VPRO

Ethisch ondernemen

Nederland doet zaken met de islamitische dictatuur 
Saoedi-Arabië.

Aan onze economische en handelsbetrekkingen met Saoedi-Arabië zitten soms dubieuze kanten. Zo werden van Nederlandse bedrijven voorheen niet-Joodverklaringen verlangd en betaalde Ballast Nedam steekpenningen om bouwopdrachten te krijgen. In de documentaire Inzake Saoedi-Arabië van Jacco Versluis wordt onderzocht in hoeverre morele overwegingen een rol spelen in de samenwerking en het zakendoen met een streng islamitisch land als Saoedi-Arabië. Nederlandse universiteiten verdienen miljoenen aan Saoedische studenten, maar die inkomsten gaan gepaard met morele dilemma’s. Versluis: ‘De Erasmus Universiteit zette in 2012 een curriculum Klinische Psychologie op aan een Saoedische universiteit waar uitsluitend vrouwen studeren. Maar in dat programma mocht de naam Darwin niet worden genoemd. Moet je dat accepteren? Dilemma.’

Groningen en Maastricht hebben inmiddels vierhonderd Saoedische studenten geneeskunde, hun studie en verblijf bekostigd door Saoedi-Arabië. ‘De universiteit toucheert per student 32.000 euro per jaar. Maar vrouwelijke studenten mogen hier alleen komen onder begeleiding van een meegebrachte mannelijke begeleider, ook betaald door het thuisland.’ Is deze praktijk goed voor de emancipatie van Saoedische vrouwen of wordt hier een knieval gemaakt voor een streng islamitisch regime? ‘Het is het oude verhaal van de koopman en de dominee. Wat is zo’n opleiding je waard dat je zo’n oppasser hier toelaat?’ Nog een dilemma: volgens de strenge islam mag een man een vrouw alleen aanraken uit medische noodzaak. Dus op elkaar oefenen, vast onderdeel van de opleiding geneeskunde, mag niet.

(Maarten van Bracht
)

2Doc: Inzake Saoedi-Arabië
Maandag 27 februari, NPO 2, 21.00-22.00 uur

Veiligheid te koop


De export van Israëlische beveiligingstechnologie is booming.

Het ministerie van Defensie kondigde het zelf al aan: 2017 wordt het jaar van de export van cybersecurity. Voor Israëls veiligheidstechnologie bestaat grote interesse, met de export zijn miljarden gemoeid. Ook in Europa neemt de belangstelling toe nu de veiligheid van burgers door terreuraanslagen niet langer gegarandeerd lijkt, terwijl Israël bewijst de eigen bevolking effectief te kunnen beschermen. Het dankt die positie aan in de bezette gebieden opgedane ervaring en de hechte relatie tussen het leger en de particuliere veiligheidsindustrie. De Tegenlicht-aflevering ‘Staat van paraatheid volgens Israël’ gaat na met wat voor wereldbeeld de export van Israëls veiligheidsmodel gepaard gaat.

Erella Grassiani doet onderzoek naar Israëls veiligheidsindustrie. Vorig jaar organiseerde ze daaromtrent het symposium Securitizing Worlds. ‘Het gaat om technologie, hardware, kennis over hoe je bijvoorbeeld het veiligheidssysteem van een vliegveld of zeehaven opzet, wapentuig, van handwapens tot tanks en vliegtuigen, maar ook uitrustingen en trainingen voor politie en beveiligers. De private security-sector is sterk gelieerd met de staat en het leger. Hooggeplaatste legeremployés gaan op hun vijfenveertigste met pensioen en gooien dan hun kennis en ervaring op de markt, in samenwerking met hun oldboysnetwerk bij Defensie. Ik ben vooral geïnteresseerd in het verhaal waarmee ze hun waar verkopen. Het imago van no-nonsense, stoer en vindingrijk is een specifiek, eenzijdig beeld van Israël. Het staat voor vriend tegen vijand, goed tegen kwaad en berust op uitsluiting, angst en bedreiging.’

(Maarten van Bracht)

VPRO Tegenlicht
Zondag 5 maart, NPO 2, 21.05-22.00 uur

Bijrol voor Europa

Oxford-historicus Frankopan ziet Europa afglijden op het wereldtoneel.

Te gast in Tegenlicht Lab is Peter Frankopan, historicus aan de Universiteit van Oxford en auteur van de bestseller De zijderoutes: een nieuwe wereldgeschiedenis, waarin hij betoogt dat het zwaartepunt van de westerse geschiedenis zich verplaatst naar het oosten. Als kind vond Frankopan het al vreemd dat het grootste deel van de wereldkaart volledig werd genegeerd tijdens de geschiedenisles, en na zijn studie in Cambridge besefte hij dat de Slag bij Hastings voor 90 procent van de wereldbevolking totaal irrelevant is. De oorsprong van de beschaving ligt in het gebied dat zich uitstrekt van Irak, Iran, Afghanistan via de Kaukasus en langs de diverse ‘-stans’ tot aan China. Ofwel: het gebied van de zijderoutes.

Tegenwoordig ziet Europa de welvaart aan zijn neus voorbijgaan, meent Frankopan, terwijl de zijderouteregio opleeft. Voor de uitwisseling van gas, olie en grondstoffen voor technologische apparatuur ontstaat een nieuwe infrastructuur langs eeuwenoude handelstrajecten. West-Europa vergelijkt hij met een adellijk landhuis in de Engelse countryside dat zich voor toerisme openstelt om het verval te kunnen ondervangen: gedoemd tot irrelevantie en vervreemd van de rest van de wereld. Buiten dient zich een nieuwe orde aan onder leiding van Erdogan, Poetin en Xi. Dat betekent volgens Frankopan een herijking van de wereld. En het wordt ook tijd om Russisch, Chinees of Arabisch te leren.

(Daan Schneider)

VPRO Tegenlicht Lab
Zondag 26 februari, NPO 2, 21.05-22.00 uur

American High School
6-delige reeks over Orangeburg-Wilkinson in South Carolina
Zaterdag 25 februari

BBC 1, 0.15-1.00 uur

Lo and Behold, Reveries of the Connected World
Hoe de virtuele wereld de echte verandert, door Werner Herzog

Zondag 26 februari

Canvas, 22.35-0.15 uur

Op zoek naar Frankrijk
Met de Nederlandse Parijzenaar Wilfred de Bruijn
Ma. 27 feb. t/m vr. 3 maart

Canvas, 20.30-21.15 uur

Only New Orleans
Terugblik op orkaanramp die New Orleans in 2005 trof, aan de hand van muziek
Woensdag 1 maart

Arte, 21.40-23.10 uur

The Attack: Terror in the UK
Grootste dreiging: terreur met automatische wapens
Donderdag 2 maart

BBC 2, 22.00-23.00 uur