Het coronavirus heeft het ons tijdelijk onmogelijk gemaakt de wijde wereld in te trekken. De doorgewinterde globetrotter en reisschrijver Paul Theroux biedt (lees)tips om deze reisloze periode door te komen.
In deze beangstigende tijden, waarin we worstelen met onzekerheden, wordt ons te verstaan gegeven dat we niet mogen reizen omdat we anders ziek worden. Natuurlijk is reizen al van oudsher verbonden met risico’s en het onbekende, en vaak ook met ziekte. Maar nu zijn de waarschuwingen grimmiger: momenteel wordt nadrukkelijk gesteld dat reizen wel eens je dood zou kunnen worden. Er zijn gezonde alternatieven – een autotochtje maken, een eind gaan fietsen, een lange wandeling maken – maar wat gebeurt er als je gehoor geeft aan de oproep om te blijven zitten waar je zit?
Er zijn talloze boeken geschreven met bespiegelingen over de waardevolle aspecten van thuis zijn. Denk bijvoorbeeld aan het compacte maar zeer originele reisboek Voyage autour de ma chambre [Reis door mijn kamer] van Xavier de Maistre, geschreven in Turijn, waar hij in 1790 42 dagen lang in huisarrest zat. In een poging tijdens zijn opsluiting de verveling te verdrijven, beschrijft De Maistre de bezoekjes aan zijn schoorsteenmantel en zijn bank, zijn schrijftafel, en alles wat zich verder tussen zijn vier muren bevindt. De Maistre, die zowel soldaat als landschapsschilder was, schreef (met een knipoog) over ‘de nieuwe manier van reizen waarmee ik de wereld kennis laat maken’.
Je ogen sluiten is reizen
Emily Dickinson was een groot deel van haar leven aan huis gebonden en probeerde daar inhoud aan te geven door brieven aan een vriendin te schrijven: ‘To shut our eyes is Travel’ [je ogen sluiten is reizen]. Henry David Thoreau trok zich terug in een huisje bij Walden Pond (al maakte zijn moeder pasteien voor hem en deed ze zijn was). Kamo no Chomei, een Japanse aristocraat uit de twaalfde eeuw, trok zich terug in een hutje in de bergen, ‘een vriend van de maan en de wind’. In het verslag dat hij hierover schreef, Aantekeningen uit mijn boshut, voegde hij daar nog aan toe: ‘Mijn enige luxe is een diepe slaap en het enige waarop ik me verheug is de schoonheid van de wisseling der seizoenen.’
In het hoofdstuk over thuisblijven in mijn boek De tao van het reizen (2012) ga ik in op deze en nog enkele andere literaire thuisvakanties. Reizigers die helemaal gek worden van de coronamaatregelen kunnen wellicht een paar oplossingen vinden in deze bloemlezing. Voor de meeste mensen zal het advies – dat in de praktijk neerkomt op een gebod – om in zelfisolatie te gaan, een beperking betekenen. Voor mensen die gewend zijn om te reizen is het niet minder dan een straf.
Maar wie reist heeft ook vaak te maken met allerlei beperkingen: het vliegtuig dat vertraging heeft, de bus die met pech langs de weg komt te staan, de ondergelopen weg of de ontspoorde trein. Voor mensen met geld is er de luxe isolatie van een ommuurd resort. Momenteel brengen al deze manieren van reizen echter een groot risico op besmetting met zich mee. Na negen reisboeken te hebben geschreven over treinen en schepen en kajaks en afgeladen bussen, ben ik tot de conclusie gekomen dat de ultieme vrijheid op het gebied van reizen schuilt in een roadtrip – eropuit trekken met je eigen auto.
Voor mijn boek Het diepe Zuiden ben ik vanuit mijn huis in New England in grofweg steeds grotere cirkels door het zuiden van de Verenigde Staten gereden. Het was zo’n mooie en inzichtgevende reis dat ik opnieuw op pad ben gegaan toen er zo veel te doen was om de grens met Mexico. Ik ben langs de hele grens gereden en vervolgens ben ik de grens overgestoken en doorgereden tot diep in Mexico zelf. Ik heb in mijn eentje het land doorkruist tot aan de staat Chiapas, het gebied van de zapatistas.
Het is prima te doen om in zelfisolatie te gaan in je auto, maar het probleem zit in de bacteriële risico’s van restaurants, tankstations en motels. Het ideale scenario is misschien een roadtrip in landelijke gebieden, met campingspullen en eten in de kofferbak, met als geestelijke metgezel Defoe’s A journal of the Plague Year. Ik fantaseer er geregeld over om in noordelijke richting te rijden, naar Quebec, dan naar Montreal en vervolgens via Yamaska, waar mijn voorouders hebben gewoond, tot voorbij Val d’Or en de bossen en moerassen, om uiteindelijk mijn tent op te zetten aan de kust van Hudson Bay, waar ik me laaf aan de heldere koude lucht die de woudlopers inademden.
Ondraaglijk
Om deze hele crisis lang landerig binnen te moeten blijven is een ondraaglijke gedachte die beelden oproept van andere plagen – de sfeer van Albert Camus’ De pest, de verstikkende dampen aan het einde van Thomas Manns De dood in Venetië en misschien wel de meest levendige en nare beschrijving van een plaag ooit, opgetekend door Thucydides in zijn De Peloponnesische oorlog: het fatalisme, de ellende, de wetteloosheid en de angst voor de pest in Athene.
‘Men kon zich niet heugen dat er ooit eerder ergens een dergelijke plaag was geweest en dat er zo veel mensen waren omgekomen,’ lezen we. ‘Want aanvankelijk waren de artsen niet in staat het te genezen omdat ze niet wisten wat het was, en zodoende stierven de artsen zelf als eersten, aangezien zij het meest in aanraking kwamen met de zieken.’
De beste remedie voor hen die aan huis zijn gebonden, de oplossing voor de mensen die met recht mopperen, is om lange wandelingen te maken. Thoreau deed het al veel langer – zijn essay Wandelen is zeer inspirerend. Ook William Wordsworth was een hartstochtelijk wandelaar (op zijn zeventigste beklom hij de Helvellyn in het Engelse Lake District). Regisseur Werner Herzog liep al op jonge leeftijd de 850 kilometer van München naar Parijs om op bezoek te gaan bij de zieke Lotte Eisner, een collega-regisseur. ‘Toerisme is een doodzonde,’ zou Herzog later zeggen, ‘maar wandelen is een deugd.’
Wandelen valt niet onder de coronamaatregelen en wordt niet afgeraden door de overheid. Het is een uiting van totale vrijheid en het kan op een veilige en geïsoleerde manier plaatsvinden, vlak bij huis of in de eenzaamheid buiten de bebouwde kom. Een van de grootste voordelen van wandelen is dat het tijd biedt voor reflectie – op ons leven, op ons lot, op de toestand van de wereld, en dat we zo de dingen op een rijtje kunnen zetten. Solvitur ambulance is de klassieke omschrijving, het nobele motto van de voetganger. ‘Je lost het op door te wandelen.’
Auteur: Paul Theroux
Wall Street Journal
Verenigde Staten | dagblad | oplage 2.617.000
De bijbel voor zakenmensen. Maar bij het lezen is enig beleid geboden: naast reportages van hoge kwaliteit drukt de krant hoofdredactionele commentaren af die zo patriottisch zijn dat ze hun geloofwaardigheid verliezen.
