360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen.
De pandemie van vóór corona
Spike Lee verkent de zwarte beleving van Vietnam
FILM – Delroy Lindo, een van de vier acteurs in Spike Lee’s Da 5 Bloods, had nog geprobeerd de regisseur over te halen om van zijn karakter geen Trump-aanhanger te maken. ‘Hij kan toch ook gewoon conservatief zijn?’ Maar Lee hield vol dat de zwarte oorlogsveteraan voor Trump had gestemd en bovendien een petje met Make America Great Again droeg, aldus The New York Times. De regisseur zelf verklaart dat zijn moeder hem op jonge leeftijd leerde dat zwarten geen monolithische groep vormen, en inderdaad stemde in 2016 13 procent van de zwarte mannen in de Verenigde Staten voor Trump.
Het originele verhaal, ‘The Last Tour’, ging over vier witte veteranen, maar Lee wendde het aan om de ‘zwarte beleving’ van de Vietnamoorlog te verkennen, die ondanks de talloze films over het onderwerp nooit eerder in de bioscoop is vertoond. Hij en coauteur Kevin Willmott waren vooral geïntrigeerd door de psychologie van zwarte soldaten die in het buitenland vochten voor vrijheden die hun thuis werden ontzegd, een onderwerp dat Lee eerder onderzocht in de film Miracle at St. Anna (2008), over de Tweede Wereldoorlog. Da 5 Bloods gaat over deze cognitieve dissonantie bij het onevenredig hoge percentage Afro-Amerikanen dat in de oorlog diende, en over vijf mannen die terugkijken op hun leven en de schade overzien.
Het racisme dat Da 5 Bloods aan de kaak stelt, is niet zozeer nu weer akelig actueel, zegt Lee, maar is dat altijd gebleven. ‘Het is niet alleen Floyd. Dit speelt al vierhonderd jaar. Mijn grootouders kwamen in 1619 vanuit Afrika aan in Virginia,’ zegt hij in een interview met de BBC. ‘En het is niet alleen de VS. Dit gebeurt over de hele wereld. Dit is een pandemie van vóór corona.’
Laura Weeda
Da 5 Bloods is vanaf 12 juni te zien op Netflix.
Existentiëler, maar minder grappig
Dertig scènes over het menselijk bestaan
FILM – Een ober die rode wijn inschenkt terwijl zijn gast hem totaal negeert.
Een vader die spijt heeft van een zojuist voltooide eerwraak. Een priester die beseft dat hij zijn geloof is kwijtgeraakt. In About Endlessness, de nieuwste film van de Zweedse regisseur Roy Andersson (bekend van o.a. Songs from the Second Floor (2000) en You, the Living (2007)), biedt een dertigtal scènes een ‘reflectie op het menselijk leven met al zijn schoonheid, wreedheid, extravagantie, banaliteit, ambities en mislukkingen’, aldus de Zweedse krant Expressen.
Elke scène wordt ingeleid met de woorden ‘Ik zag’, uitgesproken door een jong meisje, gevolgd door, in de woorden van Svenska Dagbladet, ‘grimmige, (…) minimalistische beelden’, waarin personages op zoek gaan naar de betekenis van het eindige. Deborah Young van The Hollywood Reporter stipt aan dat ze zich daarbij niet zelden door onbenullige details laten afleiden, zoals de man wiens auto op een verlaten weg kapot gaat en geen acht slaat op de imposante zwerm vogels die aan hem voorbij trekt. De film is in Youngs ogen ‘existentiëler’ dan zijn eerdere films, maar ook ‘minder grappig’.
Ook Aftonbladet vindt de film niet uitblinken in humor. Des te indrukwekkender is de uitvoering, volgens het Zweedse dagblad. ‘Zeker als je weet dat de filmmakers bijna alles bouwen in Roys eigen Studio 24. Hoe ze bijvoorbeeld met trucage een stortbui in een weiland kunnen creëren, met op de achtergrond een hele Stockholmse wijk.’ Andersson & co waren misschien iets te tevreden over het neerzetten van zulke scènes, waardoor die in hun schoonheid dreigen te verzanden, vermoedt recensent Jan-Olov Andersson. Toch had ‘deze aaneenschakeling van magische filmmomenten’ van hem rustig een uur langer mogen duren.
About Endlessness draait vanaf 18 juni in de bioscoop.
Hotel Corona, Jeruzalem
Saamhorigheid stemt hoopvol voor de toekomst
PODCAST – Toen de Israëlische komiek Noam Shuster-Eliassi covid-19 bleek te hebben, werd ze in het Jeruzalemse Dan Hotel in quarantaine geplaatst. Omdat iedereen in dit gebouw de ziekte had, konden patiënten elkaar high fives en knuffels geven, schrijft The Times of Israel. Maar veel bijzonderder was nog dat vanwege een tekort aan apparatuur in ziekenhuizen op de Westelijke Jordaanoever niet alleen Israëlische maar allerlei patiënten er werden opgevangen: ‘seculier, religieus, Arabier, Jood, oud, jong’, somt The Jerusalem Post op. Ze aten samen, speelden spelletjes, keken tv en alles verliep geheel harmonieus.
Volgens Ha’aretz vormden ultraorthodoxe patiënten een bijzondere uitdaging, maar ook die werden uiteindelijk opgenomen in de smeltkroes.
Shuster-Eliassi was onder de indruk van de onderlinge saamhorigheid en liet zich erdoor inspireren voor de podcast Hotel Corona, die in Israël razend populair werd.
De ervaring heeft de komiek hoopvoller gestemd over de toekomst: ‘Israëli’s zullen nooit in orde zijn als Palestijnen dat niet zijn’, zegt ze tegen onlinemagazine Atlas Obscura. ‘We leven in hetzelfde land. Op zich hadden we het virus niet nodig om dat in te zien, maar in het hotel kwam dit heel helder naar voren.’
Beroemde aforismen van Audre Lorde
Scherp, onwankelbaar, lyrisch proza
LITERATUUR – Ook wie denkt haar niet te kennen, is op de een of andere manier vertrouwd met het werk van Audre Lorde, schrijft de Los Angeles Review of Books. De zwarte, lesbische, feministische schrijver en dichter, kind van geëmigreerde ouders, wordt regelmatig geciteerd in boeken, op sociale media en bijvoorbeeld ook in de populaire HBO-serie Girls, ‘dat symbool van het blanke vrouwelijke liberalisme’, waarin een barista op een schoolbord dat hoofdrolspeler Hannah Horvath passeert ‘Your silence will not protect you’ krabbelt. Enkele andere beroemde aforismen van Lorde: ‘Women are powerful and dangerous’, ‘The master’s tools will never dismantle the master’s house’, ‘Black feminism is not white feminism in blackface’.
De in 1934 geboren en in 1992 gestorven auteur was met haar streven naar inclusiviteit en haar vele essays en toespraken over seksisme, racisme, ageism, homofobie en klasse haar tijd ver vooruit. The Guardian kenmerkt haar werk zelfs als profetisch, met een verwijzing naar een VS waarin een ‘vrouwenhater met witte suprematistische volgelingen president is’.
Toch biedt ze met haar ‘scherpe, onwankelbare en lyrische’ proza volgens de website van boekhandel Shakespeare and Company uiteindelijk hoop. Haar belangrijkste boodschap: spreek, getuig. ‘De enige manier waarop je kunt voorkomen dat mensen zich keren tegen wie je bent, is door (…) over jezelf te praten voordat zij dat doen.’
In juli verschijnt van Audre Lorde bij Uitgeverij Pluim Sister Outsider, in een vertaling van Roos van de Wardt en Astrid Huisman.
360 Top-5 non-fictie
Deze titels worden getipt door Athenaeum Boekhandel in Amsterdam.
Waarom ras ertoe doet
Afua Hirsch
Waarom ras ertoe doet gaat over de maatschappelijke betekenis van ras en identiteit, de verborgen strijd over de nationale identiteit, en over de identiteitscrisis waarin de Europese samen-levingen zich bevinden. Afua Hirsch onderzoekt waarom we het zo ingewikkeld vinden om over ras te praten.
De macht van nietsdoen
Jenny Odell
Niets is vandaag de dag moeilijker dan nietsdoen. Maar in een wereld waarin we er alleen maar toe doen als we 24/7 ‘aan’ staan, is nietsdoen misschien wel de belangrijkste vorm van verzet. Jenny Odell schreef een kritiek op de kapitalistische krachten die om onze aandacht strijden.
Vijf tragedies: Oidipous, Antigone, Aias, Filoktetes, Elektra
Sofokles
Een prins doodt zijn vader en verwekt kinderen bij zijn moeder. Een meisje trotseert een bevel en begraaft haar gesneuvelde broer. Twee kinderen doden hun moeder, die hun vader heeft vermoord: Oidipous, Antigone en Elektra van Sofokles zijn wereldberoemd.
Vergeten volkeren
Philip Matyszak
In Vergeten volkeren onttrekt Philip Matyszak veertig relatief onbekende volkeren aan de vergetelheid, zoals de Amorieten, de Kanaänieten, de Filistijnen, de Messenen, de Numidiërs, de Bataven, de Vandalen en de Visigoten. Het boek is verdeeld in vier tijdvakken, van 2700 v.Chr. tot 550 n.Chr.
Bespiegelingen over levenswijsheid
Arthur Schopenhauer
‘Hoe moeten we ons leven inrichten om er zo veel mogelijk geluk uit te halen?’ vroeg Schopenhauer zich af. De zekerste pijler is onze persoonlijkheid, zegt de Duitse filosoof, want die kan ons niet worden afgenomen. En die persoonlijkheid kunnen we ontwikkelen.
