De term nepnieuws bestaat pas kort, maar heeft nu al zijn betekenis verloren. Weg ermee, vindt Margaret Sullivan.
Om zich af te zetten tegen een tv-interviewer die zei dat Obamacare toch ook goede kanten heeft, greep de Republikeinse ex-senator en Tea Party’er Jim DeMint naar een makkelijke sneer: ‘Dat valt allemaal in de categorie nepnieuws.’
Om het CNN-bericht te ontkrachten dat Ivanka Trump haar intrek nam in de kantoren in de East Wing van het Witte Huis, die traditioneel het domein van de first lady zijn, gebruikte radiopresentator en complotdenker Alex Jones dezelfde term. En om de belangrijkste Witte Huis-correspondent van ABC, Jonathan Karl, af te serveren koos een aartsconservatieve website het voor de hand liggende ‘nepnieuwsbrenger’.
‘Nepnieuws’ heeft wel degelijk een eigen betekenis: opzettelijk bedachte leugens in de vorm van nieuwsartikelen, bedoeld om het publiek te misleiden. Bijvoorbeeld: het onjuiste verhaal dat paus Franciscus zijn steun voor Donald Trump had uitgesproken, of het ongegronde bericht dat Hillary Clinton vlak voor de verkiezingen aangeklaagd zou worden.
Maar al bestaat de term nog niet zo lang, hij heeft zijn betekenis nu al verloren. Sneller dan je ‘pizzagate’ kunt uitspreken heeft hij allerlei totaal verschillende betekenissen gekregen: liberale prietpraat. Linkse ideeën. Of gewoon alles uit de wereld van het nieuws dat de toehoorder niet wil horen.
Noem een leugen gewoon een leugen. Noem een broodje aap een broodje aap. Noem een complottheorie bij zijn naam
‘De snelheid waarmee deze term gepolariseerd raakte en zelfs een retorisch wapen werd, laat zien hoe efficiënt de conservatieve media zijn geworden,’ zegt Nikki Usher, hoogleraar aan de George Washington-universiteit. En journalist Jeremy Peters schreef in The New York Times: ‘Conservatieve tv- en radiopersoonlijkheden, top-Republikeinen en zelfs Trump zelf hebben zich van dit begrip meester gemaakt en het ingezet tegen elk nieuws dat niet in hun kraam te pas kwam.’
Dus ik wil een eenvoudig voorstel doen aan de wereld die zich met de waarheid bezighoudt. Laten we een lijn uitgooien en dat arme kind van het podium trekken. Inderdaad: gebruik het gewoon niet meer.
Noem een leugen gewoon een leugen. Noem een broodje aap een broodje aap. Noem een complottheorie bij zijn naam. ‘Nepnieuws’ is per slot van rekening een diffuse uitdrukking.
Kwartiertje roem
Begrijp me niet verkeerd. Leugens in de vorm van nieuwsverhalen zijn een echt probleem en moeten echte aandacht krijgen. Dat werd maar al te duidelijk toen een man uit North Carolina met zijn automatisch geweerd in de aanslag een pizzeria in Washington binnenliep om ‘zelf eens uit te checken’ wat hij op internet had gelezen: verzonnen onzin over een niet-bestaand kinderprostitutienetwerk waar Hillary Clinton bij betrokken zou zijn.
We moeten een manier vinden om erover te praten. Hoogleraar Usher, om maar iemand te noemen, vindt de tijd nog niet rijp om het begrip nepnieuws uit te bannen, omdat het volgens haar nog nut heeft voor ‘de politiek onafhankelijke, gemiddeld geïnformeerde, gewone kiezer, die nog niet bij uiterst rechtse of uiterst linkse media is beland’ – voor hem is het een manier om in één woord zijn zorg te uiten over fouten, desinformatie en complotdenken.
En ja, al deze problemen bestaan echt, en het is belangrijk om erover te discussiëren. Maar het helpt niet om ze allemaal bij elkaar in een blender stoppen en dan op te kloppen tot één schuimige naam. ‘Nepnieuws’ heeft zijn kwartiertje roem gehad. Laten we dit besmette begrip nu uit zijn lijden verlossen.
Auteur: Margaret Sullivan
Vertaler: Annemie de Vries
The Washington Post
Verenigde Staten | dagblad | oplage 700.000
Een van de meest invloedrijke kranten ter wereld. Centrum-rechts georiënteerd met een grote focus op de Amerikaanse politiek.
