Ondanks de winst van de democratische oppositie tijdens de recente parlementsverkiezingen blijft abortus een brandende kwestie in Polen. De ngo’s willen dat er een eind komt aan de strafbaarheid.
JUSTYNA WYDRYŃSKA, WIE IS ZIJ?
Justyna Wydrzyńska is een van de oprichters van het Abortion Dream Team, een collectief dat zich ervoor inzet dat alle vrouwen die een abortus willen daartoe de mogelijkheid krijgen. In maart 2023 werd ze tot acht maanden taakstraf veroordeeld omdat ze een zwangere vrouw had geholpen bij het verkrijgen van een abortuspil, iets wat verboden is in Polen. Ze is in beroep gegaan tegen het vonnis.
Wat eist Amnesty?
Intrekking van de aanklacht. Een eind aan de vervolging van en repressiemaatregelen jegens Justyna Wydrzyńska.
In Polen dreigt het een kwestie van lange adem te worden om abortus te legaliseren tot de twaalfde zwangerschapsweek, ook al bestaat daarvoor een meerderheid bij de drie democratische oppositiepartijen die half december een regering hopen te kunnen vormen. De conservatieve PiSpartij die de afgelopen acht jaar aan de macht is geweest heeft, met hulp van het sterk gepolitiseerde constitutionele hof, kans gezien om met ingang van januari 2021 ook abortus te verbieden wanneer er sprake is van ernstige misvorming van de foetus. Toen dit voornemen in oktober 2020 bekendgemaakt werd, gingen tienduizend Polen wekenlang de straat op.
Compromis
De partij Nieuw Links en de Burgercoalitie onder leiding van voormalig premier Donald Tusk hadden van de legalisering van abortus een campagnebelofte gemaakt, maar dat was buiten het onverwachte succes gerekend van de Derde Weg, een coalitie van de Boerenpartij en de christendemocraten, die beide voorstander zijn van het sinds 1993 gangbare ‘compromis’ dat alleen zwangerschapsonderbreking toestaat wanneer er sprake is van verkrachting, gevaar voor het leven van de zwangere vrouw of een ernstige en onomkeerbare misvorming van de foetus.
Het coalitieakkoord van 10 november jongstleden, dat is ondertekend door de drie oppositiepartijen, volstaat met een algemene verklaring over het herroepen van het besluit van het constitutionele hof uit 2020, constateert de linkse informatiesite Oko.press spijtig. De peilingen zijn desondanks duidelijk: bij een onderzoek van bureau Ipsos afgelopen maart verklaarde 75 procent van de ondervraagden ja te zullen stemmen in het geval van een referendum over legalisering. Bij een enquête afgelopen november verklaarde 35 procent van de ondervraagden vóór legalisering van abortus tot de twaalfde week te zijn, terwijl maar 21 procent voor een terugkeer naar het compromis van 1993 was.
‘Er zal ongetwijfeld druk op onze coalitiepartners worden uitgeoefend door vrouwenorganisaties en een deel van de media’
Nieuw Links heeft daarom op 14 november twee wetsvoorstellen ingediend: het eerste behelst legalisering van abortus tot de twaalfde week van de zwangerschap, het tweede het niet langer strafbaar stellen van hulp bij abortus, waarop krachtens artikel 152 van het Poolse wetboek van strafrecht maximaal drie jaar gevangenisstraf staat.
Dit artikel heeft er in maart 2023 toe geleid dat activiste Justyna Wydrzyńska tot een taakstraf van acht maanden werd veroordeeld wegens het verlenen van hulp bij een abortus. ‘Dit is een test (…). Er zal ongetwijfeld enorme druk op onze coalitiepartners worden uitgeoefend door vrouwenorganisaties en een deel van de media,’ zegt een linksgeoriënteerde woordvoerder in het Poolse economische dagblad Gazeta Prawna. Maar er is hoop, benadrukt het liberale dagblad Gazeta Wyborcza, omdat de Derde Weg niet van plan is fractiedwang uit te oefenen bij een stemming over het wetsvoorstel.
Decriminalisering
Toch blijft moeilijk te voorspellen of president Andrzej Duda, die tot de PiSpartij behoort, zo’n wetsvoorstel niet met een veto zal blokkeren. Wel is het mogelijk dat hij zal instemmen met een ‘volledige decriminalisering’ van abortus. Reden voor kamerlid Katarzyna Kotula van Nieuw Links om in Gazeta Wyborcza van ‘een nieuw compromis’ te spreken in afwachting van de presidentsverkiezing van 2025.
GOED NIEUWS
De hiervoor beschreven campagnes hebben hun vruchten afgeworpen.
Een van de heuglijke nieuwtjes is de vrijlating van Yasaman Aryani in Iran. Deze jonge activist had haar sluier afgedaan terwijl ze witte bloemen uitdeelde in een voor vrouwen gereserveerde treinwagon. Een filmopname daarvan ging in maart 2019 viral. Een maand later werd ze gearresteerd en tot zestien jaar gevangenisstraf veroordeeld wegens ‘het aanzetten tot zedenbederf en prostitutie’. Afgelopen februari en maart zijn Yasaman, haar moeder en andere vrouwelijke verdedigers van de mensenrechten vrijgelaten.
Ook Mohamed El-Baqer is vrijgelaten. Deze Egyptische mensenrechtenadvocaat was in 2019 het slachtoffer van valse beschuldigingen van terrorisme. Daarna werd hij in 2021 veroordeeld tot vier jaar gevangenisstraf wegens ‘het verspreiden van nepnieuws’. Hij is in juli 2023 vrijgelaten nadat hij bijna vier jaar in een optimaal beveiligde gevangenis had gezeten.
