3. Ierland heeft de tolerantie ver achter zich gelaten

De overweldigende meerderheid voor het Ja-kamp in het referendum over het homohuwelijk is niet zo mooi als ze lijkt. Ze is veel mooier.

Het kleine Ierland, dat het eerste land ter wereld wordt waar een directe volksstemming het huwelijk tussen mensen van hetzelfde geslacht mogelijk heeft gemaakt – het lijkt buitengewoon. Maar het gaat eigenlijk juist over het gewone. Ierland heeft opnieuw gedefinieerd wat het betekent om een gewoon mens te zijn. We hebben de wereld duidelijk gemaakt dat er een nieuw normaal is, dat ‘gewoon’ een groot, veelomvattend woord is, waarmee de natuurlijke verscheidenheid van de mensen wordt omhelsd en gekoesterd. LHBT’s [lesbisch, homo-, bi-, en transgender] zijn nu een geaccepteerd onderdeel van de heerlijke gewoonheid van het Ierse leven.

We hebben de wereld duidelijk gemaakt dat er een nieuw normaal is

Het lijkt een overwinning voor de tolerantie. Maar het is in feite het einde van het alleen maar tolereren. Tolerantie is wat ‘wij’ in onze genadige goedheid toestaan aan ‘zij’. Alsof je zegt: ‘Doe jij daar je eigen ding maar, dan vallen wij je niet lastig, zolang jij ons niet lastigvalt.’ Met dit klinkende ‘Ja’ verklaart Ierland dat het de tolerantie ver achter zich heeft gelaten. Het zegt dat er geen ‘zij’ meer is, LHBT’s zijn wij – onze zoons en dochters, vaders en moeders, broers en zussen, buren en vrienden. We hebben de kans gekregen om dat te zeggen. Ons werd gevraagd tolerantie te vervangen door burgerlijke gelijkheid. En wij hebben die kans met beide handen aangegrepen en aan ons hart gedrukt.

Het lijkt een overwinning voor de welsprekendheid. Er is inderdaad een schitterende burgerlijke campagne gevoerd. En die werd gekenmerkt door de meeslepende welsprekendheid van zo veel mensen die zich openhartig uitspraken via radiogolven en aan deuren. Het Ja-kamp ging niet in op provocaties en beledigingen, het steeg daar bovenuit. Veel mensen offerden hun privacy op en stelden hun meest intieme gevoelens bloot aan mogelijke openbare afwijzing. Hun moed en waardigheid gaven de doorslag.

Nationaal monument

Toch is dit niet een overwinning van de welsprekende verklaringen. In zijn diepste wezen is het een overwinning voor angstig gestamel. Waarom? Omdat de werkelijke verandering die Ierland de afgelopen twintig jaar heeft doorgemaakt, te danken is aan honderdduizenden van die pijnlijke, hortende gesprekken die beginnen met de gevreesde woorden ‘Ik moet je iets vertellen…’ Aan al die momenten van uit de kast komen aan de keukentafel, die aarzelende woorden, onderbroken door gesnik en gezucht, kille stiltes en angstige aarzelingen. Tijdens die onhandige, ongelukkige, vaak onafgemaakte gesprekken werden de waarheden die in deze campagne zo welsprekend zijn geformuleerd, voor het eerst geuit. En het is dankzij die gesprekken dat homo’s en lesbiennes ‘wij’ zijn geworden, onze kinderen, onze familie.

Het lijkt een overwinning voor liberaal Ierland op conservatief Ierland. Maar het is veel belangrijker dan dat. Het is het eind van die hele steriele, zinloze, onproductieve scheiding. Er bestaat niet langer een liberaal Ierland en een conservatief Ierland. De kloof tussen platteland en stad, tussen traditie en moderniteit, die het debat de afgelopen veertig jaar zo sterk heeft bepaald, is gedicht. Dit is een echt nationaal moment. In plaats van een liberaal en een conservatief Ierland, hebben we nu een fatsoenlijk, democratisch Ierland.

Het lijkt erop dat de LHBT’s eindelijk uit de kast komen. Maar eigenlijk is het meer dan dat: het is Ierland dat voor zichzelf uit de kast komt. We hadden een heimelijk, bang, verborgen zelf van optimisme en fatsoen, een zelf dat lang is overschaduwd door hypocrisie en abstractie en in bedwang gehouden door angst. Vrijdag is dit Ierland opgehouden bang te zijn voor zichzelf. De Nee-campagne ging helemaal over angst – de angst dat verandering slechts één voertuig kon hebben (de schandkar) en één bestemming (de hel). En deze keer heeft dat niet gewerkt. Paranoia en pessimisme hebben het ruimschoots verloren van het zelfvertrouwen en het optimistische geloof in zichzelf dat het Ierse volk zo lang voor zichzelf verborgen heeft gehouden.

Het lijkt een overwinning voor mondiaal kosmopolitisme. Maar in feite is het een overwinning voor de intimiteit. Het was de intimiteit die Ierland tot zo’n afschuwelijke plek om te leven maakte voor homo’s en lesbiennes, voor al diegenen die vanwege hun anders-zijn werden nagewezen en begluurd, over wie werd geroddeld. Maar intimiteit is een tij dat even krachtig is wanneer het zich de andere kant op keert. Toen LHBT’s eenmaal uit de kast kwamen, werden ze bekend. Ieren houden van wat ze kennen. Ze houden van het begrip ‘thuis’. Het prachtige schouwspel van al die mensen die op die vrijdag naar huis kwamen om te stemmen, belichaamde voor ons dat gevoel dat thuis de plek is waar het hart is – het sterke, kloppende hart van de menselijke verbondenheid.

De LHBT-gemeenschap heeft de hele Ierse democratie een van zijn mooiste dagen bezorgd

Tot slot lijkt het een nederlaag voor de religieuze conservatieven. Maar niemand heeft een nederlaag geleden. Niemand is minder waard geworden. De Ieren hebben in groten getale het idee verworpen dat onze republiek een ‘nulsomspel’ is, dat wat de één krijgt, van een ander afgenomen moet worden. Gelijkheid levert iedereen winst op – zelfs degenen die dachten dat ze die gelijkheid niet wilden. Mettertijd zullen degenen die nu bij deze kwestie een minderheid vormen, inzien hoe waardevol het is om te leven in een pluralistische democratie waarin minderheden worden gerespecteerd.

Door te blijven hameren op een onderwerp dat tot voor kort nog marginaal leek, heeft de LHBT-gemeenschap de hele Ierse democratie een van zijn mooiste dagen bezorgd. Ze heeft onze geteisterde republiek een nieuw gevoel van betrokkenheid gegeven, een nieuw zelfvertrouwen, een groter besef van wat allemaal mogelijk is. Ze heeft ons laten zien dat het ondenkbare wel degelijk bereikbaar is. Nu moeten we nog bedenken hoe we die angstaanjagende en opwindende uitdaging kunnen aangaan.

Auteur: Fintan O’Toole
Vertaler: Annemie de Vries

Fintan O’Toole (1958) is columnist en literatuur- en theatercriticus voor The Irish Times. Hij was theatercriticus voor The New York Daily News en schrijft regelmatig voor The New York Review of Books.

The Irish Times
Ierland | dagblad, 
oplage 76.194

In 1859 de spreekbuis van protestantse nationalisten. Later van de unionisten. Tegenwoordig geldt de krant als gematigd liberaal / sociaaldemocratisch.

Genomineerden in de categorie Commentator Award

Maria Louka (Griekenland):
The Monster and Us

Eric Frey (Oostenrijk):
Kom- mentare zur Flüchtlingskrise

George Monbiot (Verenigd Koninkrijk):
Three Columns

Caroline de Gruyter (Nederland):
Hoe het linkse verhaal verdwenen is

Gideon Rachman (Verenigd Koninkrijk):
Gideon Rachman Commentary

Fintan O’Toole (Ierland):
Commentaries on Same Sex Marriage in Ireland