De moord op de halfbroer van Kim Jong-un afgelopen februari in Kuala Lumpur heeft tot zware repercussies tegen Noord-Korea geleid.
De diplomatieke krachtmeting tussen Maleisië en Noord-Korea over de moord op Kim Jong-nam, de halfbroer van de Noord-Koreaanse leider, op de luchthaven van Kuala Lumpur, is ten einde. Na fel van leer te zijn getrokken is de Maleisische regering uiteindelijk door de knieën gegaan. Maar dat wil niet zeggen dat de zaak geen deining meer veroorzaakt. Een week na de moord op Kim Jong-nam, op 13 februari, heeft de Maleisische regering een aantal maatregelen genomen om Noord-Korea onder druk te zetten: het terugroepen van zijn ambassadeur in Pyongyang, het wegsturen van de Noord-Koreaanse ambassadeur Kang Chol en het opschorten van de toelating van Noord-Koreaanse staatsburgers zonder visum. Noord-Korea van zijn kant heeft geweigerd mee te werken aan het Maleisische politieonderzoek. Pyongyang heeft openlijk kritiek geleverd op de Maleisische autoriteiten, wat premier Najib Razak in het verkeerde keelgat is geschoten.
De confrontatie bereikte een hoogtepunt op 7 maart, toen Noord-Korea Maleisische staatsburgers verbood het land te verlaten. Maleisië reageerde door Noord-Koreaanse staatsburgers die op zijn grondgebied woonden eenzelfde verbod op te leggen. Stevende men af op een breuk in de diplomatieke betrekkingen? Geruchten hierover deden de ronde, maar daarna zijn de gemoederen min of meer gesust.
Nadat zijn staatsburgers waren gegijzeld, een geliefde tactiek van Noord-Korea, is Maleisië uiteindelijk door de knieën gegaan.
De strategie van Pyongyang was hard maar eenvoudig. Het regime gijzelde negen Maleisiërs die zich in de Maleisische ambassade bevonden, en Kuala Lumpur reageerde door meer dan driehonderd Noord-Koreanen te verbieden het land te verlaten. Getalsmatig was Maleisië in het voordeel, maar het leven van de negen Maleisische gijzelaars telde zwaarder voor de regering-Razak dan dat van de driehonderd Noord-Koreanen voor Kim Jong-un.
De diplomatieke crisis kwam ten einde toen de twee landen hun ‘gijzelaars’ vrijlieten en de Maleisische regering het lijk van Kim Jong-nam naar Noord-Korea liet repatriëren. Daarmee verloor Maleisië de mogelijkheid om de moord op te helderen, en het risico is groot dat die voor altijd onopgehelderd zal blijven. Resultaat: de waardigheid van de Maleisische staat is aangetast en de regering van Najib Razak is vernederd.
Volgens het Noord-Koreaanse persagentschap KCNA zou er een ‘gemeenschappelijke verklaring’ zijn afgelegd door de twee landen, die zouden zijn overeengekomen het herstel van het recht op toegang zonder visum ‘op een positieve manier te benaderen’ en de vriendschapsbanden tussen de twee landen ‘naar een nog hoger niveau te tillen’. De gang van zaken leek op een ‘totale nederlaag voor Maleisië’ te wijzen en op een ‘totale overwinning voor Noord-Korea’. Maar bij nader inzien is de situatie genuanceerder.
Het wantrouwen van de Maleisiërs jegens Noord-Korea is daar een voorbeeld van. De Maleisische regering, die op vriendschappelijke voet met Noord-Korea stond, ziet zich gedwongen haar houding te wijzigen. Tot voor kort was Maleisië het enige Aziatische land dat Noord-Koreanen zonder visum konden bezoeken. Het verlies van dit voorrecht is een zware klap voor de activiteiten van Noord-Korea in het buitenland. Het regime zal meer moeite hebben om aan materiaal te komen voor zijn nucleaire en ballistische programma. De landen die op hun hoede zijn voor de ontwikkelingen in Pyongyang zullen het vervolg van het diplomatieke feuilleton tussen Maleisië en Noord-Korea nog nauwlettender moeten volgen.
Zal Kang Chol, die als persona non grata uit Maleisië is weggestuurd, worden vervangen door een nieuwe Noord-Koreaanse ambassadeur? Zal de Maleisische ambassade in Noord-Korea, die het zonder ambassadeur en personeel moet stellen, weer opengaan? De vrees dat Pyongyang het personeel opnieuw zal gijzelen lijkt gegrond.
Na dit fiasco vormt het toezicht van de Maleisische autoriteiten op bedrijven die nauwe banden hebben met Noord-Korea een nog grotere uitdaging. In 2014 hadden de Verenigde Naties de Maleisische regering verzocht om in het kader van sancties tegen het Noord-Koreaanse regime een onderzoek in te stellen naar het bedrijf Malaysia Korea Partners (MKP), zonder dat daarop een duidelijke reactie kwam. Maar nu heeft Kuala Lumpur afgelopen maart alsnog besloten een onderzoek naar MKP in te stellen, op verdenking van schending van de VN-resoluties.
Afkeer en wantrouwen
Deels dankzij het recht om Maleisië zonder visum binnen te komen heeft Noord-Korea daar een aantal brievenbusmaatschappijen kunnen vestigen. Hoewel de activiteiten daarvan verband houden met het nucleaire en ballistische programma van Noord-Korea, is herhaaldelijk gesignaleerd dat de Maleisische autoriteiten geen strikte toepassing van de VN-resoluties eisten. Kuala Lumpur heeft zijn houding aangepast vanwege de moord op Kim Jong-nam en de diplomatieke crisis die daarop volgde. Sinds deze moord wordt Noord-Korea ook elders in Zuidoost-Azië met gevoelens van afkeer en wantrouwen bekeken. En dan niet alleen in Indonesië of Vietnam, waaruit de twee vrouwen afkomstig zijn die ervan worden beschuldigd de moord te hebben gepleegd. Begin maart schreef een columnist van het Indonesische dagblad The Nation dat Noord-Korea ‘misbruik’ had gemaakt van de ‘welwillendheid’ en ‘vriendschap’ van Zuidoost-Azië en riep hij de Associatie van Zuidoost-Aziatische Naties (Asean) op een blok te vormen tegen de Noord-Koreaanse ‘dreiging’.
In Japan wordt de ontvoering van Japanse burgers door Noord-Korea in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw als een even groot probleem beschouwd als de nucleaire en ballistische ontwikkeling van het land. Er hebben in het verleden ook ontvoeringen plaatsgevonden in Thailand en Maleisië. In Birma is in 1983 een bomaanslag in de hoofdstad gepleegd die aan handlangers van Noord-Korea werd toegeschreven. Ondanks deze weerzinwekkende acties hebben de lidstaten van ASEAN hun best gedaan de banden met Pyongyang aan te halen.
Zo nam Noord-Korea in 2000 deel aan het regionale Forum van ASEAN en tekende het in 2008 op aandrang van ASEAN een Zuidoost-Aziatisch vriendschaps- en samenwerkingsverdrag, dat neerkomt op een non-agressiepact.
Hoeveel repercussies zal deze zaak hebben?
Een van de factoren die deze samenwerking hebben bevorderd is het Chinese streven om zich toegankelijker tegenover Noord-Korea op te stellen, maar ook het feit dat het land in 2008 is afgevoerd van de Amerikaanse lijst van landen die het terrorisme steunen. Ook Zuid-Korea stond een soepeler houding jegens het Noord-Koreaanse regime voor. Maar het is onmiskenbaar dat ASEAN daarmee zijn invloed in de internationale gemeenschap wilde versterken. Sommigen zijn van mening dat Noord-Korea dankzij deze ambitie van ASEAN overal in Zuidoost-Azië brievenbusfirma’s heeft kunnen vestigen. Als de lidstaten van ASEAN na de moord op Kim Jong-nam besluiten hun waakzaamheid jegens Noord-Korea te vergroten, zal het regime van Kim Jong-un daar de gevolgen van ondervinden. Maar uit de meningsverschillen over de Zuid-Chinese Zee blijkt dat ASEAN regelmatig moeite heeft zich als een hecht front te presenteren.
Na de moord op Kim Jong-nam heeft het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden voor een wetsvoorstel gestemd om Noord-Korea weer op de lijst te zetten van landen die het terrorisme steunen.
Na de luchtaanvallen van de regering-Trump in Syrië zal het Noord-Koreaanse regime vermoedelijk meer op zijn hoede zijn voor Amerikaanse militaire operaties. Er zijn veel onzekerheden: hoe de Chinese president Xi Jinping zich zal opstellen nu hij president Trump heeft ontmoet, maar ook de presidentsverkiezing in Zuid-Korea, die in mei zal plaatsvinden. Het beleid van Noord-Korea is al even onvoorspelbaar, maar het is vrijwel zeker dat het land zijn nucleaire en ballistische programma zal versnellen.
In deze context zullen landen als Maleisië zich gedwongen zien Noord-Koreaanse bedrijven en handlangers voorzichtiger en waakzamer tegemoet te treden, wat ongetwijfeld nadelig zal uitpakken voor het Noord-Koreaanse regime. Ook als spreekt men van een ‘totale overwinning’ van Pyongyang op Kuala Lumpur in het dossier-Kim Jong-nam, Noord-Korea bevindt zich in een ernstige impasse. Hoeveel repercussies zal deze zaak hebben? Alle ogen zijn gericht op dit belegerde land.
Auteur: Katsuhiko Meshino
Nihon Keizai Shimbun
Japan | dagblad | oplage 3.000.000
Vanwege de enorme oplage is dit Japanse ‘Financiële dagblad’ misschien wel de belangrijkste financiële krant ter wereld. Het blad van Japanse zakenlieden is ook zeer politiek betrokken. Haalt zo nu en dan fel uit naar de conservatieve regering.
