Hoofdredacteur Can Dündar van de Turkse krant Cumhuriyet verzette zich tegen de lange, repressieve arm van president Erdogan en werd veroordeeld wegens ‘openbaarmaking van staatsgeheimen’. Hij dook onder op een geheim adres buiten Turkije.
Zou de Duitse bondskanselier ooit de directie van Die Zeit hebben gebeld om ze de mantel uit te vegen met: ‘Hoe halen jullie het in je hoofd om zo’n artikel te plaatsen’? In Turkije is zoiets doodnormaal.
Twee jaar geleden werd de opname van zo’n telefonische uitbrander – als gevolg van het conflict tussen Gülen en Erdoğan – op internet gelekt. Erdoğan, overtuigd van het succes van zijn volksgezondheidsbeleid, is in het telefoongesprek geïrriteerd over een krantenartikel. Dat gaat over een vader, die klaagt dat het hem niet is gelukt zijn driejarige gehandicapte dochter in een ziekenhuis te laten behandelen. Erdoğan heeft het artikel gelezen en belt meteen de plaatsvervangend voorzitter van de mediagroep, een goede bekende van hem.
‘Luister eens Fatih, vandaag staat in de krant op pagina 24 een bijna paginagroot artikel met daarboven: Is dit nou het Turkije dat beweert dat onze gezondheidszorg de sprong naar de moderne tijd heeft gemaakt? Kan het wat minder misschien? Hoe kunnen jullie zo’n kop nou plaatsen?’ – ‘Schandalig meneer, het is schandalig.’ – ‘Het is schandalig, maar hoe krijgen we na zo’n kop de boel weer in orde? Wij bouwen iets op, jullie schoppen er eens flink tegenaan en wij zitten met de gebakken peren. We kunnen toch niet alle berichten van A tot Z in de gaten houden!’ – ‘U hebt gelijk. Het is onze fout. Het zal niet meer voorkomen. Geheel tot uw orders. Ik zal meteen Mehmet Bey [de minister van Volksgezondheid] laten bellen en een bericht op de voorpagina zetten.’
‘Fatih, kom nou, jullie begrijpen echt niet wat jullie doen. De man houdt een betoog alsof het met Turkije afgelopen uit is, en jullie zenden dat live uit!’
U kunt zelf wel bedenken wat er de volgende dag in de krant stond. Op de voorpagina een groot artikel over de minister van Volksgezondheid, die voor het driejarige meisje alles in het werk stelt. De hoofdredacteur betichtte zijn eigen krant van ondankbaarheid en schreef een hoofdartikel waarin de loftrompet werd gestoken over het volksgezondheidsbeleid van de regering. De drie verslaggevers en de redacteur die verantwoordelijk waren voor het artikel werden de laan uitgestuurd.
Ik geloof dat het telefoongesprek een goed idee geeft van hoe het er in de Turkse media aan toegaat. Maar ik wil nog een voorbeeld geven: in een andere opname zit Erdoğan zich op te winden als hij de oppositieleider op televisie ziet, en hij belt opnieuw met de ‘regeringscommissaris’ van de zender: ‘Fatih, kom nou, jullie begrijpen echt niet wat jullie doen. De man houdt een betoog alsof het met Turkije afgelopen uit is, en jullie zenden dat live uit!’
Na dit ‘bezwaar’ werd de live-uitzending vanuit het parlement onmiddellijk afgebroken. De plaatsvervangend voorzitter belt uit angst meteen met de zoon van de premier om zijn excuses aan te bieden. De volgende zinnen zijn uit dat telefoongesprek afkomstig: ‘Mijn baas [hij bedoelt Erdoğan] belde zojuist op en zei: “Jullie laten Bahçeli live zien.” Zeg hem alsjeblieft dat als de [staatszender] TRT het uitzendt, wij dat ook doen. Mijn baas heeft het kennelijk bij ons gezien, en ik heb de uitzending meteen afgebroken. Het belangrijkste is dat hij het zich niet te veel aantrekt.’
Maar ’mijn baas’ trekt zich steevast van alles aan. Toen hij een keer in Marokko was, ergerde hij zich eraan dat wat de oppositieleider zei, als bewegende tekst onder in beeld meeliep; dat moest weg. Op een persconferentie vroeg een onverschrokken verslaggever hem een keer naar zulke interventies: ‘Ja, dat heb ik gedaan,’ bevestigde Erdoğan, ‘want we werden beledigd. Ik weet niet wat er mis mee is om [de directeur van de zender op te bellen en] dat te zeggen.’
Nadat de opnames van deze telefoongesprekken waren gelekt, kreeg de plaatsvervangend voorzitter van de mediagroep met wie de premier steeds sprak, de naam ‘Hallo Fatih’ opgeplakt. ‘Hallo Fatih’ werd het symbool van een tijdperk van repressie van de media en het handelsmerk van toegewijde mediamanagers die gaan staan en hun jasje dichtknopen wanneer ze met hun ‘bazen’ praten.
Vóór de verkiezingen had Erdoğan, als tegenprestatie voor grote aanbestedingen, giften geïncasseerd van zakenlieden uit zijn omgeving, en zo degenen die het in de media voor het zeggen hebben nauw aan zich gebonden. Zij kregen de opdracht hem te steunen en zijn tegenstanders te vermorzelen. De propagandacampagne, die aan die van Goebbels deed denken, functioneerde uitstekend en zette, samen met een reeks andere factoren uiteraard, voor Erdoğan de deuren van het presidentiele paleis wijd open.
Na de coup
U kunt zich voorstellen hoeveel doorzettingsvermogen, moed, geduld en strijdvaardigheid ervoor nodig is om in een land waar de media op zo’n manier worden gemanipuleerd, een onafhankelijke, oppositionele krant uit te geven en te leiden. In Cumhuriyet, de krant waar ik anderhalf jaar leiding aan heb gegeven, verzetten mijn collega’s en ik ons tegen het ‘Hallo Fatih’-systeem in de media. Vanzelfsprekend had niemand de brutaliteit ons op te bellen en wie dat wel deed trof bij ons geen ‘Hallo Fatih’ aan. Wij kregen het op een andere manier te verduren. Ze probeerden ons door dreigementen, onrechtmatige interventies, processen en veroordelingen te intimideren. Maar we verloren de moed niet.
Na de coup is de druk echter toegenomen. Honderd mediabedrijven kregen te horen dat ze moesten sluiten. Tegen zeventien journalisten werd een arrestatiebevel uitgevaardigd. Als er een onderzoek naar iemand werd ingesteld, werd zijn paspoort ongeldig verklaard, zoals ook mij overkwam.
Afgelopen mei werd ik wegens ‘openbaarmaking van een staatsgeheim’ veroordeeld tot een gevangenisstraf van vijf jaar en tien maanden omdat ik een – met feiten onderbouwd – artikel had gepubliceerd waarin werd gezegd dat een konvooi van de Turkse geheime dienst wapens naar Syrië bracht. Het Hof van Cassatie, dat moest oordelen over het beroep dat wij tegen dit vonnis hadden ingesteld, werd na de couppoging volledig gereorganiseerd. Twee rechters van het Constitutionele Hof, dat onze gevangenisstraf onwettig had verklaard toen we al drie maanden in de gevangenis zaten, zijn gearresteerd. De officier van justitie die ons aan de rechter-commissaris had voorgeleid, is tot hoofdofficier van justitie in Istanboel benoemd. Op internet werd een lijst van ‘te arresteren journalisten’ verspreid; mijn naam stond bovenaan. Bovendien stonden er nieuwe processen op stapel. De rechtbank zou nu uit regeringscommissarissen bestaan. Daarom besloot ik mijn positie als hoofdredacteur ter beschikking te stellen en mijn land te verlaten.
Zou u, in een land waar na een bloedige couppoging, die 240 mensen het leven kostte, 20.000 mensen zijn opgepakt, 10.000 mensen zijn gearresteerd en bijna 3000 rechters en officieren van justitie uit hun ambt zijn gezet, en waar de herinvoering van de doodstraf op de agenda staat, de rechterlijke macht vertrouwen en uw hoofd op het hakblok van de regering leggen?
‘Hallo Fatih! Laten we deze alinea maar schrappen!’
Auteur: Can Dündar
Vertaler: Izaak Hilhorst
Die Zeit
Duitsland | dagblad | oplage 540.000
De krant van de Duitse intelligentsia is tolerant en liberaal en biedt iedere donderdag grote politieke analyses. Bij controversiële thema’s worden verschillende meningen en auteurs tegenover elkaar gezet.
