Mede door de economische crisis besluiten veel Griekse vrouwen hun eicellen te verkopen. Het aanbod is zelfs zo groot dat Griekse laboratoria hun eicellen noodgedwongen doorverkopen naar elders in Europa.
Griekse IVF-klinieken richten zich steeds vaker op andere Europese landen, vooral die landen waar de procedure niet is toegestaan. De klinieken prijzen zichzelf aan met ‘een hoog slagingspercentage’, ‘gunstige juridische regelingen’ en ‘concurrerende prijzen’. Australië en de Verenigde Staten, landen met een grote Griekse gemeenschap, behoren ook tot de doelgroep. Hierdoor is een hausse in de vraag naar Griekse eicellen ontstaan.
Officiële cijfers ontbreken, maar het is duidelijk dat het aantal eiceldonoren toeneemt. Officieel melden de donerende vrouwen zich aan uit naastenliefde (daarom wordt er ook gesproken van ‘donatie’), maar in feite zijn er vooral economische motieven in het spel. Het aanbod is zo groot dat sommige laboratoria zich zelfs gedwongen zien eicellen te exporteren om te voorkomen dat ze verloren gaan.
Volgens de EAIYA, de Griekse autoriteit voor medisch geassisteerde voortplanting, zijn er in het land zelf 44 van dergelijke centra. Elk daarvan kan beschikken over een ‘reserve’ aan vrouwen die hun eicellen aanbieden – een bron die voortdurend op peil moet zijn en aan de gezondheidsnormen moet voldoen. Nu is de overheid van plan een nationaal centrum voor eiceldonatie op te zetten.
Autoriteit voor de voortplanting
‘De laatste jaren zien we een toenemende vraag naar eicellen, vooral doordat vrouwen op steeds hogere leeftijd kinderen willen krijgen,’ zegt Dimitra Drakopoulou, voorzitter van Kyveli, een organisatie voor hulp bij voortplanting. Een typisch Grieks fenomeen is dat niet. ‘In alle landen proberen stellen een gezin te stichten als ze tegen de 35 zijn. Maar dat is ook net de leeftijd waarop bij vrouwen de vruchtbaarheid begint te dalen,’ legt gynaecoloog Thanos Parashos uit. Hij voegt eraan toe dat voor veel vrouwen eiceldonatie de enige oplossing is.
Parashos wijst er ook op dat de arts ‘alvorens de mogelijkheid van eiceldonatie aan te dragen, wel moet controleren of zijn patiënte echt niet zwanger kan worden met haar eigen eicellen, zijzelf medisch gezien te oud is, of dat er sprake is van een genetisch defect – sommige vrouwen worden bijvoorbeeld zonder eierstokken geboren. Verder is eiceldonatie ook de aangewezen methode voor vrouwen die vroegtijdig in de menopauze raken. In ieder geval wordt er strikt gecontroleerd door de autoriteit voor de voortplanting, zodat alle toekomstige ouders die stap veilig kunnen zetten.’
Volgens arts Anastasios Giatzoglou kiezen is het belangrijk de kwestie goed door te spreken. ‘Het is het geen gemakkelijke beslissing om een kind te krijgen met de eicellen van een ander. Het is van groot belang om daarover te praten, vooral over de genetische band tussen moeder en kind, over de voorgeschiedenis van de problemen met de vruchtbaarheid, en over de keuze om op oudere leeftijd een kind te nemen,’ zegt hij.
Het totale aantal in-vitrofertilisaties dat per jaar in Griekenland wordt uitgevoerd, ligt 40 tot 50 procent lager dan acht jaar geleden. Vóór de economische crisis waren het er naar schatting 15.000, in 2013 nog maar 12.750. Maar inmiddels gebeurt het in 15 tot 20 procent van de gevallen met behulp van eiceldonatie. ‘We kennen de slagingspercentages van alle centra,’ verzekert hoogleraar verloskunde Aristides Antsaklis. ‘Dat er zo veel buitenlandse stellen naar Griekenland komen voor deze medische interventie, laat zien dat die vaker slaagt dan mislukt.’
Inderdaad behoort Griekenland tot de Europese landen die eruit springen met hun soepele wetgeving rond IVF met eiceldonatie. Concurrenten op dit gebied zijn Spanje, Portugal, Cyprus, Polen en Tsjechië, met prijzen tussen de 4500 en 7600 euro voor de complete procedure mét eiceldonatie. Vrouwen die Griekenland kiezen om te beginnen aan de moeilijke weg naar het moederschap, komen uit Europese landen als het Verenigd Koninkrijk, Italië of Duitsland, maar ook uit Australië en de Verenigde Staten.
‘Studentes gezocht die bereid zijn eicellen te doneren.’ Dergelijke kleine advertenties zijn vaak te vinden op prikborden van Amerikaanse universiteiten, zegt Themis Mantzavinos, voorzitter van de vereniging van artsen die medisch geassisteerde voortplanting uitvoeren. Ook al zijn dit soort advertenties op Griekse faculteiten niet te vinden, zegt hij, toch verbreidt het fenomeen zich ook in Griekenland snel. Volgens hem ‘gelden er wettelijk strenge waarborgen bij eiceldonatie, die zowel de donor als de ontvangster bescherming bieden, en tegelijk zorgen dat de anonimiteit van de beide betrokken vrouwen gewaarborgd blijft’.
Uit onderzoek blijkt dat van de donoren in Griekenland 17 procent werkloos is, in Spanje 24 procent en in Oekraïne 22 procent
Om eicellen te kunnen doneren moet een vrouw tussen de 19 en 35 jaar zijn, gezond, niet rokend en mogen er in haar familie geen erfelijke ziekten voorkomen. Volgens de wet krijgt de donor een geldbedrag voor de tijd dat ze niet kan werken, voor het vervoer naar de kliniek en andere kosten die de procedure met zich meebrengt. Hiervoor staat een bedrag van 1200 euro. De kosten voor medische onderzoeken en geneesmiddelen van de donor komen voor rekening van het ontvangende stel.
Daarbij gaat het om een bedrag tussen de 300 en 1600 euro. De kosten voor de medicijnen die aan het stel worden voorgeschreven, belopen 1800 tot 3300 euro. De kosten voor de procedure zelf (het oogsten van de eicellen, de bevruchting en embryoplaatsing) liggen tussen de 1600 en 3600 euro.
De laatste maanden zien de klinieken een stijgende belangstelling om eicellen te doneren. Volgens onderzoek van experts op dit gebied worden er elk jaar ongeveer honderd vrouwen geselecteerd voor het eiceldonatieprogramma. Elk van hen mag in totaal niet vaker dan tien keer eicellen doneren – dat is de officieel vastgelegde medisch veilige limiet – en niet meer dan twee keer per jaar. Per vrouw worden er tien tot twaalf eicellen geoogst, waarmee twee vrouwen kunnen worden geholpen.
Illegale handel
Welke achtergrond deze donoren hebben, is te lezen in een onderzoek van de ESHRE (European Society of Human Reproduction and Embryology). Hun motieven zijn treurig stemmend, zelfs voor Griekse begrippen. In 2012 gaf 40 procent van de Griekse donoren toe dat ze hun eicellen alleen om economische redenen doneerden. In Rusland was dat zelfs 47 procent. Uit hetzelfde onderzoek blijkt dat van de donoren in Griekenland 17 procent werkloos is, in Spanje 24 procent en in Oekraïne 22 procent. In Griekenland verklaart bijna één op de drie geen man of gezin te hebben, tegen 50 procent in Spanje en Portugal.
We bezochten klinieken in de omgeving van Athene die de behandelingen uitvoeren. De donoren daar zijn jong – gemiddeld 25 jaar – goed opgeleid en wonen meestal in de grote steden. Al voordat ze zich bij de kliniek melden, zijn ze op de hoogte van de hele gang van zaken, vaak doordat ze die kennen van vriendinnen die ook eicellen doneren. Aspirant-donoren kunnen van Griekse of buitenlandse origine zijn – wettelijk zijn er geen beperkingen wat betreft de nationaliteit, alleen moeten de donoren wel in Griekenland wonen. Het aandeel Griekse vrouwen is nu 40 procent, tegen 60 procent buitenlandse vrouwen.
‘De IVF-centra hebben netwerken van aspirant-eiceldonoren die worden “geactiveerd” als een stel eicellen van iemand anders nodig heeft. Het zijn vrouwen die bij ons bekend zijn, ze zijn in onze centra geweest en we hebben ze al onderzocht,’ legt Themis Mantzavinos uit. ‘Helaas hebben we geconstateerd dat er in een aantal gevallen sprake was van illegale handel in eicellen, en dat werpt een smet op de hele sector.’
Onderzoekers bevestigen dat de controles van de Autoriteit voor de Voortplanting onvoldoende zijn. Op dit moment kan niemand nagaan of de donoren niet van kliniek naar kliniek gaan om zo een maximale vergoeding binnen te halen.
Auteur: Panagiota Karlatira
Vertaler: Tess Visser
Proto Thema
Griekenland | weekblad | oplage 100.000
Het weekblad ‘Hoofdthema’ werd opgericht in 2005 en is er binnen een paar jaar in geslaagd een concurrent te worden van de grote dagbladen. Het verschijnt op zondag en is bekend geworden nadat het een aantal opzienbarende affaires aan het licht heeft gebracht. De economiepagina’s en het culturele supplement van Proto Thema zijn geliefd.
