6. Context: Dossier

Roet in het eten

De elektrische step, gepresenteerd als een milieuvriendelijk vervoermiddel, kent ook talrijke nadelen.

‘Iedereen die in de Franse hoofdstad rijdt of loopt, wordt geconfronteerd met de “stepmanie”,’ constateert het Zwitserse dagblad Le Temps. Met bijna vijftienduizend elektrische huurstepjes gaat Parijs aan kop van de steden waar dit vervoermiddel dat zienderogen de wereld verovert wordt gebruikt. Dit nieuwe symbool van micromobiliteit wordt momenteel nog niets in de weg gelegd wat regelgeving betreft.

‘Het probleem is niet zozeer de e-step op zich maar het free floating, het feit dat de voertuigen maar overal kunnen worden geparkeerd,’ schrijft de krant. ‘Een onvoorstelbare chaos,’ doet The New York Times er nog een schepje bovenop. Ook de risico’s nemen toe. ‘Het aantal valpartijen is aanzienlijk,’ aldus La Libre Belqique, wat leidt tot ‘hersenletsel, neusbreuken en dwarslaesies’. In Frankrijk, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk hebben zelfs al dodelijke ongelukken plaatsgevonden. En er zijn nog andere nadelen. ‘Het vandalisme is niet van de lucht,’ aldus de Belgische krant, die melding maakt van een groot aantal ‘opzettelijke vernielingen’.

Maar er is ook een ecologische paradox: ‘Je moet de accu opladen, wat energie kost. De vrachtautootjes die de huurstepjes her en der verzamelen, zijn vervuilend. De fabricage van lithiumbatterijen is belastend voor het milieu.’ Bovendien, aldus Le Temps, ‘is het niet de Heilige Geest die de stepjes oplaadt, maar komen daar mensenhanden aan te pas’. Het Zwitserse dagblad rept zelfs van het ‘proletariaat van de e-step’.

Dit alles illustreert het gebrek aan een wettelijk kader. De verhuurbedrijven volgen de ‘strategie van het voldongen feit’, analyseert The Guardian. ‘In Santa Monica in Californië werd de e-step in september 2017 geïntroduceerd, zonder dat het stadsbestuur erop was voorbereid. In Parijs zullen de komende maanden diverse regels worden ingevoerd, zoals boetes bij hinderlijk parkeren of het rijden op trottoirs, een jaarlijkse heffing voor verhuurders en een gedragscode. Maar ook zullen er speciale parkeerplaatsen komen en een sociaal kader voor de werknemers in de sector.

Brazilië: Beter nadenken over de stad

Ook Brazilië blijft de razendsnelle groei van elektrische huurstepjes niet bespaard. Die hebben met name de straten van São Paulo in hoog tempo veroverd.

Milton Acher van verhuurbedrijf Grow zegt in een interview met het dagblad Folha de São Paulo dat de belangstelling voor elektrische huursteps in de financiële hoofdstad van Brazilië het grootst is van alle zeven Zuid-Amerikaanse landen waar Grow actief is. Ze bieden ‘een vervoersoplossing’ voor de ‘korte afstand tussen de woning en de dichtstbijzijnde ov-voorziening’, aldus de krant uit São Paulo. Maar deze nieuwe vormen van vervoer ‘hebben de stedelijke mobiliteit veranderd’ en zijn ‘een bron van conflicten’ in de steden die niet zijn voorbereid op ‘nieuwe eisen aan de publieke ruimte’, aldus Folha.

Naar aanleiding van klachten, zoals parkeeroverlast, het rijden op trottoirs en veelvuldige ongelukken, heeft het gemeentebestuur het gebruik aan regels onderworpen. Volgens een mobiliteitsdeskundige die door de krant werd geïnterviewd, weerspiegelen de discussies over deze nieuwe vervoermiddelen alleen maar ‘dat er naar nieuwe opties wordt gezocht die de auto niet privilegiëren’. Volgens hem ‘zorgen deze nieuwe technologieën ervoor dat steden zich gaan afvragen hoe de stedelijke ruimte toegankelijker kan worden gemaakt’.

India wil niet achterop te raken

Terwijl multinationals druk doende zijn met ‘de ontwikkeling van voertuigen zonder bestuurder’, is er tussen sommige van hen, zoals Uber Air, The Boring Company en Hyperloop One ‘een wedloop gaande op het gebied van transport door de lucht of onder de grond’, schrijft de Indiase economische krant Business Today.

Een honderdtal onderzoekers van het Indiase technologische instituut Kanpur, een van de beste ingenieursopleidingen van het land, verwacht ‘in 2023 een prototype van een vliegende taxi’ te presenteren in samenwerking met VTOL Aviation India, een luchtvaartbedrijf waarvan de afkorting in de naam staat voor ‘Vertical Take-off and Landing’. De vliegende taxi van Indiase makelij moet de concurrentie aangaan met een soortgelijk project van het Amerikaanse Uber. Hij zal worden uitgerust met een elektromotor, ‘voor optimale doelmatigheid en levensduur’.

Zuid-Korea is klaar om op te stijgen

Na de SUV Nexo, die is uitgerust met een waterstofmotor, blijft Hyundai Motor Company zijn strategie resoluut op de toekomst richten met ‘de ontwikkeling van een “privéluchtvoertuig” dat het bedrijf in staat zal stellen zich te presenteren op de autodeelmarkt’, aldus de Zuid-Koreaanse krant E-daily.

De autofabrikant heeft ook al ‘een lopend voertuig’ ontwikkeld dat dankzij vier door aparte motoren aangedreven wielen geschikt is voor zeer geaccidenteerd terrein. Met het project van een vliegende auto en vooral van een luchtvaartuig dat verticaal kan opstijgen en landen (eVTOL), zou CEO Chung Mong-koo, die zich altijd al in de luchtvaartindustrie had willen begeven, bezig zijn een oude droom te realiseren.

De elektrische wedloop

Iedereen wil het eerste elektrische vliegtuig de lucht in krijgen.

‘Stedelijke mobiliteit keert terug naar de toekomst,’ constateert de Financial Times. De plannen voor vliegende taxi’s die overal op de wereld worden ontwikkeld, wekken bij het Britse dagblad herinneringen op aan ‘Rick Deckard, de held van de science-
fictionfilm Blade Runner uit 1982, die een futuristisch Los Angeles voor zich zag met een vliegende politieauto’.

Maar tegelijk met deze experimenten die de manier waarop we ons in steden verplaatsen drastisch zullen veranderen, vragen techbedrijven zich af hoe je passagiers door de lucht kunt vervoeren zonder gebruik te maken van fossiele brandstoffen. Want een groot aantal van deze projecten, schrijft de Financial Times, ‘stoelt op de wereldwijde wens om de vervuiling door de luchtvaart tegen te gaan’. Er bestaan momenteel ‘zo’n honderdzeventig verschillende projecten voor de ontwikkeling van elektrische vliegtuigen’, aldus het dagblad.

Een daarvan, een vliegtuig dat Alice is gedoopt, is afgelopen juni gepresenteerd op de internationale luchtvaartbeurs Paris Air Show. Dit toestel zou in staat moeten zijn ‘negen personen over een afstand van meer dan 1000 kilometer te vervoeren met een kruissnelheid van 445 kilometer per uur’. Het zal naar verwachting in 2022 op de markt worden gebracht.

De vraag naar groenere vliegtuigen is inderdaad groot. In Schotland bijvoorbeeld ziet kabinetssecretaris voor Transport Michael Matheson ‘een belangrijke rol weggelegd voor elektrische vliegtuigen om de verbinding tussen de Schotse eilanden te onderhouden’, schrijft The Times. Robert Thomson, partner van strategisch adviesbureau Ronald Berger, zegt in de Financial Times dat ‘elektrische aandrijving de grootste revolutie in de luchtvaart zal zijn sinds de jaren veertig van de vorige eeuw’.

Geef de stad terug aan de voetganger

Het weekblad Der Spiegel spreekt met vervoersspecialist Tilman Bracher over mogelijke manieren om Duitse steden te ontlasten.

‘Hoe dichter je bij de stadscentra in de buurt komt, des te harder worden de territoriumconflicten. We staan aan de vooravond van de strijd om de herverdeling van de publieke ruimte,’ zegt Tilman Bracher, gespecialiseerd in vervoersvraagstukken en verbonden aan het Deutsche Institut für Urbanistik. En hij is niet de enige die zich daarover verontrust toont. Ook de ADAC, de Duitse pendant van de ANWB, heeft te kennen gegeven ‘het probleem van de verdeling van de publieke ruimte’ te willen aanpakken.

Volgens deze mobiliteitsexpert zal de automobilist de grootste offers moeten brengen. ‘Om niet al te heftige protesten uit te lokken, hebben we stadsbestuurders en stedenbouwkundigen met visie nodig die moeilijke beslissingen durven nemen. We hebben de laatste jaren gemerkt dat tijdelijke maatregelen een groot succes hadden. Vlak bij ons instituut moet een deel van de Friedrichstrasse bij wijze van experiment worden afgesloten. Het is een straat in het hart van Berlijn, druk, heel geliefd bij toeristen. Het doel is aan het publiek te laten zien hoe aangenaam een voetgangersstraat kan zijn. En als de mensen er eenmaal aan gewend zijn, dan blijft het meestal zo,’ legt Bracher uit.

Om dat te bereiken stelt hij voor de steden na te volgen waar men een stadstolheffing heeft ingevoerd. ‘We moeten de mensen ertoe brengen te kiezen voor het openbaar vervoer en tezelfdertijd de steden minder aantrekkelijk maken voor auto’s. In Stockholm heeft het stadsbestuur het openbaar vervoer verbeterd en tevens een stadstol ingevoerd.

Met dat geld zijn extra buslijnen bekostigd. De bevolking begreep al snel dat de tol geen kwestie van geldklopperij was, maar in haar voordeel werkte. Neem Wenen, waar een jaarabonnement voor het openbaar vervoer niet meer dan 365 euro kost. Daarnaast moet voor meer parkeerplaatsen in de stad worden betaald. Sindsdien ziet de burger het voordeel van van het vervoer per bus of per trein. We moeten proberen die manier van denken bij de mensen te cultiveren.’

(Der Spiegel, Hamburg)

Japan: immobiele automobielen

Toen Times 24, met 1,2 miljoen deelnemers de nummer 1 op het gebied van autodelen in Japan, erachter kwam dat sommige voertuigen terugkwamen zonder dat er ook maar een kilometer mee was gereden, besloot het bedrijf daar onderzoek naar te doen, meldt de Asahi Shimbun.

Sommige klanten gaven daarbij aan dat ze een voertuig huurden om er een middagdutje in te doen, anderen om het vehikel als kantoor te gebruiken of er bagage in onder te brengen als er in de verre omtrek geen bagagedepot voorhanden was, of zelfs – zoals na de aardbeving in 2011 – om er hun mobiele telefoon in op te laden.

NTT Docomo, een andere onder-neming op het gebied van autodelen, hield eveneens een enquête onder vierhonderd klanten. Het resultaat: een op de acht gebruikers huurt een auto met een ander doeleinde dan zich ermee te verplaatsen.

Noorwegen: kampioen elektrisch rijden

Hoe komt het dat de invoering van elektrisch rijden in Noorwegen beter slaagt dan overal elders? Dat heeft de Oostenrijkse krant Der Standard proberen uit te zoeken, nadat was vastgesteld dat ‘dit jaar nog een op de twee nieuwe Noorse kentekenbewijzen – en zelfs drie op de vier in Oslo – een geheel of gedeeltelijk elektrisch voertuig betrof’.

Meerdere factoren zijn daarbij bepalend geweest, legt loco-burgemeester Arild Hermstad uit, lid van de Groene Partij in Noorwegen.

Enerzijds speelde het financiële aspect een rol, maar ook de kwaliteit van de infrastructuur (oplaadpalen) en diverse aan- of ontmoedigingsmaatregelen (waaronder het verbod voor benzineauto’s om in bepaalde stadswijken te parkeren) speelden een rol.

Maar het komt vooral, zo onderstreept de volksvertegenwoordiger, omdat de keuze voor elektrisch rijden al een kwarteeuw geleden is gemaakt. In 1995 werden er al belastingvoordelen ingevoerd voor kopers van elektrische auto’s. ‘Als de prijs voor een elektrische auto even hoog is als voor een traditionele auto, dan is de keus gemakkelijk gemaakt,’ legt de gemeente Oslo uit.

Uiteindelijk, aldus Der Standard, was het belangrijkste ‘de ontwikkeling van het openbaar vervoer en van het stelsel van fietspaden’. Het uiteindelijke streven van de bewoners van Oslo: het terugdringen van het aantal auto’s in de hoofdstad, van welke soort dan ook…

(Der Standard, Wenen)

Gevaar op de fietspaden

‘We zouden vaker de fiets moeten nemen’, luidt een kop in Zeit Magazin van 16 juni.

De tweewieler wordt steeds populairder in de grote steden en wordt beschouwd als ‘het beste wapen tegen files en luchtvervuiling’, volgens de op glanzend papier gedrukte bijlage van het Duitse weekblad Die Zeit. Op de binnenpagina’s wordt die conclusie evenwel genuanceerd: ‘Het is helaas gevaarlijk, vanwege de onmogelijkheid om de steden fietsvriendelijk te maken.’

Die conclusie wordt getrokken uit het stijgende aantal dodelijke ongelukken waarbij fietsers zijn betrokken. ‘Het is een bittere waarheid,’ concludeert het blad. ‘Hoe meer fietsers, hoe meer ongelukken en hoe meer doden. Nieuwe fietsroutes veranderen daar niets aan.’

Fietskoorts loopt op in Rusland

De fietskoorts heeft ook de Russische burger aangegrepen. Maar de infrastructuur kan het niet bijhouden.

‘Het is onmogelijk te negeren dat sinds een paar jaar de fietsers zich meester hebben gemaakt van ons grondgebied: flatgebouwen, straten, steden’, schrijft het Russische weekblad Ogoniok. Op sociale media plaatst iedereen selfies met ‘Mijn fiets en ik’ en waar je ook kijkt, word je overspoeld door advertenties voor ‘fietstochtjes’, ‘toerisme op de fiets’ en andere ‘excursies’ op het ijzeren ros.

Volgens een onderzoek van het Levada Center, een onafhankelijk Russisch bureau voor opinieonderzoek, beschikt 27 procent van de Russen over een fiets; in de leeftijdsgroep 18-25 jaar is dat zelfs 44 procent. Maar het is tegenwoordig ook gemakkelijk om een fiets te huren en daar maken de Moskovieten gretig gebruik van: alleen al sinds het begin van de lente werden er 2,5 miljoen fietstochtjes in de hoofdstad gemaakt. Moskou heeft vandaag de dag 530 plekken waar je een fiets kunt huren en tweeduizend parkeerterreinen voor fietsen. In zeven jaar is dit fietsnetwerk in omvang vertienvoudigd.

Maar ‘de verfietsing van het hele land’, schrijft Ogoniok, spottend met de oude Sovjetleuze over ‘de elektrificering van het hele land’, houdt daarmee niet op: dit jaar is in tal van grote steden ook het tijdperk van de bike sharing aangebroken. Bovendien wordt her en der een ‘Fietsparade voor vrouwen’ aangekondigd, zoals in Kemerovo, of een ‘Fietsfestival’ in Tjoemen en zelfs een internationaal fietscongres in Sint-Petersburg.

Anarchie en chaos

‘Honderden, duizenden, miljoenen mensen op twee wielen peddelen door de Russische steden. Ongrijpbaar, onzichtbaar, vluchtig en steeds talrijker’ – en een aanrijding wacht de onschuldige voetganger. Zoals de schrijfster van het artikel in Ogoniok overkwam.

Want de infrastructuur kan de groei niet bijhouden, zo betreurt ze. Om maar voor voorbeeld te noemen: dat enorme Moskou beschikt slechts over 230 kilometer fietspad, tweemaal minder dan ‘het kleine Amsterdam’!

Dus heerst er ‘anarchie’ en ‘chaos’ klaagt de journaliste, die de Britse auteur H.G. Wells citeert: ‘Telkens als ik een volwassene op een fiets zie, wanhoop ik niet meer aan de menselijke soort’ en vervolgens zelf de doodklap geeft: ‘Welnu, ik begin dan te beven.’

(Courrier International, Parijs)

Welkom in het tijdperk van de vrachtfiets

‘Wees niet verbaasd als een fiets die doorbuigt onder het gewicht van pakjes u op hoge snelheid inhaalt op het fietspad.’

Zo waarschuwt de website MyLondon voor een nieuw verschijnsel in de Britse hoofdstad: de cargo bikes, oftewel vrachtfietsen, rijwielen met een aanhanger om vracht of kinderen mee te vervoeren.

Een onderzoek van Transport for London heeft vastgesteld dat deze alternatieven ‘tweemaal zo snel zijn als bestelwagens’. Die tendens beperkt zich niet tot Londen. ‘Ondanks het enthousiasme voor het idee van zelfrijdende auto’s of vliegtaxi’s heeft de toekomst van de mobiliteit in overbevolkte oude stadscentra een grote kans te zullen berusten op de spierkracht van de mens,’ merkt de Financial Times op. ‘Spierkracht die steeds vaker elektrisch zal worden ondersteund.’

Polen: Nieuwe verkeersregels opstellen

Gezien het toenemende aantal rijdende objecten waarvoor niet in wetgeving is voorzien (e-steps, segways et cetera) ‘wordt het tijd nieuwe verkeersregels op te stellen’.

Zo schreef het Poolse weekblad Polityka al in 2018. De ‘fietsrevolutie’ heeft de steden ook al overrompeld, zodat de infrastructuur niet tijdig is aangepast. Gevolg is een stijging van het aantal conflicten tussen voetgangers, automobilisten, fietsers en ‘voetgangers die zijn uitgerust met een persoonlijk vervoermiddel’, te meer omdat de steden kampen met ‘verkeersdrukte’ en ‘ruimtegebrek’.

In deze concurrentiestrijd heeft de automobilist het voordeel dat hij ‘sinds lange tijd kan bogen op een constitutionele meerderheid’, reden waarom zijn standpunt de discussies over verkeersveiligheid domineert. Maar in Polen ‘is 30 procent van de verkeersslachtoffers voetganger, een van de slechtste scores van Europa’.

Motoren achter de verandering

Hoe valt er goed te leven in alle betekenissen van het woord? Die vraag stelt het Duitse weekblad Der Spiegel in het nummer van 13 juli.

‘Richtig und gut leben. Die Welt retten ohne einzuschränken – geht das?’ Tijdens de vakantie zowel als in het leven van alledag ‘lijken de Duitsers te trachten de opwarming van de aarde af te remmen’, bijvoorbeeld door af te zien van vliegreizen of de voorkeur te geven aan de fiets als vervoermiddel, noteert het weekblad. Gedurende deze zomer wil het blad onderzoeken hoe en onder welke omstandigheden ‘deze nieuwe ecologische stroming’ de politieke en economische sferen kan beïnvloeden.

Nog geen zelfrijdende auto’s in Nederlandse steden

Te veel onvoorspelbare variabelen

Een recent onderzoek van KPMG wijst uit dat de huidige technologie nog niet is toegerust op het adequaat detecteren van fietsers, zo meldt The Guardian. Zelfrijdende auto’s gebruiken camera’s en lasers om andere weggebruikers te signaleren, zodat ze op tijd kunnen stoppen als iets of iemand hun pad kruist. Fietsen vormen echter een probleem voor de systemen van zelfrijdende auto’s. Ze verplaatsen zich over de weg in verschillende maten en snelheden, stoppen abrupt en slaan soms ineens af. Ook neemt niet elke fietser het zo nauw met de verkeersregels. Op al deze onvoorspelbare variabelen is de zelfrijdende auto nog niet berekend.

Toch kroont het onderzoeksrapport Nederland als wereldwijde koploper als het gaat om het invoeren van nieuwe technologie die het auto’s mogelijk moet maken zich zonder bestuurder op de weg te begeven, schrijft de Britse krant. Vooral met de Experimenteerwet zelfrijdende auto’s van minister van Infrastructuur en Waterstaat Cora van Nieuwenhuizen heeft Nederland een voortrekkersrol.

Het KPMG-rapport zet Singapore op de tweede plaats. Op drie van de vier onderzochte criteria – beleid, consumentenbereidheid en infrastructuur – scoort Singapore hoog, vooral door de inzet van de Singaporese overheid, aldus The Straits Times. Het Aziatische land heeft verschillende regio’s aangewezen om te experimenteren met zelfrijdende bussen. Ook is er een testcentrum voor zelfrijdende auto’s geopend aan de technische universiteit van Nanyang.