De liefde voor onze huisdieren werkt verstikkend

Onze allerliefste katten, honden, konijntjes & co behoren voor de meesten allang tot de familie. Ze worden in de watten gelegd en met allerlei onzin gelukkig gemaakt. De dierenwinkels floreren.

Jimmy leidde een gelukkig leven als dwergkonijntje. Bruingrijs warrelig vachtje, hangende oren, zwarte kogelronde oogjes, klassieke hupstijl – onmogelijk om niet van het grappige kameraadje te houden. Jimmy bereikte de voor konijnen bijbelse ouderdom van meer dan acht jaar. Dat halen maar weinig van zijn soortgenootjes. Goed mogelijk dat dat niet alleen aan de genen lag: Jimmy mocht in een eigen kamer wonen; had hij behoefte aan lucht en licht, dan verhuisde hij naar zijn buitenhuisje in het groen. Het beestje met de slappe oren werd door zijn bazinnetje Simone bedolven onder liefde.

Hoeveel van zijn soortgenoten er in Oostenrijk als huisdier worden gehouden, is niet bekend. Wat we wel met zekerheid kunnen zeggen: Oostenrijk is een kattenland, zoals de meeste landen in Europa. Bijna 2 miljoen kamertijgers sluipen in Oostenrijk door de huizen. Bijna viermaal zo veel als kleinere zoogdieren: konijntjes, hamsters, cavia’s. Ook het aantal honden is met 830.000 aanzienlijk. En omdat mensen uiteraard ook wat huisdieren betreft liefst iets bijzonders willen, scharrelen er ook nog 130.000 reptielen in huiselijke terraria rond. Al zijn deze dieren wat minder geschikt om te knuffelen.

Dat is wel een belangrijke factor. De dierlijke metgezellen – katten en honden voorop – nemen tegenwoordig heel vaak de positie in van familielid. Met alle bijverschijnselen van dien. Voor velen hoort daarbij dat ze met het baasje of bazinnetje in bed mogen slapen. Anderen vieren hun verjaardagen met zelfgebakken traktaties en cadeautjes. In de etensbakjes komt alleen het beste, zelf gekookt, en natuurlijk is het zo nu en dan tijd voor wellness – een weekend samen in een passend hotel met hondenzwembad en exquise maaltijden of een weldadige massage door de kattenmasseur. Waarom ook niet. Wellness doet iedereen goed, dus waarom zou dat niet ook gewoon gelden voor snuffelneuzen en fluweelpootjes?

Simone vindt het helemaal niet overdreven dat ze haar huppende lieveling een eigen kamer gunt. ‘Toen we de nieuwe woning betrokken, stond het vast dat Jimmy een kamer zou krijgen.’ Net zo vanzelfsprekend was dat zijn kamer naast een aangepaste inrichting ook werd uitgerust met een camera – om elk moment te kunnen zien wat hartedief Jim zoal uitvoerde als hij eens alleen thuis was. Je weet maar nooit. Partner Johannes had zich in zijn lot geschikt. ‘Het konijntje was er eerder dan ik. Had ik het niet geaccepteerd, dan had het er slecht uitgezien voor de relatie,’ zegt hij lachend, maar wel een beetje als een boer met kiespijn.

De huisdierenmarkt

Ook financieel is de liefde voor huisdieren een serieuze zaak. Er gaat veel geld in om. De markt voor konijntjes, hamsters, katten etcetera is uitgegroeid tot een belangrijke economische factor. Dierenvoedsel is er in alle soorten en kwaliteiten en voor alle leeftijdscategorieën, van veganistisch tot biologisch. Van min of meer pedagogisch verantwoord speelgoed, kleertjes en blinkende halsbanden tot dogsitters en kattenpsychologen: ook in de dierenwereld zijn de nieuwste consumptietrends allang doorgedrongen.

In 2023 genereerde de wereldwijde huisdierenmarkt € 67 miljard, vergeleken met € 57 miljard in 2011, alleen al voor voeding en accessoires. Er zijn niet veel economische sectoren die op het ogenblik groeien. Maar de huisdierenbranche is er een van. Oostenrijk behoort naast Duitsland en Zwitserland tot de meest spenderende landen.

Ook de prijsstijgingen mogen daarvoor als een indicator worden gezien: terwijl hier het algemene prijspeil in mei 21 procent boven dat van drie jaar geleden lag, zijn de kosten voor huisdierartikelen in dezelfde periode met 34 procent omhoog geschoten. Bij natvoer voor honden was het maar liefst 43 procent. En terwijl mensen voor zichzelf veeleer naar goedkopere artikelen grepen, groeide het premium segment voor de huisdieren. Op de diertjes wordt dus liever niet bespaard – en dat geldt voor heel uiteenlopende soorten.

De huisdiermarkt wordt door emoties aangedreven. Consumenten hechten steeds meer waarde aan kwaliteit, ethiek en individualisering

Na producten voor honden en katten wordt de meeste omzet behaald met producten voor knaagdieren en andere kleine dieren, en met aquariumbenodigdheden, vooral voor siervissen, volgens Hermann Aigner, bedrijfsleider van Fressnapf Österreich, de dochter van een Duitse huisdierketen. Juist de laatste categorie blijkt lucratief. ‘In de aquariumsector gaat het om een technische doelgroep die altijd weer toebehoren als pompen en filters nodig heeft, maar ook decoratieartikelen zijn belangrijk,’ zegt Aigner tegen ons. Bij knaagdieren zijn behalve voedsel ook het strooisel en diverse soortspecifieke accessoires populair.

De huisdiermarkt wordt door emoties aangedreven. Consumenten hechten steeds meer waarde aan kwaliteit, ethiek en individualisering. Dat is ook goed, vindt Ludwig Huber, gedragsbioloog en professor aan de diergeneeskundige faculteit in Wenen. De vakman op het gebied van dierenbescherming en mens-dierbetrekkingen juist toe ‘dat we meer weten en er meer aandacht voor hebben. Dat we dieren niet alleen als dingen behandelen – zoals juridisch nog steeds het geval is – maar als levende wezens met gevoel en met behoeften, die dingen op waarde schatten.’ 

Maar menigeen zou daarin het doel voorbij schieten. ‘Bij de huisdieren is het als met kinderen: goed bedoeld is niet altijd goed gedaan,’ zegt Huber. Neem bijvoorbeeld dieren die we als kinderen aankleden en vetmesten, die te weinig bewegen en van wie we de taal niet begrijpen. Dat heeft waarschijnlijk in het algemeen te maken met het feit dat we te gauw in menselijke categorieën denken, meent hij.

De megatrend van individualisering heeft de huisdierenbranche volledig in zijn greep: elk dier zou zijn heel eigen persoonlijkheid hebben

Daarom worden huisdieren vaak uitgedost naar de smaak en in de stijl van hun eigenaren. Hoe onnodig ook. Het Duitse Zukunftinstitut preciseert het zo: Swarovski-kristallen zijn niet alleen op sieraden voor mensen, maar ook op halsbanden voor honden en katten te vinden. Wie het fijn vindt, kan met zijn dier in een Burberrymantel in partnerlook lopen, en ontwerper Wolfgang Joop heeft een speciaal gecreëerde luxecollectie voor katten en honden ontworpen. De megatrend van individualisering heeft de huisdierenbranche volledig in zijn greep: elk dier zou zijn heel eigen persoonlijkheid hebben, wat de baasjes tot uitdrukking willen brengen met de bijpassende accessoires.

Over menselijke categorieën gesproken: dat sommige mensen werkelijk veel uitgeven om hun dieren een heerlijk leven te bieden laat een blik in de microkosmos van de hamsterbezitters wel zien – bijvoorbeeld in de ‘Dwerghamster Groep’ op Facebook. Daarop staan talloze foto’s van hamsterverblijven die, vertaald in mensentermen, villa’s van vele miljoenen dollars in Malibu zouden zijn. In verfijnd miniatuur bouwen mensen op verschillende niveaus huisjes, viaductjes, schuilplaatsen, zandbaden, klautermogelijkheden – inclusief bijpassend decor zoals wijnstokken, kurkmatten of passend gemaakte stenen. Voor een dwerghamster zijn de minimale kooimaten 100 bij 50 centimeter, voor goud- of teddyhamsters iets meer. In de Dwerghamster Groep worden verblijven van dubbel of driemaal zo grote afmetingen getoond.

Bijzonder spectaculair zijn de video’s van een Instagram-gebruiker met de naam ‘Plueschraupe’ (‘Plucherups’).  Ze heeft 125.000 volgers en met haar prestaties als binnenhuisarchitect oogst ze aan de lopende band digitaal applaus. Het zijn ware luxeterraria van het hoogste niveau die hier ontstaan. Klassieke traliekooien zijn in de hamstercommunity absoluut not done; het risico op verwondingen is te groot voor de kleine knuffelvachtjes.

Mocht het ooit toch zover komen, en was het een geval voor de dierenarts, dan zou dat diepe financiële gaten slaan in het huishoudbudget van de huisdierhouder. Ook in de diergeneeskunde is tegenwoordig veel mogelijk, van pijnstillers via een peperdure behandeling van artrose aan gewrichten tot een kunstheup toe, die een paar duizend euro kan kosten. Intussen wordt ook chemotherapie toegepast of worden staaroperaties uitgevoerd. Niet alleen is de status van het dier gestegen, ook de financiële mogelijkheden van de meeste huisdierbezitters zijn toegenomen.

Nestlé’s cash cow

Voor het dwergkonijntje Jimmy vloeiden er regelmatig honderden euro’s naar de dierenarts om hem erbovenop te helpen als hij iets mankeerde. ‘Zijn medische verzorging liep wel behoorlijk in de papieren,’ herinnert Simone zich. Jimmy werd stokoud, onder andere omdat hij zo goed werd verzorgd.

Ook dat is een trend. Onze huisdieren worden steeds ouder, liet het instituut voor marktonderzoek GfK in mei na een enquête optekenen. Momenteel is ongeveer 36 procent van de Oostenrijkse katten (meer dan 700.000 exemplaren) ouder dan 10 jaar en 12 procent ouder dan 15. Bij de honden was ongeveer 30 procent ouder dan 10 jaar – drie procent meer dan bij het vorige onderzoek. Ook dat zorgt ervoor dat de markt verder zal groeien. Dat kennen we uit de mensenwereld.

Tot vreugde natuurlijk van de vak- en levensmiddelenhandel en de producenten. De grootste producent van levensmiddelen ter wereld, Nestlé, is bijvoorbeeld nummer twee in dierenvoeding. Het management onder de leiding van de nieuwe directeur Laurent Freixe ziet speciaal nieuwe kansen op het gebied van de lekkere hapjes. ‘Er zijn ongeveer een miljard honden en katten die als huisdier worden gehouden,’ zei Nestlé-manager Guillaume Le Cunff onlangs.

Geen wonder dat de afdeling dierenvoeding van Nestlé al jaren een van de cashcows van het bedrijf is.  Naast Nestlé behoren reuzen als Mars, General Mills en Colgate-Palmolive tot de grotere spelers. Dat intussen veel huisdieren veel te dik zijn, is een ander verhaal. Als dierenliefde door de maag gaat, wordt ze maar al te vaak vals.

‘Hij luisterde naar zijn naam en verdedigde zijn groene tapijt met schattige kopstootjes tegen indringers’

Het knuffelbeestdrama, zo noemde de Duitse dierpatholoog Achim Gruber zijn enkele jaren geleden verschenen boek. Daarin beschreef hij zijn ervaringen bij de obductie op de snijtafel. Daar kwam hij veel tegen. Huisdieren worden opgekweekt tot chronisch zieke mankepoten, misbruikt als statussymbool, of uit verkeerd begrepen dierenliefde onbedoeld gekweld.

Hij beschreef bijvoorbeeld het geval van een klein meisje dat huilend met een dode chinchilla bij de dierenarts kwam. Dat is ook in onze streken een geliefd huisdier. Het knaagdier was gestorven aan een hersenontsteking. De oorzaak vond Gruber aan de lippen van het meisje. Daar ontdekte hij herpesblaasjes, die op het knuffeldier waren overgebracht. Het kind kon natuurlijk niet weten dat het herpesvirus voor chinchilla’s en konijntjes dodelijk is. Waarschijnlijk heeft het haar huisdier ‘dood gekust’, schrijft Gruber. Een echt drama.

Op 17 november 2021 gebeurde het onvermijdelijke ook in Jimmy’s leven: het dwergkonijntje overleed. ‘Hij luisterde naar zijn naam en verdedigde zijn groene tapijt met schattige kopstootjes tegen indringers’ als een tweebenige hem niet beviel, herinnert zijn eigenaar Simone zich. Maar al te lang hoefde ze niet te treuren. Een paar maanden na Jimmy’s dood werd het konijnendomicilie veranderd in een kinderkamer.  

Vertaald door Piet Meeuse