Kan Trump Obama’s erfenis afbreken?

Nog niet zo lang geleden dacht ex-president Barack Obama vermoedelijk dat hij best wat successen kon voorleggen aan toekomstige historici. Hij kon wijzen op zijn hervorming van de gezondheidszorg, zijn historische handelsovereenkomst met Azië, zijn klimaatakkoord en het aanhalen van de diplomatieke betrekkingen met Cuba.

Dat was toen. Vijf maanden na zijn vertrek uit het Witte Huis hult Obama zich voornamelijk in stilzwijgen terwijl Trump zich met de slopershamer op zijn politieke erfenis stort. Steen voor steen probeert president Trump af te breken wat Obama heeft opgebouwd. De handelsovereenkomst? Opgezegd. Het klimaatakkoord? Vergeet het maar. Cuba? Gedeeltelijk teruggedraaid. Gezondheidszorg? Nog onopgelost, maar kan ingetrokken worden zodra hij de tegenstand in het Congres weet te omzeilen.

Zelden is een president zo vastbesloten geweest om niet alleen het land een andere koers te laten varen maar om ook actief te ontmantelen wat voor zijn komst was opgebouwd. Of het nu is uit rancune, politiek gewin, verschil in filosofie of de overtuiging dat de vorige president een puinhoop van het land heeft gemaakt, Trump heeft er geen misverstand over laten bestaan dat als ergens Obama’s naam op staat, hij er meteen een streep doorheen wil halen. ‘Ik kan geen ander voorbeeld in de recente geschiedenis van de VS bedenken waarbij een nieuwe regering zich zo inzet om de prestaties van de vorige regering terug te draaien,’ vertelt Russell Riley, historicus aan de University of Virginia die zich heeft gespecialiseerd in het Amerikaanse presidentschap. Terwijl andere presidenten zich concentreren op wat ze willen opbouwen, ‘slingert deze liever met de sloopkogel dan dat hij plannen ontwikkelt voor wat erna moet komen’.

Volgens Shirley Anne Warshaw, werkzaam aan het Gettysburg College, is het niet uniek dat Trump breekt met de politiek van zijn voorganger. ‘Trump verschilt daarin niet van Obama,’ zegt ze. ‘Hij draait gewoon het beleid terug dat werd uitgevoerd door een president van een andere partij. Het verschil is dat andere presidenten ideeën hebben over wat ze zelf ervoor in de plaats willen opbouwen. In die zin heb ik nog geen enkele constructieve wet kunnen ontdekken. Voor zover ik het kan overzien heeft hij op dat gebied geen andere agenda dan het afbreken van wat zijn voorganger heeft bewerkstelligd. Misschien als enige uitzondering de belastinghervorming.’

Trump heeft publiekelijk wetten ondertekend omdat hij graag wilde laten zien dat hij echt aan het slopen is. Niet alleen heeft hij zich teruggetrokken uit het Trans-Pacific Partnerschap (TTP) en het Parijse klimaatakkoord, hij heeft zijn fiat gegeven aan de aanleg van de oliepijpleiding Keystone XL, die door Obama was stilgelegd, en heeft hij de normen versoepeld voor het brandstofverbruik en de uitstoot van energiecentrales. Niet alleen probeert hij Obamacare af te schaffen, hij heeft ook plechtig beloofd om de beperkingen op te heffen die Obama na de financiële crisis in 2008 aan Wall Street had opgelegd.

‘Rampzalig zootje’

Toch is hij niet zo ver gegaan als hij had gedreigd te zullen gaan. Hij heeft Obama’s nucleair akkoord met Iran intact gelaten, zij het met tegenzin, en hoewel hij publiekelijk en met veel ophef Obama’s Cubapolitiek de nek omdraaide, heeft hij in wezen veel van de details van dat beleid ongemoeid gelaten. Hij herriep Obama’s besluit niet om jonge illegale immigranten niet uit te zetten. Kort geleden hebben Republikeinse senatoren een nieuw wetsvoorstel ingediend over een systeem dat Obamacare moest vervangen, maar dat heeft het niet gehaald en het oude systeem blijft intact.

Adviseurs benadrukken dat Trump niet wordt gedreven door een verlangen om het presidentschap van Obama te beschadigen. Maar als vastgoedmakelaar is hij er volgens hen van overtuigd dat je eerst het oude moeten slopen om plaats te maken voor het nieuwe. ‘Hij heeft niet alles ontmanteld, en ik weet niet of hij daar op uit is,’ zegt Hope Hicks, hoofd strategische communicatie in het Witte Huis. ‘Dat is misschien het neveneffect van wat hij aan het opbouwen is voor zijn eigen erfenis.’

Toch heeft Trump de erfenis van Obama afgeschilderd als een rampzalig nalatenschap dat zo snel mogelijk afgebroken moet worden. ‘Het is een zootje. In het binnenland en het buitenland. Banen vloeien weg naar het buitenland. Al die bedrijven die ons land verlaten naar Mexico en elders, lage lonen, enorme instabiliteit in het buitenland waar je ook kijkt. Het Midden-Oosten is een ramp. Noord-Korea. Daar gaan we wat aan doen, mensen.’

Volgens critici heeft Obama dat over zichzelf afgeroepen. Zijn belangrijkste wetten zijn aangenomen met uitsluitend de stemmen van de Democraten, wat betekent dat er geen consensus was die zijn presidentschap zou overleven. En toen de Republikeinen de meerderheid in het Congres kregen, stapte hij over op een strategie die hij de ‘strategie van de pen en de telefoon’ noemde, waarbij hij presidentiële besluiten tekende die door de volgende president makkelijk ongedaan gemaakt konden worden.

Obama’s verweer was dat hij geen andere keuze had vanwege de obstructiepolitiek van de Republikeinen. Hoe dan ook, Obama heeft zich tijdens het huidige afbraakproces voornamelijk in stilzwijgen gehuld, omdat hij vindt dat hij, als hij zich uitspreekt, Trump alleen maar de publieke vijand verschaft waar hij zo hevig naar schijnt 
te verlangen. Maar Obama’s team vindt troost bij de gedachte dat Trump zijn eigen grootste vijand is, met zijn ‘veel geschreeuw weinig wol’.

‘Obama’s erfenis zou onder een competentere president dan Trump veel ernstiger zijn bedreigd,’ zegt Josh Earnest, de perssecretaris van het Witte Huis onder Obama.
Volgens andere oudgedienden onder Obama is veel van wat Trump heeft gedaan minder ernstig dan het lijkt of eenvoudig terug te draaien. Hij heeft bijvoorbeeld de betrekkingen met Cuba niet echt 
verbroken. Het zal nog jaren duren voor de VS zich echt uit het Parijse klimaatakkoord heeft teruggetrokken, en de volgende president kan zich eenvoudig weer aansluiten. Het heeft echter wel gevolgen voor Amerika’s internationale reputatie.

‘De huidige regering haalt niet zozeer Obama’s erfenis onderuit, als wel Amerika’s leiderschap op het wereldtoneel,’ aldus Susan E. Rice, de voormalige nationale veiligheidsadviseur.

Trump is natuurlijk niet de eerste president die de voorafgaande ambtsperiode verfoeit. George W. Bush was zo gedreven om het tegenovergestelde te doen van wat Bill Clinton had gedaan dat zijn aanpak ‘ABC’ werd genoemd: Alles Behalve Clinton. Obama heeft jarenlang zijn voorganger de schuld gegeven van tegenslagen op het gebied van de economie en de nationale veiligheid. De afgelopen decennia was het de gewoonte van een nieuwe president om meteen presidentiële bevelen te ondertekenen die het beleid van hun voorganger tenietdeden, waarmee ze het signaal wilden afgeven dat er een nieuwe wind in het Witte Huis waaide.

Ook zal Trump niet kunnen wegnemen wat waarschijnlijk de eerste zin wordt in Obama’s overlijdensbericht, namelijk dat hij de eerste Afrikaans-Amerikaanse president was

Het concreetste voorbeeld is het bevel dat Ronald Reagan ondertekende waarin de subsidie werd stopgezet aan internationale organisaties die hulp bij abortus boden.
Clinton voerde de subsidie weer in. Bush herriep dat besluit, Obama herstelde het en Trump schafte de subsidie weer af. Toch hebben Bush en Obama verder weinig moeite gedaan om projecten van hun voorganger af te breken.

Obama voorzag wel dat zijn erfenis door Trump bedreigd zou worden. 
Tijdens de verkiezingscampagne van vorig jaar waarschuwde hij zijn aanhang dat bij winst van Trump ‘alle vooruitgang die we de afgelopen acht jaar hebben geboekt het raam uit wordt gekieperd’. Pas na de verkiezingen beweerde hij het tegenovergestelde.
‘Misschien wordt vijftien procent teruggedraaid, hoogstens twintig. 
De rest blijft gewoon overeind.’

Als uiteindelijk de rekening wordt opgemaakt, zal blijken dat Trump enkele van Obama’s belangrijkste successen niet teniet kan doen, zoals het feit dat Obama de economie uit een diep dal heeft gekregen, de auto-industrie heeft gered en het bevel heeft gegeven tot de actie die heeft geleid tot de dood van Osama Bin Laden. Ook zal Trump niet kunnen wegnemen wat waarschijnlijk de eerste zin wordt in Obama’s overlijdensbericht, namelijk dat hij de eerste Afrikaans-Amerikaanse president was.

Daar staat tegenover dat Obama’s mislukkingen zullen blijven staan, wat Trump ook doet. Het oordeel van de geschiedenis over zijn aanpak van de burgeroorlog in Syrië, de rampzalige nasleep van de interventie in Libië of de economische ongelijkheid die hij heeft achtergelaten, zal niet afhangen van zijn opvolger. De beslissing van Amerika om Obama te vervangen door iemand die zo radicaal anders is, kan als bewijs gezien worden van Obama’s onvermogen om duurzame publieke steun te verwerven voor zijn agenda 
of om de polarisatie in het land te matigen.

Maar erfenissen hebben ook iets grappigs. Tegenwoordig is Obama populairder dan tijdens het grootste deel van zijn presidentschap, wat waarschijnlijk het gevolg is van het contrast met Trump, die zo vroeg in de ambtstermijn de impopulairste president is. Dus ook al breekt Trump de erfenis van Obama af, dat zal het oordeel van de geschiedenis over zijn voorganger alleen maar goed doen.

Auteur: Peter Baker

The New York Times
Verenigde Staten | dagblad | oplage 1.120.402

De krant der kranten, met als motto ‘All the news that’s fit to print’. Won meer journalistieke prijzen dan enig ander medium.