De elite is een kaste (The New York Times), op sterven na dood (Al-Hayat) en onderdeel van een fictieve strijd (L’Espresso).
Kosmopolieten? Laat me niet lachen.
Is de mondiale elite ook werkelijk kosmopolitisch? Geenszins, betoogt Ross Douthat, columnist van The New York Times. De mensen die deel uitmaken van de groep behoren voornamelijk ‘tot een meritocratische orde die verschillen in gelijkenissen verandert door de meest briljante koppen uit elk land te selecteren en te homogeniseren om hen te kunnen integreren in die bijzondere soort die men als “wereldburgers” aanduidt’.
De exemplaren van deze soort wensen zeker wel kennis te nemen van de pittoreske aspecten van andere culturen, zoals de gastronomie. Maar ze zijn niettemin lid van eenzelfde ‘stam’, schrijft Douthat, een journalist uit het conservatieve kamp, opgeleid aan Harvard University. Deze wereldburgers hebben hun kijk op de wereld gemeen (‘een open christendom zonder Christus’), eenzelfde soort opleiding, en hun waarden en vooronderstellingen.
‘Van Londen tot Parijs en New York vertonen alle ‘wereldmetropolen’ steeds meer gelijkenis. Waar de wereldburger ook heen gaat, hij voelt zich onmiddellijk thuis’
‘Van Londen tot Parijs en New York vertonen alle “wereldmetropolen” steeds meer gelijkenis. Waar de wereldburger ook heen gaat, hij voelt zich onmiddellijk thuis’. De ‘wereldburgers’ beschouwen zichzelf absoluut niet als een stam. Ze begrijpen niet dat de lofzang op de multiculturele openheid kan klinken als egocentrische huichelarij als dat gezang komt uit de kelen van Londenaren die dol zijn op eten in Afghaanse restaurants, maar nooit van z’n leven in de buurt van een migrantenflat zouden willen wonen. Of van Amerikaanse progressieven die het einde van de blanke overheersing toejuichen maar er alles aan doen om hun kinderen weg te houden van gemengde scholen.
En de wereldburger kan daarom maar niet begrijpen hoe degenen die zijn buitengesloten van de mondialisering hen zien: als een aristocratie, zelfs als een kaste, die hoe langer hoe meer in zichzelf besloten raakt.
‘Een democratie zonder volk’
Het Italiaanse weekblad L’Espresso ziet in het samenvallen van verschijnselen als Brexit, Trump, het succes van de Vijfsterrenbeweging van Beppe Grillo bij de lokale verkiezingen in Italië en de opkomst van het Front National in Frankrijk het verwerpen van de huidige klasse van politieke leiders. In het blad zegt oud-premier Enrico Letta dat er een breuk is ontstaan tussen de traditionele partijen en de nieuwe politieke krachten.
Men kan volgens Letta niet langer doen of er niks aan de hand is en verhullende termen blijven gebruiken als ‘populisme’. ‘Hetzelfde etiket plakken op Marine Le Pen en Beppe Grillo brengt ons nergens.’
De hoofdredacteur van het blad, Luigi Vicinanza, schrijft dat het een vergissing is het populisme te beschouwen als ‘een erfenis van het verleden’. Volgens hem hebben we te maken met de opkomst van ‘een democratie zonder volk’, een democratie ‘geconcentreerd op de figuur van de onomstreden leider die zich opwerpt als de beschermer van het volk tegen de privileges van de gevestigde orde’ – een strijd tussen rijk en arm in plaats van de traditionele klassenstrijd. ‘Maar dat is uiteraard een fictie, temeer omdat de populistische leiders doorgaans zelf rijk, zo niet schatrijk zijn.’
‘Jullie elites laten het afweten’
Volgens de Arabische krant Al-Hayat zijn niet de populisten hoofdschuldig aan de politieke chaos in het Westen, maar de traditionele elites.
Nigel Farage, Boris Johnson, Donald Trump, Marine Le Pen, Geert Wilders – en men kan daar Vladimir Poetin wel aan toevoegen – zijn beslist mensen met wie men zich beter niet kan vertonen, maar zij zijn slechts symptomen van een ziekte, schrijft de politiek redacteur Hazem Saghieh in Al-Hayat, de krant voor de Arabische diaspora, uitgegeven in Londen. ‘Want wanneer men op zoek gaat naar de oorzaak van de hoofdpijnen die de westerse samenlevingen teisteren, moet men niet naar deze populisten kijken, maar naar de traditionele politieke elite.’
‘Grote delen van de bevolking in het Westen zijn overgeleverd ‘aan de effecten van het neoliberalisme en de cultuur waarin het geld koning is’’
Volgens Saghieh is die elite op sterven na dood. Hij voert daarvoor drie oorzaken aan. De eerste is de verarming van grote delen van de bevolking in het Westen, die is overgeleverd ‘aan de effecten van het neoliberalisme en de cultuur waarin het geld koning is’. ‘Die groepen moeten zich maar zien te redden, de elite beschermt hen niet met een rechtvaardiger belastingsysteem en een betere controle op belastingontduiking.’
Ten tweede geeft de politiek steeds vaker de indruk dat zij niet bij machte is het tij te keren. Dat komt tot uiting in het teruglopen van ledenaantallen van politieke partijen en de opkomst bij verkiezingen. En ten slotte: de zwakte van het Europese parlement weegt niet op tegen de zwaarte van de Europese bureaucratie. ‘Europese verkiezingen laten de Europese burger koud.’
‘De Europese elite heeft de problemen niet vastberaden aangepakt en zo worden bijvoorbeeld de vluchtelingen de zondebok in het publieke debat.’ Indien de populisten de overhand krijgen, en dat gebeurt volgens Saghieh als de huidige politieke elite niet ingrijpt, zou dat het einde betekenen van het Europese project. ‘Maar dat project is te kostbaar om het in handen te laten van een elite die nog slechts tekenen van vitaliteit vertoont als het erom gaat haar gelddorst te lessen.’
Vertaler: Lambiek Berends
