4. Acht korte berichten over het bestrijdingsmiddel

1. Het succes van gif

Glyfosaat is in 1950 door een Zwitserse scheikundige ontwikkeld. Sinds de jaren zeventig wordt de stof in de landbouw gebruikt, aanvankelijk vooral vóór de zaai, om akkers van hinderlijk onkruid te verlossen.

Sinds er genetisch gemodificeerde gewassen zijn die resistent zijn tegen glyfosaat, kan het middel ook na de zaai worden gebruikt. Glyfosaat wordt vooral verkocht door het Amerikaanse concern Monsanto, aan boeren over de hele wereld. Monsanto produceert ook het bijbehorende genetisch gemodificeerde graan.

2. Ook industrie roert zich

De European Glyphosate Task Force is volgens de eigen omschrijving ‘een consortium van [op dit moment 23] ondernemingen die gezamenlijk hun inspanningen en mogelijkheden inzetten om een hernieuwing van de Europese toestemming tot het gebruik van glyfosaat te bewerkstelligen’. Onder de leden van het consortium bevindt zich naast Monsanto ook Dow AgroSciences, een dochteronderneming van de Amerikaanse multinational Dow Chemical.

Zoals de Europese regels voorschrijven wordt ook met de toxicologische bevindingen van de industrie rekening gehouden door het Bundesinstitut für Risikobewertung (BfR), het Duitse federale instituut voor voedselveiligheid, die het rapport heeft samengesteld waarop de Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA steunt bij haar oordeel over glyfosaat: ‘kankerverwekkende eigenschappen onwaarschijnlijk’.

3. Wetenschappelijke polemiek

In een artikel in het tijdschrift Journal of Epidemiology and Community Health van 3 maart jongstleden buigen 94 wetenschappelijk onderzoekers uit de gehele wereld zich over de verschillende benaderingen van de schadelijkheid van glyfosaat door enerzijds het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IACR), en anderzijds de EFSA, de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid, die hebben geleid tot tegengestelde conclusies. ‘Waarschijnlijk kankerverwekkend’, oordeelt het IARC, ‘Onwaarschijnlijk’ meent de EFSA.

Het verschil tussen beide benaderingen schuilt vooral in de afwijkende interpretatie van data uit dezelfde studies, de keuze uit het statistisch materiaal of de vraag of het middel het menselijk DNA aantast. De 94 wetenschappers kiezen globaal de kant van het IARC.

Een ander belangrijk verschil tussen beide organisaties: de namen van de zeventien experts die de conclusie van het IARC hebben geformuleerd zijn bekend, terwijl het Duitse Bundesinstitut für Risikobewertung, waar de EFSA zich op baseert, daarover geen mededelingen doet.

4. Miljardenbusiness

4,8 miljard euro (5,4 miljard dollar) was de wereldwijde omzet aan glyfosaat in 2012, volgens een berekening van Transparancy Market Research, een organisatie met kantoren in India en de VS. Volgens het Italiaanse weekblad Internazionale zou die omzet in 2019 kunnen zijn gestegen tot 7,7 miljard euro (8,8 miljard dollar).

5. Argentinië: 600.000 liter op 8200 inwoners

In Monte Maíz, een dorp van 8200 inwoners op 440 kilometer van de Argentijnse hoofdstad Buenos Aires, is het voorkomen van kanker en andere ziekten driemaal zo hoog dan gemiddeld in Argentinië. Meer dan 600.000 liter glyfosaat gaat er jaarlijks om in dit landbouwdorp, zo meldt de economische website iProfesional.

‘In Argentinië wordt glyfosaat gebruikt op 28 miljoen hectare landbouwgrond. Het is niet alleen de soja die afhankelijk is van glyfosaat, ook de genetisch gemodificeerde mais.’ De agrarische productie van Argentinië berust voornamelijk op het verbouwen van genetisch gemodificeerde soja.

6. Onkruidverdelgers uit Zwitserse schappen

Hoewel Zwitserland geen deel uitmaakt van de Europese Unie, interesseren de Zwitserse boeren zich hevig voor de discussie over de verlenging van de vergunning voor glyfosaat. Sinds de boodschap van het IARC in maart 2015 dat glyfosaat waarschijnlijk kankerverwekkend is, hebben de grote distributeurs van landbouwchemicaliën gekozen voor uiterste voorzichtigheid. ‘Migros en Coop hebben onkruidverdelgingsmiddelen op basis van glyfosaat uit hun assortiment gehaald,’ meldt de krant 24 Heures. En 25.000 Zwitsers tekenden sinds februari van dit jaar een petitie waarin aan de autoriteiten wordt verzocht deze middelen te verbieden.

Al in mei vorig jaar diende een parlementslid van de Groenen een motie in waarin bij de regering op een verbod werd aangedrongen. Of dit zal er zal komen, is mede afhankelijk van de positie die de Europese Commissie zal innemen.

7. Italiaans plan voor ‘nul glyfosaat’

‘Van koekjesdeeg en cornflakes tot aan het drinkwater dat thuis uit de kraan komt toe: glyfosaat schijnt overal in voor te komen,’ schrijft de krant La Repubblica nadat het consumentenblad Il Test-Salvagente vorige maand de resultaten had gepubliceerd van het onderzoek van een vijftigtal alledaagse voedingsmiddelen. De Italiaanse regering stuurt aan op een ‘nationaal plan voor nul glyfosaat’, dat in 2020 in werking zou moeten treden, wat het resultaat ook mag zijn van het besluit dat de lidstaten van de Europese Unie eind mei zullen nemen.

Italië verzet zich tegen het gebruik van deze onkruidverdelger, zoals onder meer ook Frankrijk en Zweden. [In Nederland is het middel nog altijd in de handel, ondanks een aangenomen motie in de Tweede Kamer om het te verbieden.] ‘Italië zal niet minder dan 2 miljard euro investeren om het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen in de landbouw terug te dringen,’ schrijft het financiële dagblad Il Sole-24 Ore.

8. Nederland voorwaardelijk akkoord met verlenging

Nederland gaat vooralsnog akkoord met de verlenging van de Europese toelating voor glyfosaat voor een periode van negen jaar, maar stelt wel als voorwaarde dat die toelating onmiddellijk wordt ingetrokken als uit onderzoek van het Europees agentschap voor chemische stoffen zou blijken dat het middel toch kankerverwekkend is. Dat
onderzoek kan ‘op zijn vroegst’ over een jaar zijn afgerond.

In september 2011 nam de Tweede Kamer een motie aan om glyfosaat in Nederland te verbieden voor niet-commerciële doeleinden. Maar een totaalverbod bleek in 2015 in het parlement niet haalbaar. VVD en PvdA en CDA stemden tegen. Wel is het gebruik op ‘verhardingen’ zoals trottoirs, opritten, pleinen en kinderspeelplaatsen sinds 1 januari 2016 verboden.

Vertaler: Lambiek Berends

Beeld bovenaan: © Giorgio Cravero