De vriendschap tussen de Mexicaanse president en zijn pas geïnstalleerde Amerikaanse collega kende een valse start. López Obrador erkende de verkiezingsoverwinning van Joe Biden pas een maand na de uitslag. Er lijken nog wel meer beren op de weg voor een goede verstandhouding tussen de buurlanden.
De Mexicaanse president Andrés Manuel López Obrador (AMLO) is niet de eerste buitenlandse regeringsleider met wie Joe Biden contact opneemt. Die eer gaat naar president Justin Trudeau van Canada, zoals verschillende media, waaronder het Mexicaanse Infobae, melden. Maar Mexico staat wel hoog op de agenda van de gisteren (20 januari) aangetreden president, wat misschien wel onvermijdelijk is als je in ogenschouw neemt dat de grens tussen de VS en Mexico de drukste ter wereld is – voor corona staken jaarlijks zo’n 350 miljoen mensen legaal de grens over.
Op zijn eerste dag als president heeft Joe Biden via een presidentieel decreet – een van de zeventien die hij kort na zijn aantreden ondertekende – dan ook de bouw van de grensmuur tussen de VS en Mexico een halt toegeroepen, bericht Infobae.
Het bouwen van die muur was een van de hardnekkigste campagnebeloftes van de scheidende president Trump, om Mexicaanse ‘misdadigers’ en ‘verkrachters’ buiten te houden, zoals Fox News in een weergave van een campagnespeech uit 2015 bericht. Het lijkt dat met het aantreden van Biden aan deze anti-Mexicoretoriek een einde is gekomen.
Met de komst van Joe Biden begint een nieuw hoofdstuk in de relatie tussen Mexico en de VS. 2021 is – naast het tweehonderdjarige jubileum van de Mexicaanse onafhankelijkheid – ook het tweehonderdste jaar van de bilaterale verhoudingen tussen Mexico en de VS, een van de eerste staten die Mexico erkenden, brengt het Mexicaanse zakenblad Expansión in herinnering. ‘Sindsdien hebben talloze episodes deze asymmetrische vriendschap gekenmerkt: de territoriale expansie van de Verenigde Staten [een groot deel van het Zuidwesten van de Verenigde staten, waaronder Californië, Arizona, New Mexico en Texas, hoorden in 1821 nog bij Mexico], oorlogsconflicten, inmenging in politieke aangelegenheden, investeringen die de aanzet gaven tot groei en migratiestromen via de drukste grens ter wereld.’
Hoewel Trump tijdens zijn presidentschap ‘Mexicaanse migranten verkrachters noemde, zijn buurman met een handelsoorlog dreigde, tienduizenden asielzoekers het land uit schopte, een grensmuur optrok en beloofde Mexico ervoor te laten betalen’, schrijft The New York Times, ‘is de Mexicaanse president een groot fan.’
AMLO heeft zich niet uitgesproken tegen de bestorming van het Capitool, zoals veel andere regeringsleiders
De relatie tussen AMLO en Joe Biden kende daarentegen een valse start. De Mexicaanse president erkende de verkiezingsoverwinning van Joe Biden pas op 14 december, als een van de laatste regeringsleiders ruim een maand na de uitslag, aldus Expansión. Ook vond de traditionele ontmoeting tussen de president-elect en de huidige Mexicaanse president niet plaats, meldt CNN Español.
AMLO streek de toekomstige regering-Biden-Harris in de haren door begin 2021 politiek asiel aan te bieden aan de oprichter van WikiLeaks, Julian Assange, die aangeklaagd werd voor het delen van staatsgeheimen tijdens de regering-Obama-Biden en momenteel vastzit in het Verenigd Koninkrijk. Verder heeft AMLO zich niet uitgesproken tegen de bestorming van het Capitool, zoals veel andere regeringsleiders, maar heeft hij wel het verwijderen van Trump van Twitter en Facebook veroordeeld, vat Expansión samen.
In een commentaar schrijft CNN Español: ‘er is reden om te vrezen dat deze relatie op het verkeerde spoor begint te raken en meer gespannen zal zijn dan in het verleden’.
Generaal Cienfuegos
Misschien wel het grootste struikelblok in de verhoudingen tussen de Mexicaanse en de Amerikaanse regering, is wat in Mexico bekendstaat als de zaak Cienfuegos. Generaal Cienfuegos, voormalig minister van Defensie, werd in oktober in Los Angeles opgepakt wegens vermoedelijke banden met de drugscriminaliteit en in november uitgeleverd aan Mexico om daar te worden berecht. Maar enkele dagen later werd hij door Mexicaanse autoriteiten volledig vrijgesproken en beschuldigde AMLO de DEA, de anti-drugseenheid, en andere Amerikaanse agentschappen ervan dat zij bewijsmateriaal hadden ‘verzonnen’, schrijft de Spaanstalige nieuwszender.
‘Vervolgens heeft hij het dossier over Cienfuegos dat door het ministerie van Justitie naar Mexico was gestuurd, openbaar gemaakt, hetgeen volgens het ministerie van Justitie in strijd is met een bilateraal verdrag over wederzijdse rechtshulp’, aldus CNN Español.
Om nog meer olie op het vuur te gooien heeft in december het Mexicaanse congres een wet aangenomen die buitenlandse (lees Amerikaanse) regeringsfunctionarissen beperkt in hun bevoegdheden op Mexicaans grondgebied. ‘Gelukkig worden dergelijke wetten in Mexico zelden gehandhaafd, zodat Washington weinig te vrezen heeft’, voegt de nieuwzender daaraan toe.
‘Achter al deze vermeende beledigingen gaat de angst schuil dat de Democraten zich meer zullen bemoeien met de bevordering van arbeidsrechten en schone energie, waardoor ze de ambitieuze agenda van López Obrador in eigen land in de weg staan, aldus twee ambtenaren in zijn regering die uit angst voor represailles op voorwaarde van anonimiteit spraken’, schrijft The New York Times.
‘Dit zal allemaal gerepareerd moeten worden. Het is mogelijk, maar niet gemakkelijk. Er moet worden gestreefd naar akkoorden die voor beide partijen bevredigend zijn, wat in Mexico steeds moeilijker zal worden, gezien de toenemende militarisering van de staat en de daarmee gepaard gaande grotere afhankelijkheid van López Obrador van het leger. Het budget en de verantwoordelijkheden van het leger zijn in zijn tweejarige ambtsperiode drastisch toegenomen’, schrijft CNN Español.
[Lees voor meer informatie over de toenemende militarisering van Mexico het dossier van het Mexicaanse tijdschrift Nexos, dat redacteur Joep Harmsen afgelopen weekend tipte.]
De Financial Times schrijft dat de Mexicaanse president zich weleens actief zou kunnen gaan verzetten tegen zijn Amerikaanse collega. ‘Met Biden wil López Obrador weer zijn stekels laten zien (…) Het is alsof López Obrador uit voorzorg een stroman probeert te creëren om mee te vechten… hij gebruikt anti-Amerikanisme en nationalisme om politieke punten te scoren in Mexico, vooral in een verkiezingsjaar’, aldus de Mexicaanse politicoloog Denise Dresser tegenover FT. Mexico houdt dit jaar tussentijdse verkiezingen op 6 juni.
‘Positieve wending’
Expansión ziet daarentegen goede mogelijkheden voor samenwerking met de regering-Biden: ‘De verandering van regering brengt een positieve wending met zich mee. Het zal een meer voorspelbare, minder wispelturige regering zijn. Dit zal het mogelijk maken een meer duurzame en gestructureerde gezamenlijke strategie uit te werken. (…) Biden en zijn kabinet hebben meer ervaring en interesse in een integraal buitenlandbeleid.’
Op de dag van de inauguratie van Joe Biden heeft AMLO hem zijn gelukswensen gegeven. In zijn dagelijkse persconferentie verklaart hij dat hij verwacht tevreden te zullen zijn met de drie prioriteiten van de nieuwe president: de pandemie, het herstel van de economie en het bieden van perspectief aan ongedocumenteerde migranten en het reguleren van migratie, meldt het Mexicaanse dagblad La Jornada. De Mexicaanse president hoopt dat de Mexicaanse economie kan meeprofiteren van het Amerikaanse economische herstelplan.
Vooralsnog ontlopen de twee regeringsleiders elkaar. ‘Biden zal zich logischerwijs concentreren op zijn binnenlandse agenda. Qua buitenlandbeleid is Mexico in eerste instantie misschien geen prioriteit, tenzij er een nieuwe crisis uitbreekt, die groter is dan de zaak-Cienfuegos. En López Obrador zal alleen in de Verenigde Staten geïnteresseerd blijven voor zover het reusachtige buurland zijn binnenlandse agenda in de weg staat’, concludeert CNN Español.
