Een stille hint voor de prins

Met zijn ongerepte stranden, smetteloze gazons en splinternieuwe villa’s lijkt King Abdullah Economic City alles te belichamen waar het moderne Saoedi-Arabië van kroonprins Mohammed bin Salman voor staat. Vrouwen lopen onbegeleid rond en hoeven geen lange, mantelachtige abaja’s te dragen. Een golfbaan schurkt tegen de Rode Zee aan, internationale bedrijven als Pfizer en Mars hebben er fabrieken geopend.

Toch houdt het bouwproject een waarschuwing in voor de jonge prins en het ambitieuze programma waarmee hij het conservatieve koninkrijk wil hervormen. Een programma waarvan 
zijn eigen geplande megastad, Neom (prijskaartje: 500 miljard dollar), een van de opvallendste onderdelen is.

King Abdullah Economic City, kortweg KAEC, werd tien jaar geleden gelanceerd als onderdeel van een project 
van 30 miljard dollar voor de bouw van zes steden. Doel is de olieafhankelijke economie te diversifiëren, buitenlandse investeringen aan te trekken, 1,3 miljoen banen te creëren en het bbp met 150 miljard dollar op te schroeven. Slechts een van de projecten heeft inmiddels de tekentafel verlaten: King Abdullah City, al heeft de stad nog maar zevenduizend inwoners. In 2035 moeten dat er twee miljoen zijn.

‘Geen economische basis’

King Abdullah City doet onheilspellend rustig en leeg aan, ook al is er meer sociale vrijheid dan in andere Saoedische steden. De stad was bedoeld als knooppunt voor logistiek en productie, maar is dat nog lang niet. Uit de 
moeite die het kost investeerders en inwoners aan te trekken, blijkt het eeuwige gevecht dat het koninkrijk moet voeren om buitenlands kapitaal aan te trekken dat losstaat van de 
energiesector. ‘Als KAEC levensvatbaar was geweest, zou de stad al lang geleden uit de startblokken zijn geschoten. De marketing was geweldig, maar het hele concept erachter kraakt,’ zegt een voormalig regeringsadviseur. ‘Er is nooit een economische basis geweest.’

Dit onderstreept het werk dat prins Mohammed te wachten staat. Zijn 
programma, ‘Vision 2030’, beoogt de dominante rol van de staat te verminderen, in enkele jaren 450.000 banen in de private sector te creëren en de werkloosheid terug te dringen van 
12 tot 9 procent. ‘Productie en lichte industrie vormen in Saoedi-Arabië 
een lastig bedrijfsmodel,’ zegt Karen Young, onderzoeker aan het Arab Gulf States Institute in Washington.

De bouw van Neom is het vlaggenschipproject van het plan van prins Mohammed. Hij onthulde het in oktober tijdens een beleggersbijeenkomst met veel toeters en bellen. Neom is veel ambitieuzer dan de zes economische steden die in het eerste decennium van deze eeuw zijn gelanceerd: het beslaat 26.000 vierkante kilometer en moet investeringen aantrekken in onder meer hernieuwbare energie en robotica. Het is de bedoeling dat het in 
2030 100 miljard dollar aan het bbp bijdraagt. Prins Mohammed zal 
persoonlijk toezicht houden op het project, dat moet worden gefinancierd door een combinatie van overheidsuitgaven, geld van het publieke investeringsfonds, het staatsbeleggingsfonds ten bedrage van 230 miljard dollar en de particuliere sector.

Soortgelijke diversificatieplannen zijn al vele malen eerder mislukt. Saoedische functionarissen beweren dat ze 
de lessen uit het verleden ter harte hebben genomen. ‘Al doende zullen we leren. Wanneer we constateren dat iets niet loopt zoals verwacht, passen we onze plannen aan,’ zegt Mohammed al-Jadaan, minister van Financiën.
Saoedische bedrijven zijn echter geneigd risico’s te mijden. Ze worstelen met een stagnerende economie en overheidsbezuinigingen. Bovendien blijven buitenlandse consortia liever 
in de energiesector investeren.

Steffen Hertog, expert op het gebied van politieke economie van de Golf aan de London School of Economics, zegt dat het onrealistisch is om van de 
particuliere sector te verwachten dat deze de basisinfrastructuur opbouwt en in stand houdt. ‘De private sector voelt zich meer op zijn gemak als er overheidsgaranties zijn. En particuliere investeerders in opkomende regio’s zijn vaak gericht op de korte termijn.’

Functionarissen in KAEC blijven 
optimistisch over het effect van de 
hervormingsplannen van prins Mohammed op de ontwikkeling van hun stad. Ze zeggen dat ongeveer 
dertig lokale en buitenlandse bedrijven actief zijn in het industriepark van de stad, terwijl een vergelijkbaar aantal bezig is zich daar te vestigen. King Abdullah Port, dat te boek staat als het centrale bouwontwikkelingsproject, zou vorig jaar 20 procent meer goederen hebben afgehandeld dan in 2016.

‘En als ik de deur opendoe, rennen mijn kinderen en honden zo het park in, zonder dat ik me zorgen hoef te maken dat ze worden aangereden’

‘Vision 2030’ richt zich op de economie na het olietijdperk. ‘Wij in KAEC zien onszelf graag als een model voor die toekomstige economie,’ zegt Fahad al-Rasheed, CEO van Emaar EC, de grootste projectontwikkelaar in de stad. ‘We zijn geen eigendom – en dus ook niet afhankelijk – van de overheid. We hebben geen inkomsten uit olie.’

Inwoners zeggen dat ze genieten van de ontspannen, rustige sfeer in de stad. ‘Ik ben blij dat mijn vrouw hier zonder abaja naar buiten kan,’ zegt een van hen. ‘En als ik de deur opendoe, rennen mijn kinderen en honden zo het park in, zonder dat ik me zorgen hoef te maken dat ze worden aangereden.’

Terwijl inwoners de slaperigheid van de stad koesteren, zegt Ellen Wald, auteur van Saudi, Inc., dat er duidelijke lessen te leren zijn voor Neom. ‘Trek huurders aan voordat je begint met bouwen en wees bereid drastisch van koers te veranderen als dat nodig is,’ zegt ze. ‘Wereldwijde economische recessies en veranderende bedrijfs-strategieën kunnen grootse plannen dwarszitten.’

Auteur: Ahmed Al Omran
Vertaler: Carl Stellweg

Financial Times
Verenigd Koninkrijk | dagblad | oplage 448.000

Toonaangevende krant voor de Londense City en de rest van de wereld. Internationale economie en management worden uitputtend behandeld.