De koninklijke Nwagbogu wilde professioneel bokser worden, maar kwam bij terugkomst in Nigeria op het idee de ‘enorme pool’ van getalenteere fotografen een podium te geven. Dat werd LagosPhoto Festival.
Als je aan Lagos, Nigeria, denkt zie je misschien een overbevolkte, vervuilde en chaotische stad voor je, die onder meer bekendstaat om haar misdaad. Deze snelst groeiende stad van Afrika met 15 miljoen inwoners, in het dichtstbevolkte land van het continent, heeft inderdaad een bewogen verleden. Maar dat verandert snel.
Een opkomende groep stedelijke Nigerianen, vaak met connecties met New York en Londen, smeedt er een kunstscene van wereldklasse die de komende jaren steeds meer internationale aandacht zal trekken. Overal in de stad ontstaan nieuwe boetieks die jonge Nigeriaanse ontwerpers promoten, terwijl galerieën een platform bieden aan opkomend talent en aan vooraanstaande namen als Yinka Shonibare. Stemmen als die van Chimamanda Ngozi Adichie en Ben Okri werden er gesteund net als die van Chinua Achebe en Nobelprijswinnaar Wole Soyinka. Muzikanten trekken massaal naar het mekka van de Afrobeat-renaissance.
Het is in deze context dat LagosPhoto, een jaarlijks fotografiefestival gericht op ‘het vertegenwoordigen van Afrikaanse gevoeligheden’, is ontstaan. LagosPhoto probeert het idee ter discussie te stellen dat ‘discoursen over het [Afrikaanse] continent niet noodzakelijkerwijs van toepassing zijn op hun object [en dat] hun aard, hun belangen en hun functies elders gesitueerd zijn’, aldus de Kameroense academicus Achille Mbembe.
Bektour Iskender en de kracht van (onderzoeks)-journalistiek
Bektour Iskender is een invloedrijke journalist, mediapionier en voorvechter van persvrijheid uit Kirgizië. Hij is medeoprichter van het Kirgizische nieuwsplatform Kloop Media, een van de toonaangevende onafhankelijke nieuwsorganisaties in het land, die bekendstaat om haar diepgravende onderzoeksjournalistiek. Op het Forum spreekt hij over de kracht van internationale onderzoeksjournalistiek in de strijd tegen corruptie, autocratie en neoimperiale ambities.
In Centraal-Azië heeft waarheidsvinding een prijs. Iskender richtte Kloop op om jonge journalisten op te leiden en te publiceren over onderwerpen die anderen uit de weg gingen: gestolen miljarden, vervalste verkiezingen, ecologische rampen. Zijn onthullingen beperkten zich niet tot Kirgizië, maar legden netwerken van corruptie bloot die zich uitstrekken van de Kaukasus tot aan westerse hoofdsteden.
Het gevolg: Kloop werd monddood gemaakt. Iskender moest in ballingschap. Maar de onderzoeken gingen door.
Iskender vertelt onder andere over hoe journalisten in Centraal-Azië en de Kaukasus nieuwe vormen van solidariteit ontwikkelen. Hoe internationale netwerken zoals het OCCRP (Organized Crime and Corruption Reporting Project) grensoverschrijdende corruptie in kaart brengen. En hoe cartografie – het maken van kaarten – kan dienen als een instrument van verzet.
28 juni, 15:00 in De Salon in De Balie, Amsterdam.
Het festival is het geesteskind van Azu Nwagbogu, een geboren Lagosiaan en oprichter van de African Artists’ Foundation, een organisatie die Nigeriaanse kunstenaars promoot. Nwagbogu komt uit een koninklijke familie in Onitsha, in het zuidoosten van Nigeria, en overwoog professioneel bokser te worden voordat hij een masterdiploma in volksgezondheid behaalde aan de Universiteit van Cambridge. Toen hij terugkeerde naar Nigeria verlegde hij zijn aandacht naar het promoten van de kunsten in Lagos en het beheersen van de informatiestroom vanuit het Zuiden. Ik ontmoette hem tijdens LagosPhoto in de bar met marmeren lambrisering van een hotel met uitzicht op de Atlantische Oceaan. Gekleed in zijn kenmerkende oranje broek – ontworpen en genaaid in Lagos – sprak hij uitvoerig met me over het beeld en de grote ambities van het continent dat hem zo dierbaar is.
Hoe is LagosPhoto ontstaan?
Ik ben een groot fan van fotografie als artistiek medium. En er bevindt zich hier een enorme pool van getalenteerde fotografen, maar niet echt een officiële fotografieschool. Daarom dacht ik: Hoe kan ik deze kunstvorm stimuleren? Daarnaast ben ik tijdens mijn internationale reizen naar verschillende kunsttentoonstellingen over de hele wereld geweest. Buitenlandse fotografen die naar Afrika komen en hier werken, documenteren iets heel belangrijks. Maar ze zijn te weinig zichtbaar. Het leek me geweldig als lokale en internationale fotografen met elkaar in gesprek konden gaan op een festival en ideeën konden uitwisselen, werk konden delen en een samenwerkingsverband aangaan. Dat is de belangrijkste gedachte achter LagosPhoto: een dialoog creëren tussen lokale fotografen en fotografen die elders gevestigd zijn, om de verhalen te vertellen waarvan we denken dat ze ondervertegenwoordigd zijn op het continent.
Waarom is dat belangrijk?
Als alles wat we weten over onze cultuur, ons erfgoed en ons dagelijks leven ons van buitenaf wordt doorgegeven, wordt het moeilijk voor ons om onze eigen verhalen te vertellen of inspiratie te vinden voor de levens die we graag willen leiden. Daarom moeten we strijden tegen stereotypen. We moeten het volledige scala aan verhalen vertellen, de verhalen vertegenwoordigen die belangrijk zijn voor ons, onze cultuur, onze levensstijl, ons bestaan in de wereld, onze ruimte op de planeet en de manier waarop we onszelf zien. Fotografie is het snelst groeiende kunstinstrument op het continent, en misschien wel het meest toegankelijke.
We verwachten van westerse fotografen niet dat ze lesgeven. Het is een uitwisseling
Wat is volgens jou de rol van westerse fotografen hierin?
Ik denk dat het een dubbele rol is. Wanneer we hier westerse fotografen uitnodigen, moedigen we hen aan om samen te werken met lokale fotografen, zodat er een culturele en creatieve dialoog ontstaat. We verwachten van westerse fotografen niet dat ze lesgeven. Het is een uitwisseling. De fotografen hier doen al goed werk, maar ze moeten ook de dingen leren die belangrijk zijn in het Westen, zoals hoe je toegang kunt krijgen tot de reguliere media, hoe je je werk onder de aandacht kunt brengen.
Waar staat fotografie in Nigeria nu?
Als je deze vraag vijf jaar geleden had gesteld, zou mijn antwoord heel anders zijn geweest. Ik had maar een handvol fotografen kunnen noemen die belangrijk werk doen. Maar nu is het anders: er is een enorme talentenpool en fotografen beginnen niches voor zichzelf te creëren. En precies dat is het doel van LagosPhoto. Er is meer betrokkenheid, er wordt meer in geïnvesteerd; fotografie is niet langer iets wat je zomaar even probeert. We willen dat fotografen een maand, zes maanden, jaren besteden aan een project, zodat kijkers zich beter kunnen identificeren met de beelden die ze zien.
Waarom is fotografie zo belangrijk voor je?
Ik ben zelf geen fotograaf, ik ben niet per se heel vertrouwd met het medium. Wat ik doe in de fotografie, doe ik ook op andere gebieden van de beeldende kunst – in de beeldhouwkunst, in de schilderkunst. Als ik meer tijd had, zou ik waarschijnlijk hetzelfde doen in de literatuur. Het is vooral een belangrijk hulpmiddel; een echt krachtig beeld vergeet je nooit. Fotografie is toegankelijk en makkelijker te verplaatsen dan iedere andere vorm van kunst.
Bestaat er zoiets als Afrikaanse fotografie, of is het continent te groot om er als geheel over te spreken?
Je kan van patronen spreken. Die zijn er zeker op het continent. Bijvoorbeeld als je naar het werk van Malick Sidibé kijkt. Maar inmiddels zijn we verder. Een van de kenmerken van LagosPhoto is dat we vastbesloten zijn om fotografie in zijn volle omvang te vertegenwoordigen. We zijn dus geïnteresseerd in architectuurfotografie, fotodocumentaires, kunstfotografie en boekpublicaties. We zijn geïnteresseerd in alles wat echt resoneert en de gevoeligheden van het continent en de mensen die er leven weergeeft. Dus nee, ik zou niet zeggen dat er zoiets bestaat als Afrikaanse fotografie.
Ik lijk op veel mensen die hier zijn, mensen zijn alleen niet gewend om met ‘het andere Afrika’ in gesprek te gaan
Dat is wel hoe Afrika in het Westen vaak wordt vertegenwoordigd; op tentoonstellingen gaat het vaak over Afrikaanse fotografie. Hoe kijk je daar tegenaan?
Dat vind ik jammer, en het lijkt me weinig bevoordelijk. Ik vind het niet interessant om werk te categoriseren op basis van het geboorteland van de fotograaf.
Hoe zou jij de fotografie in Afrika graag vertegenwoordigd zien?
We willen niet zozeer het werk van lokale fotografen tonen, maar het werk van fotografen waarvan we denken dat ze het continent op een meer waarachtige manier vertegenwoordigen, in tegenstelling tot degenen die voor twee weken voor een opdracht vanuit New York komen en dan weer terugkeren en na hun ontberingen op het continent achterover leunen met een drankje. We willen het werk laten zien van mensen die hier daadwerkelijk tijd doorbrengen, die emotioneel geïnvesteerd zijn, die gevoeligheden op het continent hebben vastgelegd. Het is heel belangrijk dat de wereld kennisneemt van deze verhalen. Ik heb er genoeg van dat mensen die ik in het buitenland ontmoet zeggen: ‘Je klinkt anders, je denkt anders dan andere Afrikanen.’ Ik denk niet anders dan andere Afrikanen; het is heel gebruikelijk hoe ik denk. Ik lijk op veel mensen die hier zijn, mensen zijn alleen niet gewend om met ‘het andere Afrika’ in gesprek te gaan.
Het lijkt een beetje op Hollywood: er zijn vijf of zes smaken voor de manier waarop we verhalen vertellen in Hollywood. Er zijn vaste patronen: corruptie, armoede, de ‘nobele wilde’ en andere stereotypen voor degenen die hier wonen. Ik denk dat het belangrijk is om het ‘andere Afrika’, zoals ik het noem, te vertegenwoordigen, om een completer verhaal te vertellen. Natuurlijk zijn deze algemeen vertegenwoordigde verhalen niet onwaar, maar het is belangrijk om bijvoorbeeld ook modefotografie te laten zien, om de stijl van de mensen te laten zien, om de industrie en het intellect te laten zien, de normaliteit van het leven dat we hier leiden. LagosPhoto moet ook een spiegel zijn voor onze politici. Op die manier willen we verandering teweegbrengen. Ik denk niet dat het werkt om zo op het negatieve te focussen. Ik denk dat het belangrijk is om ook de positieve kanten te laten zien, om een vollediger beeld te tonen. Het probleem van Afrika is eigenlijk het Afro-pessimisme, waarin we de altijd maar weer de hopeloosheid van de Afrikaanse situatie laten zien. Dat leidt tot apathie; niemand wil iets doen. Als we een completer beeld vertegenwoordigen en betrokken mensen bij elkaar brengen, denk ik dat fotografie een sleutelrol kan spelen om het continent te tonen dat we allemaal willen zien.
