inwoners van de stad om het boekenbezit van de plaatselijke universiteit weer in de oude staat te brengen. Dat is een gigantische opgave indien men beseft dat deze collectie, voordat zij werd vernietigd door IS, ‘een van de grootste literaire verzamelingen in het Midden-Oosten omvatte’, aldus de Britse krant The Telegraph. Volgens de krant heeft de oproep tot dusverre rond vijftigduizend boeken opgeleverd uit alle delen van de wereld. Dat is een bemoedigend begin voor de initiatiefnemers, die de bibliotheek ‘boek voor boek’ in oude luister willen herstellen.

Minder Indiase vrouwen sterven in het kraambed

Het sterftecijfer van Indiase vrouwen in het kraambed is in minder dan een decennium met 22 procent gedaald, zo meldden de autoriteiten begin juni. Het aantal sterfgevallen tijdens of aan de gevolgen van de bevalling daalde van 167 per 100.000 geboorten in de periode 2011 tot 2013 tot 130 in het tijdvak 2014-2016. Dat gegeven is des te meer van betekenis omdat moedersterfte ‘op grote schaal wordt gebruikt als indicatie door statistici en economen bij het evalueren van de ontwikkeling van landen’, aldus de Hindustan Times. Het betekent dat maandelijks ‘bijna duizend vrouwen’ minder overlijden aan de gevolgen van complicaties van een zwangerschap.

De ooievaars keren terug naar het Verenigd Koninkrijk

Storwood, Storgelond… In het zuiden van Engeland wemelt het van de dorpen waarvan de naam is te herleiden tot de white stork, de ooievaar. Hoewel historisch verbonden met het graafschap Sussex, had de elegante steltloper daar al in geen eeuwigheid meer gebroed, noch elders overigens in het land van de Brexit. ‘En terwijl er elk jaar wel een stuk of twintig exemplaren worden waargenomen op doortocht, dateert het laatste paar dat in wilde staat hier nestelde, en wel op St Giles’ Cathedral in Edinburgh (Schotland), uit 1416…’ schrijft The Daily Telegraph.

Zes eeuwen later lijken de ooievaars terug te keren. Zes exemplaren zijn in Sussex losgelaten en de komende jaren zal dat elk jaar met nog eens veertig soortgenoten gebeuren. Twee natuurbeschermingsorganisaties zijn betrokken bij het project, ‘waarvan het uiteindelijke doel is om tegen het jaar 2030 in Sussex weer een levensvatbare ooievaarspopulatie te hebben’.

Wellicht nestelt de eerste familie ooievaar zich in Estorchestone (het huidige Storrington), dat in oud-Engels letterlijk ‘ooievaarsdorp’ betekent. Om de weg te vinden hoeft het langpotige gezin alleen maar het bord te volgen op het dorpsplein, waarop een kloek ooievaarspaar staat afgebeeld.

Naast het terugdringen van sektarisch stemgedrag werden de verkiezingen in Indonesië gekenmerkt door een hoge opkomst

‘Democratie overstijgt in Indonesië etniciteit’

Intimidatie van aanhangers van de democratie in Hongkong, autoritair bewind van president Rodrigo Duterte op de Filippijnen, verbod van oppositiepartijen in Cambodja… Te midden van de zorgwekkende berichten voor de democratie uit Azië zorgen de lokale verkiezingen die op 27 juni in Indonesië werden gehouden voor een verheugend contrast. Zo althans duidt het dagblad Kompas deze stembusgang, waarbij in 171 regio’s burgemeesters en gouverneurs werden gekozen: twintig jaar na de val van generaal Soeharto wordt bewezen ‘dat de lokale democratie in Indonesië steeds volwassener wordt. De kiezers hebben er blijk van gegeven dat zij steeds meer rekening houden met de bekwaamheden van de kandidaten en niet met “de politieke familie” waartoe ze vaak behoren.’

‘Het stemgedrag overstijgt de religieuze en etnische gevoelens’, constateert ook de Jakarta Globe met vreugde. Naast het terugdringen van sektarisch stemgedrag werden de verkiezingen gekenmerkt door een hoge opkomst: meer dan 73 procent. ‘Een andere interessante uitkomst’ is volgens Kompas ‘dat het aantal vrouwen dat werd gekozen is verdubbeld is ten opzichte van 2017: van vijftien naar dertig’.

Verbod op transvet zou tien miljoen levens redden

Het sparen van tien miljoen levens van nu tot 2023 is het doel van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) bij haar strategie om het gebruik van industriële transvetten uit te bannen. In mei lanceerde de WHO daartoe de campagne Replace op internationaal niveau. Transvetten (of transvetzuren) komen voor in voedingsmiddelen als margarine of industriële bakproducten en worden in de voedingsmiddelenindustrie gebruikt als conserverings- en stabiliteitsmiddelen.

Transvetten verhogen de kans op hart- en vaatziekten en zouden verantwoordelijk zijn ‘voor een half miljoen doden per jaar’, zo meldt The New York Times. De stoffen zijn al in tal van landen, waaronder de VS, verboden en zouden uit het voedselpakket kunnen worden gehaald zonder dat de consument er iets van merkt. Of zoals een van de initiatiefnemers van de WHO-campagne zegt: ‘De smaak van producten verandert niet, de boodschappen worden er niet duurder door, maar uw hart zal het verschil voelen.’

Kunstmatige Intelligentie wil ons welzijn bevorderen

Zelfmoorden voorkomen door sommige termen in sms-berichten te wijzigen, in kaart brengen van ecosystemen en veranderingen daarin om deze beter te kunnen beschermen, of genetische mutaties opsporen die de oorzaak zijn van aandoeningen als taaislijmziekte: het zijn slechts enkele voorbeelden waarin kunstmatige intelligentie (KI of AI: Artificial Intelligence) – informaticaprogramma’s die in staat zijn taken te verrichten zonder menselijke tussenkomst nadat ze daarin zijn ‘getraind’ nmt behulp van massale hoeveelheden gegevens – in dienst kan worden gesteld van een roeping ‘om goed te doen’.

‘Soms onder de noemer AI die het goede met u voor heeft, maakt kunstmatige intelligentie ten dienste van iets gebruik van automatische leerprocessen om activiteiten te rationaliseren en het werk te verbeteren van verenigingen zonder winstoogmerk, van niet-gouvernementele organisaties (ngo’s) en ondernemingen in de sociale economie,’ preciseert de Stanford Social Innovation Review.
In mei van dit jaar werd voor het tweede achtereenvolgende jaar de Wereldtopconferentie AI voor de Goede Zaak gehouden. De conferentie wordt georganiseerd door de Verenigde Naties, en het doel is kennis en strategieën te verzamelen waarmee kunstmatige intelligentie kan worden ingezet voor een beter leven.

Er is (wellicht) bier op Mars

‘Er is niet voldoende zuurstof op Mars voor de mens om te kunnen ademhalen. Het water zit er opgesloten in ijskappen en de bodem is er alkalisch en droog’, zo begint een artikel in het populair-wetenschappelijke tijdschrift Popular Mechanics. ‘Maar op de rode planeet bestaat de mogelijkheid om hop te telen, de plant die het bier zijn heerlijk bittere smaak geeft. Dat geeft je een beetje een thuisgevoel’, schertst de Amerikaanse website, die deze informatie ontleent aan The New York Times.

Volgens deze krant zijn studenten aan de universiteit van Villanova in de staat Pennsylvania erin geslaagd planten te kweken (waaronder boontjes, soja, boerenkool, aardappelen en hop) op grond van eenzelfde samenstelling als die op Mars. De resultaten van het experiment werden begin dit jaar gepresenteerd tijdens een congres van het Amerikaans Astronomisch Genootschap.

De volgende stap bestaat uit proeven met het telen van gerst in dezelfde grondsoort – een ander noodzakelijk ingrediënt voor het toekomstige Marsbier. ‘Nu moeten we er bij de NASA of bij SpaceX op aandringen wat haast te maken met hun plannen om Mars te koloniseren. Er valt een heel nieuw type ambachtelijk en interplanetair gehopt bier te brouwen’, aldus Popular Mechanics.

361.900

Op de vlakten van Centraal-Afrika leven 361.900 gorilla’s, en dat is ‘veel meer dan werd gedacht’, berichtte The Guardian in april. De Britse krant baseert zich op een nieuw onderzoek, gepubliceerd in het Amerikaanse tijdschrift Science Advances, dat betrekking heeft op een gebied gelegen tussen de Centraal-Afrikaanse Republiek, de Democratische Republiek Congo, Gabon en Kameroen. De voorgaande schattingen kwamen uit op een aantal tussen 150.000 en 200.000 gorilla’s.

Een nieuwe methode van onderzoek heeft de telling verfijnd. Maar dat is nog geen reden tot grote vreugde. ‘Op de schaal van het gehele Afrikaanse continent ‘blijft de populatie van deze mensapen snel dalen, met 20 procent zelfs in nauwelijks acht jaar, zodat de soort buitengewoon bedreigd blijft’.

Mogelijk zullen bij de verkiezingen meer vrouwen dan mannen worden gekozen, hetgeen “een unicum zou zijn in de geschiedenis van de Verenigde Staten”

Lissabon doet plastic in de ban

De stad Lissabon verbiedt het gebruik van plastic bekertjes vanaf 2020, het jaar waarin de Portugese hoofdstad ‘de groene hoofdstad van Europa’ wordt. De titel is bedacht door de Europese Commissie voor steden met meer dan 100.000 inwoners die een milieupolitiek bedrijven. Het verbod op de bekertjes loopt in de pas met de voorstellen die de Commissie in mei van dit jaar deed en die erop gericht zijn het eenmalig gebruik van plastic uit te roeien.

Volgens de krant Diario de Noticias zal Lissabon ook de groene gebieden in de stad verdubbelen van 200 naar 400 hectare en tweehonderd bussen gaan inzetten die of op zonne-energie of op aardgas rijden.

Vrouwen op de voorste rij in Nevada

Een recordaantal vrouwen heeft in juni gezegevierd in de voorronde van de parlementsverkiezingen van de Amerikaanse staat Nevada. Dit opent de mogelijkheid dat bij de definitieve verkiezingen meer vrouwen dan mannen zullen worden gekozen, hetgeen ‘een unicum zou zijn in de geschiedenis van de Verenigde Staten’, berichtte The New York Times op 30 juni.

Vrijwel alle Amerikaanse staten maken zich op om hun vertegenwoordigers op lokaal niveau te kiezen, gelijk met de zogeheten midtermverkiezingen voor het Huis van Afgevaardigden en de Senaat in Washington, die medio november worden gehouden.

En net als op federaal niveau zijn de vrouwen ook in de afzonderlijke staten in deze voorrondes goed begonnen. In Maine, in Colorado en in Illinois zou het aantal vrouwelijke afgevaardigden de 50 procent kunnen benaderen of zelfs overschrijden. Maar landelijk lijkt dat vooralsnog een stap te ver, want ‘opdat vrouwen op z’n minst gelijkelijk vertegenwoordigd zouden zijn in alle wetgevende fora, zouden de kiezers in november 1816 vrouwen méér moeten kiezen dan tot op heden de kiezers vertegenwoordigen’ – dat wil zeggen dat het huidige aantal vrouwelijke volksvertegenwoordigers bijna zou moeten verdubbelen.

Een cursus in geluk

… aan de universiteit van Yale en zelfs, sinds april (en gratis) online op de website Coursera. Zoals de website Quartz meldt trok de cursus ‘Psychologie en levensgeluk’ in het eerste semester van 2018 bijna 1200 inschrijvingen, hetgeen neerkomt op bijna een kwart van alle eerstejaars aan de beroemde Amerikaanse instelling voor hoger onderwijs.

Dat is een aantal dat van deze cursus ‘de populairste maakt in de geschiedenis van deze universiteit die 317 jaar geleden werd opgericht – het vorige record stond op naam van de cursus Psychologie en wetgeving, die 1050 studenten aantrok’.

Het seminar, bedacht door de hoogleraar Laurie Santos, verstrekt ‘praktische raadgevingen die studenten in staat stellen een beroep te kiezen dat zinvol lijkt, of het onderscheid te maken tussen een bevrediging schenkende bezigheid en een steriele baan’.

Volgens de bedenkster is de cursus een antwoord op de zoektocht van tal van jongeren die zich niet meer thuisvoelen in de manier van leven van hun ouders.