De invloedrijke zakenman en politicus Moïse Katumbi heeft zich kandidaat gesteld voor het presidentschap van Congo. Maar is hij niet te vroeg van start gegaan?
De bewuste verkiezingen zijn gepland op 27 november, maar het is nog maar de vraag of ze überhaupt zullen plaatsvinden. Op dit moment denken maar weinig mensen dat er geloofwaardige verkiezingen kunnen worden georganiseerd. De hoofdreden voor deze scepsis is dat de regering de kiescommissie niet van het benodigde geld voorziet om de verschillende fases van het proces op touw te zetten. Je zou dit kunnen interpreteren als een bewijs van onkunde van de regering, maar in feite komt het neer op een boycot.
Scheuren
In de afgelopen paar jaar heeft de regering van alles geprobeerd om president Joseph Kabila langer in het zadel te houden dan de twee ambtstermijnen die wettelijk zijn toegestaan. Zo probeerde parlementsvoorzitter Aubin Minaku in september 2014 tevergeefs een grondwetswijziging door te drukken, en in januari 2015 poogde de regering een nieuwe kieswet te introduceren die het mogelijk zou maken om de verkiezingen op de lange baan te schuiven. De enige strategie die tot nog toe heeft gewerkt is le glissement (‘verschuiving’), oftewel: de verkiezingen vertragen door te pretenderen dat het financieel of technisch niet mogelijk is ze op tijd te organiseren. Aan de macht blijven simpelweg door geen verkiezingen te houden.
Rond 2014 werd niettemin steeds duidelijker dat president Joseph Kabila de grootste moeite had om de informele netwerken en belangengroepen die zijn regime uitmaken, bijeen te houden. Na september 2015 verschenen er steeds meer scheuren in Kabila’s presidentiële meerderheid. In die maand werden zeven partijleiders – bekend als de G7 – uit de coalitie gezet nadat ze de president hadden opgeroepen om niet onrechtmatig aan de macht te blijven. Niet lang daarna stapte de invloedrijke Moïse Katumbi uit de regerende PPRD-partij. Ondertussen groeide de weerstand tegen Kabila zelfs in zijn thuisprovincie Katanga, en raakt de president meer en meer vervreemd van zijn inner circle.
In december 2015 sloegen Kabila’s tegenstanders, waaronder Katumbi en de G7, en verschillende maatschappelijke organisaties de handen ineen en richtten tezamen het Front Citoyen [het burgerfront] 2016 op. De oppositie stuit op veel tegenwerking van het regime en ziet zich geconfronteerd met pogingen om onderlinge verdeeldheid te zaaien. Binnen de oppositie geldt Moïse Katumbi al sinds 2014 als de enige serieuze uitdager van Kabali. Als gouverneur van Katanga (van 2008 tot 2015, toen de provincie werd opgedeeld) was hij alom gerespecteerd vanwege zijn geboekte successen. Hij staat aan het hoofd van een groot zakenimperium en met zijn knappe verschijning, zijn vlotte babbel en zijn geld is hij in staat om een groot aantal kiezers te mobiliseren, zowel in de voormalige provincie Katanga als daarbuiten.
Maar hij heeft niet alles mee. Het is nog maar de vraag of de Congolese kiezers voor de derde keer op een rij zullen kiezen voor een president die uit Katanga [Congo’s meest welvarende regio] komt; Katumbi’s rijkdom en de manier waarop hij die heeft vergaard maken hem juridisch kwetsbaar, en in de zakenwereld klinken geluiden dat hij inhalig is en zijn politieke macht gebruikt om zijn imperium uit te breiden. Bovendien is hij een relatieve nieuwkomer in de nationale politieke arena. Hij moet nog bewijzen dat hij over het politieke talent en de stalen zenuwen beschikt die nodig zijn om een coalitie te vormen én te leiden die Kabila (of zijn kroonprins, mocht hij die nog aanwijzen) werkelijk kan uitdagen.
Op dit moment lijkt de politiek in Congo op een peloton wielrenners voor de eindsprint: hectiek, een hoog tempo en een hoop gedrang
Op dit moment staan zowel het huidige regime als de oppositie niet bijzonder sterk. Politieke kopstukken hebben de regering verlaten, andere politici dreigen op te stappen, en onder het merendeel van de achterblijvers woedt een hevige onderlinge strijd. Misschien zijn de hardliners binnen de regering op dit moment in het voordeel, gezien de toon die ze in hun officiële verklaringen en in de media aanslaan, en het repressiebeleid dat tegen oppositieleiders, dissidenten en andere critici wordt gevoerd en dat ook de samenleving en de pers treft.
De oppositie moet nog laten zien dat ze het verschil kan maken en met een coherente politieke factie op de proppen komen, gecentreerd rond één duidelijke presidentskandidaat. De enige verdienste van het prodemocratische Front Citoyen is tot nog toe het feit dat het bestaat. Het treedt nog niet op als een collectief, en strategieën worden nog steeds in de hoofdkwartieren van de verschillende partijen uitgedacht. Maar het belangrijkste is nog wel dat het de oppositie aan een duidelijke visie ontbreekt – een plan voor wanneer ze het roer in handen krijgen.
Pas begonnen
Op dit moment lijkt de politiek in Congo op een peloton wielrenners dat zich opmaakt voor de eindsprint: veel hectiek, een hoog tempo en een hoop gedrang. Iedereen wil de beste plek veroveren voor het laatste rechte stuk, hoewel nog te bezien valt of de finish daar ligt waar hij hoort te liggen – en niet alsmaar verder door wordt geschoven.
Misschien komt Katumbi tot de ontdekking dat hij te vroeg op kop is gaan rijden. De geïrriteerde reacties van oppositieleiders Vital Kamerhe en Félix Tshisekedi wijzen in die richting. Bovendien loopt hij als koploper de meest kans op tegenwind. Zo maakte de minister van Justitie precies op de dag dat Katumbi zijn kandidatuur aankondigde bekend dat er een onderzoek wordt ingesteld naar de beschuldigingen dat de oppositieleider huurlingen zou hebben gerekruteerd [als lijfwachten]. Een politiek gemotiveerde beschuldiging, volgens velen.
Daarbij rapporteerde Human Rights Watch dat ten minste 27 medestanders van Katumbi tussen 22 april en 7 mei in en rondom Lubumbashi, de tweede stad van het land en een bastion van de oppositie, zijn gearresteerd. ‘De recente ontwikkelingen in Lubumbashi moeten worden gezien in de bredere context van een systematische campagne tegen activisten, leden van oppositiepartijen en anderen die erop aandringen dat de verkiezingen binnen de wettelijk voorgeschreven termijn worden georganiseerd,’ stelde de organisatie.
Wat er nu zal gebeuren in deze complexe machtscompetitie is moeilijk te voorspellen, maar één ding is zeker: de race is pas net begonnen.
Auteur: Kris Berwouts
Vertaler: Astrid Staartjes
Beeld bovenaan: Moise Katumbi en aanhangers worden door de oproerpolitie met traangas aangevallen terwijl ze onderweg zijn naar de openbaar aanklager vanwege de beschuldiging van een complot tegen de staat. – © Reuters / Kenny Katombe
African Arguments
Verenigd Koninkrijk | africanarguments.org
Dit onlinetijdschrift is gewijd aan analyses over al wat speelt in hedendaags Afrika, en dient tevens als platform voor discussies daaromtrent. De site werd in 2007 gelanceerd door de Royal African Society, een Britse stichting die zich inzet voor een beter begrip van het continent.
