Brussel gooit geen hoge ogen.
ITALIË – De gedaantewisseling van de Lega Nord
De Lega Nord is sterk veranderd. Zeker, die transformatie is nog niet voltooid, maar de populistische rechtse partij ‘verkeert in een riskante radicale fase’, schrijft het Italiaanse weekblad L’Espresso. De partij werd in de jaren tachtig opgericht door Umberto Bossi en was toen ‘een beweging voor de onafhankelijkheid van Padania’ [een officieuze regio in Noord-Italië waarmee in feite de Povlakte wordt bedoeld], ‘zoals nog altijd Artikel 1 van de partijstatuten stipuleert. Maar vandaag de dag maakt de partij zich vooral sterk voor een nationalistische soevereiniteit’, net als de partijen van Le Pen, Wilders en Petry, aldus het blad.
‘De redenering van de Liga luidde in het begin: “Rome is een dief, laten we uit Italië stappen, wij zijn Europeanen.” De partij had als medestanders Schotse, Bretonse en Catalaanse bewegingen voor regionale onafhankelijkheid, niet de Franse en Duitse nationalisten. Maar vervolgens waren daar de euro, de bureaucraten uit Brussel, de crisis, de banken, en Merkel, die dat denkschema hebben verstoord.’ En zie hoe de Liga, thans onder leiding van Matteo Salvini, campagne voert in heel Italië, en Brussel en de euro tot doelwit kiest in plaats van Rome.
Maar hoewel de Lega Nord onlangs vertegenwoordigd was in Koblenz [op de bijeenkomst van andere extreem-rechtse Europese bewegingen] en de agenda van de rechts-radicalen onderschrijft, maakt zij op sommige punten een uitzondering, meent L’Espresso. In tegenstelling tot die andere partijen zwaait de Liga nog niet met de nationale vlag, en ook gaat ze niet voorop in de peilingen, want in Italië verkeert Beppe Grillo met zijn Vijfsterrenbeweging (M5S) in een betere positie ‘om de meeste stemmen van de woede te oogsten’.
‘Het is dus een ingewikkeld spel voor Salvini’, schrijft de Romeinse krant Il Fatto Quotidiano. M5S neemt een veel tweeslachtiger positie in (soms links, soms rechts), maar onderscheidt zich ook door een krachtiger separatistisch geluid, bijvoorbeeld met de eis voor een referendum over het afschaffen van de euro. Dat voorstel voorkomt dat Grillo nu al duidelijk moet kiezen voor of tegen de euro en Europa, terwijl hij nog maar kortgeleden veel uitgesprokener was.
FRANKRIJK – De plannen van het Front National met Europa
Het officiële begin van Marine Le Pens campagne op 5 februari in Lyon veroorzaakte trillingen in heel Europa. De dag erna wijdde een tiental Europese kranten hun voorpagina aan de vrouw die het accent had gelegd op het vertrek uit de euro en een mogelijke ‘Frexit’. Zo bevatte de Britse krant The Independent de kop ‘Vive la haine’ – in het Frans – boven een foto van Le Pen.
Het programma van de kandidaat van het Front National is ontdaan van elke dubbelzinnigheid ten aanzien de kwestie-Europa. Haar prioriteit: ‘op naar een Europa van onafhankelijke naties’ door het organiseren van een referendum over het Franse lidmaatschap van de Europese Unie.
‘Als men haar manifest leest, komt men erachter dat meer nog dan het vertrek van Frankrijk uit de EU de ambitie van deze kandidaat schuilt in het verbreken van alle banden met het gehele Europese continent’, meent het in Australië gevestigde tijdschrift The Conversation, dat na lezing van alle 144 punten van het manifest concludeert: ‘Le Pen wil een sterke interventionistische en gespierde staat leiden en de immigratie terugbrengen tot het nulpunt.’
Le Pens voorstellen over Europa, die volgens de conservatieve Spaanse krant ABC ‘van een mateloos lef’ getuigen, lijken ‘in potentie catastrofaal voor de Europeanen en de partners op het oude continent’. ABC oordeelt dat een referendum over het vertrek uit de EU ‘automatisch zal leiden tot een reeks van almaar groeiende problemen: oneindige politieke en institutionele strijd op binnenlands terrein, diplomatieke spanningen met heel Europa, economische verschillen die het risico in zich bergen van een oplopende rente op de nationale schuld’.
OOSTENRIJK – Oostenrijk voor alles
‘Voor hen geldt: Oostenrijk voor alles. De regering speelt een gevaarlijk spel’, waarschuwt het Weense weekblad Falter onder de kop ‘Österreich zuerst’. Kanselier Christian Kern (van de sociaal-democratische SPÖ) en minister van Buitenlandse Zaken Sebastian Kurz (van de christen-democratische ÖVP), de twee boegbeelden van de regerende Grote Coalitie, willen de extreem-rechtse FPÖ onder leiding van Heinz-Christian Strache, die in de peilingen aan kop gaat, de wind uit de zeilen nemen. Maar ze willen ook vermijden dat ze te boek komen te staan als ‘de vertegenwoordigers van het systeem’ in de Europese Unie, waarvan Oostenrijk in 2018 het voorzitterschap zal vervullen. ‘Door te kiezen voor protectionisme en nationaal belang verruilen ze hun kritische maar solidaire houding jegens Europa voor een actie tegen Europa.’
SPANJE – Spanje kent geen extreem-rechts
Terwijl extreem-rechts oprukt in Europa, vormt Spanje daarop een uitzondering. Dat is een van de conclusies van de Britse onderzoeksgroep Demos. Toch, schrijft de Spaanse krant El Mundo, zijn ‘de ingrediënten die doorgaans worden gebruikt voor de bereiding van het extreem-rechtse vertoog’ ook in Spanje aanwezig: een sterke immigratiestroom, een economische crisis en corruptieschandalen.
Een van de verklaringen voor de uitzonderingspositie houdt verband met het recente verleden van Spanje. ‘Onder de dictatuur van Franco werd patriottische retoriek dusdanig geëxploiteerd dat elk nationaal symbool sindsdien wordt vereenzelvigd met dat tijdperk.’
Die benadering, die nog altijd aanwezig is in de hoofden van talrijke Spanjaarden, verklaart deels ook hun pro-Europese sentiment. ‘Spanje werd door de Europese Economische Gemeenschap destijds afgewezen vanwege Franco,’ verklaart Carmen González Enríquez in El Mundo. Zij schreef in het rapport van Demos het hoofdstuk over Spanje. Slechts 10 procent van de Spanjaarden wil dat het land uit de Europese Unie stapt. De Spanjaarden hebben ook minder moeite met immigratie, omdat ze ‘de herinnering hebben behouden aan hun eigen emigratie naar Latijns-Amerika en naar de andere landen in Europa’.
Overigens zorgt de ervaring met de gewapende Baskische separatisten van de ETA ervoor dat de Spanjaarden minder gevoelig zijn ‘voor het onjuiste verband dat wordt gelegd tussen immigratie en terrorisme. Dat argument, gehanteerd door onder anderen Marine Le Pen, vindt in Spanje weinig aanhangers’, schrijft de krant.
VERENIGD KONINKRIJK: Brexit, een stappenplan
Wanneer zal het Verenigd Koninkrijk het cruciale Artikel 50 van het Verdrag van Lissabon activeren, waarmee de scheiding met de Europese Unie in gang wordt gezet? In oktober vorig jaar verklaarde premier Theresa May dat het tijdstip ‘vóór eind maart’ 2017 zou zijn aangebroken. De keuze van de datum luisterde nauw, volgens The Times, gezien de verkiezingen in Nederland op 15 maart en de Europese top van 25 maart, die het zestigjarige bestaan van het Verdrag van
Rome markeert.
Begin deze week liet May weten dat het 29 maart wordt. Hoewel ze de onderhandelingen binnen twee jaar wil afronden, dus vóór eind maart 2019, zou de onderhandelaar namens de EU, de Fransman Michel Barnier, sneller tot een resultaat willen komen: op zijn laatst eind september 2018, aldus de Daily Telegraph.
Vervolgens is het woord dan aan het Europees Parlement en de Europese Raad, die hun goedkeuring aan het bereikte akkoord moeten hechten, zodat het Britse vertrek uit de Unie in maart 2019 effectief kan worden.
