Pssst…

In 1983 kwam The New York Times met een bericht over president Ronald Reagan dat insloeg als een bom: Starkey Laboratories had de president, toen 72 jaar oud, een gehoorapparaat aangemeten. Gezondheidsexperts reageerden positief op het nieuws. Ze dachten dat het zou helpen het stigma rond gehoorverlies weg te nemen. Naar schatting leed in die tijd een op de drie personen boven de zestig aan een gehoorprobleem, maar had slechts zo’n 20 procent van degenen die een gehoorapparaat nodig hadden er een.

De entourage rond Reagan was zich er maar al te zeer van bewust dat de president door de onthulling het risico liep voor een zwakke, oude man te worden aangezien. Of, erger nog, voor iemand die niet in staat was het machtigste land ter wereld te leiden. ‘Onder Reagans adviseurs,’ aldus The New York Times destijds, ‘leidt het gebruik van een gehoorapparaat door de president opnieuw tot de vraag of zijn leeftijd een probleem is wanneer hij volgend jaar een gooi naar herverkiezing doet.’

Zoals bekend won Reagan opnieuw de verkiezingen, maar bijna veertig jaar later bestaat het negatieve beeld over gehoorapparaten nog altijd en maken gezondheidsexperts zich meer zorgen dan ooit. Gehoorverlies is volgens hen niet zomaar een lichamelijke handicap waar een deel van de ouderen aan lijdt. Op grond van de bevolkingsgroei en de explosieve toename van het aantal ouderen schat de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) dat in 2050 ruim 900 miljoen mensen aan een gehoorbeperking zullen leiden. Een onderzoek onder 3316 kinderen tussen de 9 en 11 jaar oud heeft in 2018 uitgewezen dat 14 procent van hen nu al symptomen van gehoorverlies vertoont. Zonder dat de onderzoekers het met harde bewijzen staven, zou dat volgens hen verband houden met de toename van mobiel muziek luisteren op smartphones of andere devices.

Het probleem is complex omdat mensen met een gehoorproblemen een groter risico lopen met allerlei andere problemen te maken te krijgen: maatschappelijk isolement, huiselijk geweld, depressiviteit, een lager inkomen, een beperkte beroepskeuze en werkstress. In een wetenschappelijk rapport uit 2017 werd gehoorverlies een van de belangrijkste beïnvloedbare risicofactoren voor dementie genoemd.

De WHO schat dat niet-onderkend gehoorverlies jaarlijks minstens 750 miljard dollar kost. Het brengt Starkey Hearing Technologies (het bedrijf veranderde zijn naam in 2011) en een steeds groter aantal elkaar beconcurrerende wetenschappers, farmaceuten, technologiebedrijven en durfinvesteerders ertoe het complexe probleem van gehoorbeschadiging en cognitieve achteruitgang te tackelen.

‘Van alle handicaps werd gehoorverlies altijd al stiefmoederlijk bedeeld, en mensen drijven er nog steeds de spot mee,’ zegt Karl Strom, hoofdredacteur van het vakblad The Hearing Review. ‘Maar het is een ernstige aandoening die in verband wordt gebracht met allerlei andere aandoeningen – van de ziekte van Alzheimer tot depressies – en met eenzaamheid en co-morbiditeit, bijvoorbeeld een combinatie met diabetes en ischemische hartziekte.’

Maar evenals de bezorgde adviseurs van Reagan reageren veel mensen vaak met gêne, ontkenning of onwil om naar een oplossing te zoeken op gehoorverlies. Volgens de Amerikaanse Hearing Loss Association lijden 48 miljoen Amerikanen op dit moment aan de kwaal, waarmee het de op twee na meest voorkomende chronische aandoening in de Verenigde Staten is, vóór diabetes en kanker, aldus het Center for Disease Control and Prevention (CDC). Volgens het CDC is gehoorverlies als gevolg van blootstelling aan lawaai daarnaast de meest voorkomende werkgerelateerde ziekte in de VS. En toch gebruikt maar een op de vijf mensen die baat bij een gehoorapparaat zouden hebben zo’n apparaat, volgens de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA).

Het stigma overwinnen is een van de grote uitdagingen waarvoor onderzoekers en technologiebedrijven zich gesteld zien die gehoorverlies met medicijnen willen bestrijden of met een nieuwe generatie geavanceerde technieken willen compenseren.

Slagen ze daarin, dan is de beloning waarschijnlijk groot, zowel financieel als maatschappelijk. ‘Volgens mijn berekeningen lijdt een derde van alle volwassenen aan een verwaarloosd gehoorprobleem,’ zegt Kevin Franck, hoofd Audiologie van Massachusetts Eye and Ear, een aan Harvard University gelieerd academisch ziekenhuis. ‘Dat zijn heel veel mensen, en een durfinvesteerder wordt blij van zulke aantallen.’ Maar mensen helpen die met gehoorverlies kampen ‘is niet zomaar een kwestie van ze een app of een hoofdtelefoon aansmeren,’ aldus Frank. ‘Het is een stuk ingewikkelder.’

In het binnenoor zitten duizenden microscopisch kleine haarcellen. Wanneer die door geluidsgolven in beroering worden gebracht, beginnen ze te trillen. Daardoor genereren ze elektrische signalen, die via de gehoorzenuw naar de hersenen gaan. Gehoorverlies kan verschillende oorzaken hebben, waar-onder natuurlijke degeneratie van de haarcellen als gevolg van veroudering (presbyacusis). Door geluid veroorzaakte gehoorschade is ook een belangrijke oorzaak, net als geneesmiddelen met als bijwerking dat ze de cellen beschadigen. 

Een mogelijke doorbraak zou van een handvol geneesmiddelen kunnen komen waarvan momenteel wordt onderzocht of ze haarcelbeschadiging door zogeheten ototoxische medicatie tegen kunnen gaan. Tot die medicatie behoren uiteenlopende soorten medicijnen die tegen allerlei kwalen worden ingezet, van infecties tot kanker en hart- en vaatziekten, en die de haarcellen kunnen doden. Het in Boston gevestigde bedrijf Decibel Therapeutics ontwikkelt twee geneesmiddelen die deze bijwerkingen tegen moeten gaan. Het gaat om kleine moleculen die via een injectie door het trommelvlies of oraal worden toegediend en die momenteel in een klinische studie worden getest. ‘Cisplatine en aminoglycosiden, een antibioticatype, zijn krachtige geneesmiddelen, maar helaas gaan ze ten koste van kwetsbare cellen in het binnenoor die nodig zijn om te kunnen horen en voor het evenwicht,’ schrijft Peter Weber van Decibel in een e-mail. ‘We hopen dat te voorkomen zonder iets te veranderen aan de levensreddende eigenschappen waar die middelen om bekendstaan.’

Volgens het CDC is gehoorverlies als gevolg van blootstelling aan lawaai de meest voorkomende werkgerelateerde ziekte

In Woburn, in Massachusetts, doet Frequency Therapeutics onderzoek naar een mogelijk bredere oplossing. Het bedrijf hoopt mensen met een gehoorbeschadiging, presbyacusis of andere soorten gehoorverlies te helpen. Tot de oplossing behoort stamcelactivering: stamcellen worden gebruikt om meer haarcellen te genereren. ‘Ik ontwikkel al dertig jaar medicijnen en had het nooit zo op regeneratieve therapieën,’ zegt chief development officer Carl LeBel van Frequency Therapeutics. Maar het bedrijf kan inmiddels oorstamcellen opkweken, die op hun beurt gespecialiseerde sensorische zenuwcellen kunnen aanmaken. ‘Tot voor kort wist niemand hoe je die functie kon regenereren,’ zegt LeBel. ‘Daarom zijn we zo enthousiast over onze technologie.’

Volgens LeBel is de techniek mogelijk ook inzetbaar voor multiple sclerose, haaruitval, spierdegeneratie en een hele reeks auto-immuunziekten. Maar anderen waarschuwen dat er de komende maanden geen wonderen te verwachten vallen: ‘Al mijn hele loopbaan, zo’n jaar of twintig, duurt het minstens nog vijf jaar,’ zegt Franck. ‘Toch voel ik aan mijn water dat er iets is gebeurd waardoor ze er nu dichterbij zijn. Maar het is alsof het net niet voor het grijpen ligt.’

Richt dit soort bedrijven zich op regeneratie, producenten van hulpmiddelen mikken erop dat hun apparaten even onmisbaar worden als smartphones, niet alleen voor degenen met een gehoorbeperking, maar voor iedereen. Andere functies, die verder gaan dan alleen gehoorverbetering, ‘maken mensen jaloers die zo’n apparaat nog niet hebben’, zegt Bill Facteau, directeur van gehoorapparatenbedrijf
Earlens uit Californië. ‘Dat wordt de grote doorbraak.’

Earlens heeft technologie ontwikkeld om geluids-informatie om te zetten in niet-zichtbaar licht. Dat licht brengt een lens op het trommelvlies in trilling, waardoor die volgens het bedrijf beter geluid geleidt. De innovatie is slechts een van de vele vorderingen die de afgelopen jaren met gehoorapparaten zijn geboekt. Veel apparaten kunnen tegenwoordig worden aangesloten op mobieltjes, zodat de bezitters telefoontjes, tv-programma’s en muziek kunnen streamen, terwijl richtmicrofoons het gehoor ver-beteren van wie in een druk restaurant zit, tegen de wind in loopt of een lawaaiig evenement bezoekt. Met apparaten in het hogere marktsegment kunnen die eigenschappen nauwkeurig worden afgeregeld door middel van apps, waarvan sommige ervoor zorgen dat het apparaat zich automatisch aanpast wanneer de gebruiker van de ene geluidsomgeving overgaat naar de andere.

Bij Starkey Hearing Technologies heeft chief technology officer Achin Bhowmik de Livio AI helpen ontwikkelen, die behalve een gehoorapparaat ook een FitBit-achtige gezondheidstracker bevat, een valdetectiesensor en een app die taal omzet in tekst, plus allerlei andere functies. Het bedrijf heeft er ook ‘hersenfitness’-toepassingen aan toegevoegd, die de dagelijkse sociale interactie en actief luisteren bijhouden. Hoewel sociale interactie volgens minstens één onderzoek naar het verband tussen horen en cognitief functioneren niet valt aan te merken als factor die geestelijk verval voorkomt, gelooft Bhowmik dat die extra functionaliteit dementie en de ziekte van Alzheimer zou kunnen tegengaan. ‘Je FitBit of Apple Watch heeft geen flauw idee wanneer je sociaal interacteert,’ zegt Bhowmik. ‘Maar het was een voltreffer om die functies in het gehoorapparaat te integreren.’

Hoe innovatief ook, Earlens, Starkey en andere partijen – Widex, Phonak, Oticon – zullen rekening moeten houden met nieuwe concurrentie. In oktober keurde de FDA het eerste direct-to-consumer-gehoorapparaat goed, dat anders dan de apparaten die door audiciens of audiologen worden aangemeten door de gebruiker zelf kan worden aangebracht. Het product, dat is ontwikkeld door Bose, moet nog voldoen aan Amerikaanse wetgeving, maar de FDA werkt op dit moment ook aan wetgeving voor een nieuwe categorie apparaten die over de toonbank mogen worden verkocht. Het is allemaal bedoeld om de apparaten toegankelijker te maken en de prijzen te verlagen. Medicare vergoedt oorzorg en gehoorapparaten niet, terwijl de gemiddelde prijs van een apparaat in Amerika rond de 2400 dollar ligt. Apparaten in het hogere marktsegment kosten twee keer zoveel.

Veel apparaten kunnen tegenwoordig worden aangesloten op mobieltjes

Bhowmik denkt dat de kosten vanzelf zullen dalen door het steeds grotere aantal klanten én aanbieders. ‘Kijk naar de markt en de 15 miljoen apparaten die per jaar worden verkocht. Moet je je voorstellen dat ik dat volume kan vertienvoudigen en wat dat voor de kosten en de prijs betekent.’

Franck weet op zijn beurt niet of de prijzen snel genoeg zullen dalen om aan de toenemende vraag te voldoen. Maar hij ziet wel het potentieel van een nieuwe generatie ouderen die geen genoegen nemen met de ooit als onvermijdelijk beschouwde achteruitgang die eerdere generaties zonder slag of stoot accepteerden. ‘Die willen tot op hogere leeftijd goed kunnen horen,’ zegt Franck. ‘Sommige mensen zien gehoorverlies als iets wat je nu eenmaal overkomt naarmate je ouder wordt. Maar ik denk dat deze generatie zegt: “Het maakt me niet uit om iets op mijn oren te hebben, want dat heb ik al jaren.”’

Of gehoorverlies en gehoorapparaten zo gemakkelijk zullen worden geaccepteerd, valt uiteraard te bezien, want veel mensen voelen zich er nog duidelijk ongemakkelijk bij. Toen Bhowmik in 2017 voor Starkey Hearing Technologie kwam werken, was het legendarische verhaal over Reagans gehoorapparaat een van de weinige dingen die hij over het bedrijf wist. Bhowmik, die lang bij als manager en adjunct-directeur bij chipmaker Intel had gewerkt, had al snel in de gaten dat innovaties op audiologiegebied niet onderdoen voor andere baanbrekende Silicon Valley-technologie. Wetenschappers die zich bezighouden met gehoorverlies zaten overal bovenop, van kunstmatige intelligentie tot stamceltherapie. Maar toen voormalig president Bill Clinton naar het bedrijf kwam om zich een nieuw gehoorapparaat te laten aanmeten, ontdekte Bhowmik ook dat trots een belangrijke drempel blijft voor mensen met een gehoorprobleem die hulp zoeken. Tijdens Clintons bezoek toonde Bhowmik hem de nieuwste apparaten van Starkey. Die zitten bomvol razend geavanceerde technologie – lichtjaren verwijderd van wat Starkey president Reagan tientallen jaren eerder had gegeven – maar zijn te groot om onzichtbaar in je oor weg te werken.

Clinton had geen belangstelling. ‘Hij gebruikt nog steeds een apparaatje van ons dat je niet kunt zien omdat het in je gehoorgang zit,’ zegt Bhowmik. ‘Als Clinton niet wil dat iemand zijn gehoorapparaat ziet, dan is er blijkbaar nog steeds sprake van een taboe.’ 

Auteur: Jeff Gottlieb

Undark
VS | undark.org

Undark publiceert journalistieke artikelen en casestudy’s over wetenschappelijke onderwerpen. Voormalig NYT-chef van wetenschapspagina’s maakt elke maand een podcast.