Het was al schraal gesteld met het vertrouwen in de politiek en de instituties. Blijkt dat als een aantal vanzelfsprekende zekerheden wegvallen door bijvoorbeeld een ondoorgrondelijk virus, en de wetenschap daar geen welgevallig en eensluidend antwoord op heeft, ook die tak van sport met wantrouwen wordt bekeken.
Zes maanden twijfel en onwetendheid is voor de gemiddelde burger meer dan genoeg. Het vertrouwen laat zich niet bevelen en is voor velen onder ons domweg verspeeld door bijvoorbeeld onnavolgbare beslissingen van de overheid. Toch is het dagelijks leven, schrijft Die Zeit, gebouwd op vertrouwen. Het is misschien niet duidelijk zichtbaar waaruit dat bestaat, maar we gaan er gemakshalve van uit dat het plafond ’s nachts niet naar beneden komt en dat we ’s ochtends niet meteen een gevecht op leven en dood hoeven te voeren.
Dat het vertrouwen in de moderne beschaving door alle mondiale crises als sneeuw voor de zon verdwijnt en moeilijk weer is terug te winnen, is vaak volkomen begrijpelijk maar ook best jammer. Omdat het de crisis versterkt. Daarin ligt natuurlijk een uiterst belangrijke taak voor elke overheid, die in sommige gevallen door corruptie, gestuntel en incapabele politici het mandaat van de burger allang kwijt is. Maar ook de media – neem me niet kwalijk, collegae – deinen deels mee op angst en onheil. Waarom moeten we elke dag horen en lezen welke verschrikkingen ons nog te wachten staan? Het grote doemdenken, ook al zijn daarvoor redenen te over, is in ieder geval geen recept om tegen het onzekere opgewassen te zijn en de toekomst moedig tegemoet te treden.
Het grote doemdenken is in ieder geval geen recept om tegen het onzekere opgewassen te zijn
Er is dus een nieuw vertrouwen nodig. Of zou het zo zijn dat het er nog altijd is, omdat het besef dat alles wankelt simpelweg onleefbaar is? We geloven deep down dat de opwarming van de aarde zo’n vaart nog niet loopt, anders zou dat collectief en wel nu groots worden aangepakt. Om maar wat te noemen.
‘Soms ontstaat de reden die vertrouwen rechtvaardigt pas door gewoon vertrouwen te hebben,’ zegt filosoof Martin Hartmann. Interessanter is de gedachte dat het onmogelijk is alles onder de knie te hebben, controle te hebben over de controleerbaarheid van alles. Dan zouden we een onophoudelijke strijd voeren tussen almacht en onmacht, uit angst dat er iets mis kan gaan. Terwijl het wellicht handiger is om onzekerheid op de koop toe te nemen en elk beest in de bek te durven kijken.
Katrien Gottlieb
gottlieb@360international.nl
