Turkije probeert zich te mengen in Libanese aangelegenheden, op het gevaar af daarmee de haat tussen diverse facties aan te wakkeren. De Libanese krant Al-Modon vreest Erdogans Ottomaanse droom.
Praten over Turkse invloed in Libanon is niet langer pure speculatie. Kijk maar wat er gebeurt wanneer Libanese Armeniërs het beleid van Ankara en Erdogan aan de kaak stellen. Dan komen er meteen hele menigten met rode vlaggen (de nationale kleur van Turkije) Erdogan verdedigen en het Ottomaanse erfgoed verheerlijken.
De Armeniërs van Libanon stammen grotendeels af van overlevenden van de genocide die werd gepleegd door het Ottomaanse Sultanaat. Mannen en vrouwen die vluchtten uit hun in brand gestoken dorpen en te voet naar Libanon trokken om daar een nieuw leven te beginnen.
De vijandige houding in Libanon jegens de Armeniërs heeft vooral de kop opgestoken sinds Erdogans eerste reis naar Beiroet, in november 2010. Dat bezoek luidde een beleid in om ‘Turkse minderheden’ in Libanon cultureel te steunen, teneinde nostalgie naar het Ottomaanse Rijk te bevorderen. Een Armeniër kan zich echter bezwaarlijk achter de opvatting scharen dat het leven onder het bewind van de sultan beter was dan nu.
Het Turkse beïnvloedingsbeleid stoelt op etnische en ideologische factoren. Het etnische element wordt vooral gevormd door de Turkmeense minderheid. Deze Turkssprekenden wonen in Centraal-Azië, en verspreid over het Midden-Oosten. In Libanon zijn ze vooral in het noorden en in het oosten (de Bekavallei) te vinden.
Culturele invloed
Turkije heeft de afgelopen jaren flink in deze gebieden geïnvesteerd, hetzij met ontwikkelingsprojecten, hetzij door culturele workshops en lezingen over de Ottomaanse geschiedenis aan universiteiten te financieren. Studenten die aan dergelijke activiteiten deelnemen, spelen vervolgens een prominente rol als het erom gaat Turkije te verdedigen en zijn president van kritiek te vrijwaren.
Ankara heeft ook de culturele banden met een aantal Libanese families van Turkse afkomst aangehaald. Deze stammen niet noodzakelijkerwijs uit het voormalige Ottomaanse Rijk, maar uit bijvoorbeeld Kreta. Turkije heeft zich de afgelopen jaren zeer actief ingelaten met deze families. Zo heeft het hun – en de Turkmenen – de mogelijkheid geboden de Turkse nationaliteit aan te vragen. Aldus hebben 10.000 Libanezen een Turks paspoort verkregen. Om precies te zijn 9653, volgens de statistieken van 2019. En dan zijn er nog eens 17.945 verzoeken in behandeling. Nu is er wéér een naturalisatiegolf in aantocht: Turkije wil, aldus de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Mevlüt Cavusoglu in augustus, een nieuwe lichting Libanese Turkmenen naturaliseren.
Dan het ideologische element. Turkije steunt het islamisme – de militante stroming die een politieke rol opeist voor de islam – en financiert een netwerk van verenigingen die zich in de invloedssfeer bevinden van de Al-Jama’a al-Islamiyya, de Libanese tak van de Moslimbroederschap. De Moslimbroederschap is de belangrijkste islamistische beweging in het Midden-Oosten en Noord-Afrika. De banden zijn fijn vertakt, zij het niet zo innig als die van Hezbollah met Iran. Men kan zich hoe dan ook niet aan de indruk onttrekken dat Turkije deze verenigingen ooit wil gebruiken om een politieke rol te spelen in en via de Libanese Moslimbroederschap.
Hoewel de Turkse president zich bewust is van de sympathie die hij geniet bij soennieten, heeft hij zich nog niet gewaagd aan rechtstreekse inmenging in de Libanese politiek. Voorlopig stelt hij zich tevreden met het ondersteunen van ontwikkelingsprojecten. Zo heeft hij een Turks ziekenhuis in de zuidelijke stad Saïda geopend en zijn er plannen voor een universiteit in het noorden van het land. Of het hierbij zal blijven is zeer de vraag.
Ottomaans broederschap
Waarom reageerde Erdogan zo fel toen de Franse president Macron zei dat Turkije zich bemoeit met Libanese aangelegenheden? En waarom legde hij een verband tussen het Libische en Libanese dossier toen hij Donald Trump aan de lijn had? Bij de Libische schermutselingen is Turkije al militair betrokken.
Erdogan zette zich af tegen de Franse president door het te hebben over de eeuwige Ottomaanse broederschap met Libanon, die gunstig zou afsteken bij de korte periode dat de Fransen het er als koloniale macht voor het zeggen hadden. Het is duidelijk dat Turkije meer belang hecht aan Libanon sinds de explosie in de haven van Beiroet op 4 augustus en de daaropvolgende reis van Macron naar het land. Nu er gas is ontdekt in de Zwarte Zee kan Ankara de verruiming van zijn invloedssfeer ook beter bekostigen.
Als Turkije een actor wordt in de Libanese politiek, dan is de basis daarvoor reeds gelegd. Te oordelen naar de wijze waarop Ankara zich opstelt in de Armeense kwestie, blijft dit mogelijk niet zonder ernstige gevolgen voor een toch al kwetsbaar land, en is het misschien een mokerslag voor wat er is overgebleven van zijn pluralisme.
Auteur: Mohand al-Haj Ali
Al-Modon
Libanon | website | almodon.com
Opgericht in februari 2013, brengt nieuws uit Libanon en de Arabische wereld. Liberaal-links en in de geest van de ‘Arabische Lente’ strijdt de digitale krant tegen ‘religieuze tirannie’. De journalistieke principes heeft Al-Modon hoog in het vaandel.
