3. Ecofascisme:
 de duistere kant van klimaatverandering

In zijn onbeholpen manifest noemde de schutter van Christchurch zichzelf ‘ecofascist’. Kellyanne Conway, woordvoerder van Trump, greep die term – die velen onbekend in de oren klinkt – meteen aan om de schutter in te delen bij de zogenaamde ‘ecoterroristen’, door te zeggen: ‘Hij is geen conservatief. Hij is geen nazi.’ Ongetwijfeld was het een poging om via het heersende beeld van het hedendaagse milieuactivisme een verband te leggen met politiek links.

Helaas voor Conway is het wel degelijk zo dat nazisme en een verwrongen versie van ecologisch denken allebei 
in het hoofd van rechts-extremisten zitten. Op sociale media en in de 
duisterdere regionen van uiterst rechts op internet propageren ecofascisten genocidale oplossingen voor milieuproblemen. De ‘Pine Tree Gang’, die volgens journalist Jake Hanrahan ‘meer een losjes verbonden onlinesubcultuur is dan een samenhangende beweging’, verspreidt op Twitter ideeën waarin het gevoel van een dreigende milieuramp wordt vermengd met thema’s uit het domein van het witte nationalisme.

Deze subcultuur – waarvan de omvang tot dusver klein lijkt – gebruikt de esthetiek van de zogenoemde ‘terreurgolf’, ofwel het beeld van een overal opkomend terrorisme, met een specifieke, krijgshaftige stijl en fantasieën over gewapende conflicten aan de vooravond van de ecologische en 
sociale ineenstorting.

Terreurgolfforums

Op terreurgolfforums en -discussiegroepen wemelt het van de mannen met bivakmutsen, die met zware wapens zwaaien en getooid zijn met diverse combinaties van gevechtstenue en goedkope sportkleding. Vooral 
beelden uit de Balkanoorlog in de jaren negentig zijn daarbij populair. Dergelijke beelden zijn overal te vinden, van Reddit tot Imgur, YouTube en Twitter. Ecofascistische groepen zijn ook in 
verband gebracht met neonazistische groeperingen die terrorisme propageren, zoals The Base, waarvan de angstaanjagende onlineretoriek in 2018 op de nieuwssite Vice werd beschreven.

Natuurlijk, de overgrote meerderheid van de hedendaagse milieuactivisten – de mensen die betrokken zijn bij de nobele strijd om de planeet te redden van de gevolgen van menselijke 
roekeloosheid – bestaat uit politiek progressieve en zelfs radicaal linkse mensen. Zij zijn niet verantwoordelijk voor het feit dat uiterst rechts zich het ecologisch denken heeft toegeëigend, en natuurlijk moeten we hun standpunten niet verwarren met die van de witte nationalisten.

Maar ecofascisme is een politieke 
ideologie met een lange geschiedenis, die op dit moment een herleving doormaakt in de stinkende cultuur van het hedendaagse extreemrechts. In tegenstelling tot veel andere leden van 
politiek rechts erkennen ecofascisten wel de realiteit van een dreigende ecologische ramp. Zij beklagen zich vaak over de teloorgang van de natuur als gevolg van de moderne tijd en de 
industriële samenleving, waardoor in hun ogen de band tussen ras en leefgebied is verzwakt. Een van hun belangrijkste zorgen is wat zij zien als een teveel aan mensen en de neiging van migratie en multiculturalisme om rassen hun thuisland te doen verlaten. Deze manier van denken valt terug te voeren op figuren als Thomas Malthus, die aan het eind van de achttiende eeuw beweerde dat de bevolkingsgroei de capaciteit van voedselproductie te boven ging en bevolkingsbeperking 
als oplossing zag.

Het bekende ‘Hitler was vegetariër’ van conservatieven mag dan als sneer zijn bedoeld, het nazisme kende wel degelijk een vorm van ecologisch denken. 
In een van de belangrijkste moderne artikelen over het ecofascisme zeggen Janet Biehl en Peter Staudenmaier dat nazi-ecologie ‘verband hield met de traditionele boerenromantiek en 
vijandigheid tegenover de stedelijke beschaving’ en dat ecologische ideeën een ‘essentieel element van raciale 
vernieuwing’ waren. De nazislogan ‘Blut und Boden’ werd gemunt door hun meest vooraanstaande ecologische denker, Richard Walter Darré, die er een mystieke band tussen ras en grondgebied mee wilde omschrijven.

In de decennia sinds de opkomst van de moderne milieubeweging heeft uiterst rechts steeds geprobeerd zich ecologische denkwijzen toe te eigenen en milieubewegingen te corrumperen. Het belangrijkste onderzoek naar 
ecofascisme komt voor een deel van de mensen die hen uit de milieubeweging proberen te houden. Tegelijkertijd heeft een klein aantal ecologische denkers zich gepermitteerd standpunten te verkondigen die anti-mens en 
eliminationistisch zijn en kunnen leiden tot autoritaire, genocidale 
antwoorden op milieurampspoed. 
Dit geldt vooral in delen van de zogenaamde deep ecology -beweging.

Sleutelfiguren

Hedendaagse ecofascisten laten zich inspireren door een aantal sleutelfiguren. Een daarvan is ‘Unabomber’ Ted Kaczynski, wiens terroristische campagne tegen ‘de industriële samenleving’, zoals hij dat noemde, een combinatie was van geweld, mensenhaat en een zichzelf dramatiserend manifest. Met zijn apocalyptische 
verhaal over een verdoemde, destructieve beschaving – een verhaal dat hij later in de gevangenis verder heeft uitgewerkt in omvangrijke geschriften – en zijn bereidheid op te treden als zelfbenoemde beul van zijn tegenstanders, vormt Kaczynski een belangrijke inspiratiebron voor aankomende terroristen in de ecofascistische beweging.

Een tweede figuur die veel aandacht krijgt in hedendaagse ecofascistische kringen, is de Finse deep ecology-schrijver Pentti Linkola. Hij roept openlijk op tot het beëindigen van immigratie, de terugkeer naar een pre-industriële levensstijl en autoritaire maatregelen om het leven van mensen binnen strikte grenzen te beperken. Linkola is verantwoordelijk voor een van de grimmigste uitingen van de zogenaamde ‘reddingsbootethiek’, het idee dat men tegen de achtergrond van de ecologische ineenstorting sommige mensen simpelweg moeten laten sterven.

Het is nog de vraag 
hoe serieus we het manifest van de Christchurch-schutter moeten nemen

Dit soort inspiratiebronnen voedt een onlinesubcultuur die zich verheugt 
op het einde van de industriële beschaving en het zelfs heeft over het versnellen van dat einde. Men droomt van 
een terugkeer naar een Blut-und-Bodenrelatie tussen mensen en 
gebieden, en van een samenleving na de ineenstorting, die het gezag van de witte man zal herstellen.

Het is nog de vraag hoe serieus we het manifest van de Christchurch-schutter moeten nemen, maar in afwachting van meer informatie tijdens zijn proces en uit de onderzoeken daaromheen is een ecofascistische inspiratie goed denkbaar.

Het is lastig in te schatten hoeveel mensen zich in die kringen bevinden, maar we hebben gezien hoeveel 
schade één man al kan veroorzaken. Wat kan deze ideologie nog meer 
uitrichten?

Auteur: Jason Wilson
Jason Wilson is columnist voor The Guardian in Australië

The Guardian
Verenigd Koninkrijk | dagblad | 
oplage 332.000

Onafhankelijke kwaliteitskrant van linkse signatuur. Sinds 1821 thuisbasis van de meest gerespecteerde columnisten en journalisten. Altijd zeer kritisch ten opzichte van de overheid en andere instituten.