Gerecenseerd

DOCUMENTAIRE | Land van honing

Eenzame strijd van een bijenhoudster

Het verhaal van de documentaire Honeyland, winnaar van het Sundance Festival, is gauw verteld. In de bergen van Noord-Macedonië onderhoudt de 50-jarige Hatidze zichzelf en haar hulpbehoevende moeder met de opbrengsten uit honing van wilde bijen. Ze leeft in harmonie met de natuur: de ene helft verkoopt ze op de markt in Skopje, de andere helft is voor de bijen. Tot een gezin met zeven kinderen direct naast haar komt te wonen en de vader wel brood ziet in de honinghandel.

In The Guardian beschouwt Cath Clarke de film van Tamara Kotevska en Ljubomir Stefanov als parabel over de uitputting van natuurlijke bronnen: ‘Zo ziet suïcidale vernieling van de omgeving er dus uit.’ De recensent zou met gemak urenlang naar de bijenhoudster kunnen kijken. Vooral omdat de aanwezigheid van de Macedonische cameraploeg op geen enkele manier aan het licht komt. Volgens Clarke hebben Kotevska en Stefanov na drie jaar filmen dan ook ‘een miraculeus kunststuk’ verricht.

Ook David Ehrlich van IndieWire denkt na het zien van Honeyland onherroepelijk aan de grote problemen die de wereld bedreigen. ‘Maar het wordt er niet ingewreven. De makers vertellen juist een gevoelig verhaal dat onder je huid kruipt en je hart breekt.’ 

Dat is volgens David Fear het knappe van de documentaire, schrijft hij in Rolling Stone: ‘Het verhaal is organisch en vertelt zichzelf. Het grotere
verhaal erachter zoemt om de hoek.’

André Duchesne van de Canadese nieuwssite La Presse heeft het over een ‘parel van een film’. Behalve door de inhoud ook door de ‘adembenemende’ fotografie en de artistieke aanpak: ‘Alle hulde voor het gewaagde besluit van de distributeur om zo’n kunstfilm uit te brengen op het grote scherm.’

Honeyland van Tamara Kotevska en Ljubomir Stefanov draait vanaf 9 januari in de bioscoop.

BEELDENDE KUNST | Tussen herinnering en droom

Paloma Varga Weisz’ complexe, gekwelde en verwarrende creaties

Met haar houtsnijwerk, keramiek, gouaches en installaties roept de Duitse kunstenares Paloma Varga Weisz (1966) een sfeer op van vroomheid en dienstbaarheid. Alsof ze teruggrijpt naar iconen uit de Middeleeuwen. Bij nader inzien blijkt er iets vreemds aan de hand. Veel van haar kunstwerken lijken androgyne wezens met curieuze aanhangsels, soms poserend in een onmogelijke houding. Louisa Buck legt in The Telegraph uit dat Weisz’ figuratieve kunst het resultaat is van het associatief combineren van persoonlijke herinneringen, oude foto’s en gebeurtenissen uit de recente geschiedenis. Haar creatieve proces omvat een eindeloze aaneenschakeling van indrukken, stelt Buck: ‘Van krantenartikelen of een straatwandeling tot het bezoeken van hardcore pornosites. Zo vormen haar complexe, gekwelde en verwarrende
creaties een uitdrukking van het huidige tijdsgewricht.’

Volgens kunstcriticus Alessandro Rabottini van het Italiaanse Mousse Magazine is Weisz erop uit haar publiek de ‘onmetelijke ruimte’ van de innerlijke ervaring te laten verkennen: ‘Je wordt door je zenuwstelsel heen en weer geslingerd om erachter te komen dat heden, geheugen en verbeelding zich op elk moment tegelijkertijd openbaren.’

In het Amerikaanse magazine Artforum schrijft recensent Marco Tagliafierro dat Weisz fundamentele vragen over de betrouwbaarheid van het geheugen opwerpt: ‘Vóór herinneringen opgaan in vergetelheid zijn er onherkenbare vervormingen van waarheid en werkelijkheid. In die fase werkt ons geheugen pragmatisch, afwijkend of zelfs sluw.’

De overzichtstentoonstelling Bumped Body van Paloma Varga Weisz is tot 20 februari te zien in het Bonnefantenmuseum in Maastricht.

KLASSIEKE MUZIEK | Virtuoos met Perzische klankkleur

Soloconcert van cellist Kian Soltani wordt bedolven onder de superlatieven

De Iraans-Oostenrijkse cellist Kian Soltani wordt alom als jonge wereldster erkend en heeft al op zijn 27ste de grootste internationale concertpodia beklommen. Recensenten zijn unaniem lovend. Zo struikelt David Friscic, muziekrecensent van Washingtons cultuurmagazine DC Metro, over de superlatieven na Soltani’s soloconcert met het National Symphony Orchestra.

Of de man nu Haydn of Bruckner ten gehore brengt: alles klinkt volgens Friscic even superieur: ‘Soltani is compleet één met zijn cello, hij wiegt zijn instrument als een baby. Snel en minutieus en tegelijkertijd voortdurend blijk gevend van zijn overrompelende passie.’

Ook Carsten Niemann van Der Tagesspiegel valt voor Soltani’s combinatie van charisma en technische perfectie. Maar wat Niemann vooral opvalt is zijn muzikale erfenis. ‘Hij mengt de typerende, diepe Perzische klankkleur met een westerse muziekeducatie. Het leidt tot haast tranceachtige muzikale interpretaties.’
Tom Huizenga van het Amerikaanse media-platform NPR acht de tijd rijp om voorgoed af te rekenen met het idee dat een cellorecital niet sexy of spannend zou kunnen zijn: ‘Kijk hoe Soltani speelt. Geniet van het plezier en vernuft dat hij uitstraalt. De nonchalante elegantie waarmee hij de meest virtuoze trucjes uithaalt met zijn snaren.’

Tournee Kian Soltani: 16 jan. Amsterdam;
25 feb. Berlijn; 27 feb. Londen

LITERATUUR | Miljoenen jaren Europese evolutie

Tijdmachine waarschuwt voor klimaatverandering

In Europe, A Natural History komt de lezer titanosaurussen, eenhoorns en berenhonden tegen. Hersenspinsels van een doorgedraaide zoöloog Integendeel, het gaat om het laatste boek van de gezaghebbende Australische paleontoloog en klimaatbeschermer Tim Flannery.

Het werk getuigt volgens Hervé Morin van Le Monde van een ‘verbluffende eruditie: met zijn tijdmachine weet Flannery vroegere ecosystemen minutieus in kaart te brengen en met levendige details te verrijken’.  

Zo laat Flannery zeeën opdrogen en weer volstromen, tektonische platen verschuiven, hittegolven schroeien en ijstijden met elkaar versmelten. Derek Turner van The Irish Times is ook te spreken over de manier waarop hij eerdere paleontologen aanhaalt: ‘Die waren vaak net zo kleurrijk als het voorwerp van hun studies. Zo komen we te weten hoe het przewalskipaard voor uitsterven werd behoed en dat de beren in de Roemeense bossen hun leven te danken hebben aan dictator Ceausescu.’  

Kirkus Reviews hecht vooral waarde aan Flannery’s toekomstwaarschuwing omdat die is gebaseerd op een studie van miljoenen jaren Europese evolutie. Hij toont zich voorstander van het creëren van een nieuwe, gezonde wildernis waarin carnivoren, herbivoren en aaseters voor een natuurlijk evenwicht zorgen. ‘Tegelijkertijd wijst Flannery op de onbetwiste opwarming van de aarde. Die heeft daar grote invloed op.’

De Nederlandse vertaling Europa, de eerste 100 miljoen jaar van Tim Flannery verschijnt deze maand bij Atlas Contact.

Diederik Samwel

360 Top-5 non-fictie

Deze titels worden getipt door Athenaeum Boekhandel in Amsterdam.

Wat schaft de toekomst
Amanda Little
Vert. Klaske Kamstra

Little brengt de groei van duurzame voedselproductie op grote schaal in kaart en vraagt innovatieve onder-nemers op het gebied van voedingswetenschap, landbouw en klimaatverandering om potentiële oplossingen.

Vergelijking tussen het oude en het nieuwe Rome
Manuel Chrysoloras
Vert. Nico de Glas, Han Lamers

Chrysoloras schrijft in 1411 een lange brief met daarin een vergelijking tussen Constantinopel en Rome, ofwel het ‘oude’ en het ‘nieuwe’ Rome: orthodoxie vs. katholicisme, Patriarch vs. Paus, Grieks vs. Latijn, Oost vs. West.

De geheugenlozen
Géraldine Schwarz
Vert. Kris Lauwerys, Isabelle Schoepen

Schwarz verbindt haar familiegeschiedenis met de grote geschiedenis en schroomt niet om parallellen te leggen met de huidige ‘ruk naar rechts’. Krachtig pleidooi om het verleden onder ogen te zien en zo inzicht te krijgen in de opkomst van het populisme.

Microgewoontes
Stephen Guise
Vert. Willem Krijger

Een microgewoonte is een belachelijk kleine dosis van het gewenste gedrag die je met gemak elke dag kunt uitvoeren. Zó klein dat ie niet kán mislukken en zó simpel dat je brein niet tegensputtert. Minimale inspanning, maximaal resultaat.

Christelijke toespraken. Kierkegaard Werken, 15
Søren Kierkegaard
Vert. Hans van Munster, Pieter van Reenen

In 1848 klinkt in heel Europa de roep om hervormingen. Kierkegaard mengt zich niet in het publieke debat, maar analyseert de sociale, ethische en religieuze vooronderstellingen van zijn cultuur.