Jongeren ondergaan de lockdown met gezonde tegenzin, terwijl juist het tegenovergestelde goed voor hen is, volgens deze Belgische filosoof. ‘Op die leeftijd ervaar je in de ogen van de ander wie je werkelijk bent.’
Een jaar geleden gingen jongeren massaal de straat op om een ander klimaatbeleid te eisen, en meteen ook een ander model van onze samenleving. Vandaag zitten ze thuis, net als iedereen, maar op een leeftijd dat dat veel zwaarder te verteren is dan voor ouderen. Als je altijd een rijk sociaal leven hebt gehad is het geen zware opgave om je vrienden even wat minder te zien of geen nieuwe mensen te ontmoeten. Het is een gemis natuurlijk, maar voor je toekomst maakt het niet uit.
Zit je qua leeftijd echter tussen het einde van de puberteit en het begin van je werkende leven, dan is zo’n situatie oneindig veel pijnlijker. Zonder twijfel is dat de leeftijdsfase waarin de ander het allerbelangrijkste voor je is. Niet je moeder, je vader, je familieleden of je vriendjes van vroeger. Nee, een onbekende, iemand die je bij toeval ontmoet en die je een nieuwe wereld leert kennen, iemand die staat voor iets nieuws. Op die leeftijd ervaar je in de ogen van de ander wie je werkelijk bent. Pas in de armen van een ander ontdek je wat je waard bent en waar je van houdt. Soms doe je in een paar maanden genoeg ervaring op om je hele verdere leven op te teren.
Dit alles is dit voorjaar, waarin de natuur blaakt van levenslust, stil komen te staan. Jongeren die altijd te horen kregen ‘kom toch eens achter dat scherm vandaan’, zitten nu thuis en kunnen geen kant op. Alles – leren, communiceren, liefhebben en haten – verloopt digitaal. En ze hoopten nog wel zo om, zodra de gelegenheid zich voordeed, deze virtuele wereld te verlaten en het echte leven binnen te stappen. Maar door een onuitsprekelijk wrede ironie zijn ze terug bij af en krijgen te horen dat het echte leven digitaal is, alles daarbuiten levensgevaarlijk. Doodsbang gaan we gemaskerd en met handschoenen aan de deur uit.
Bij jongeren begint nu de betekenis te dagen van de woorden ‘gestolen jeugd’
Jezelf blijven ontwikkelen is in zo’n situatie niet makkelijk. Al helemaal niet omdat de ironie op allerlei niveaus voelbaar is. In de relatie met ouderen bijvoorbeeld. Het maatschappelijke leven werd vooral omwille van hen stilgelegd, maar nu begint bij veel jongeren de betekenis te dagen van de woorden ‘gestolen jeugd’. En waren het niet diezelfde ouderen, de mensen die zij nu zo ijverig proberen te beschermen, die de wereld vorm hebben gegeven die zij tijdens hun grote klimaatdemonstraties zo fel bekritiseerden?
De oudere generaties hebben nog de zorgeloosheid van goedkope olie gekend, zij waren blind voor de fatale gevolgen voor het milieu en paarden hun individualisme niet zelden met een gebrek aan betrokkenheid. ‘Na ons de zondvloed’, leek hun devies te zijn. Zonder nou generaties tegen elkaar uit te willen spelen, valt niet te ontkennen dat de jonge betogers oudere generaties een lange, onontkoombare lijst verwijten voorhielden. Over hoe zij een stikkende en vervuilde wereld voor hen achterlaten, een wrede wereld kortom. Sommigen in deze – zoals dat zo mooi heet – toekomstige generaties voelden zich als het ware opgeofferd. Het is allesbehalve geruststellend als je op je twintigste overal boeken op de schappen ziet liggen over ondergangsscenario’s, plasticsoep in de oceanen en burn-outepidemieën.
Hun grootouders, die hadden Simone de Beauvoir, rock-‘n-roll en de seksuele vrijheid die met de pil kwam, dat was heel wat leuker… Monter, zij het misschien onverstandig, cijferden ze zichzelf weg, maakten ruimte voor de alleroudsten wier erfenis zij maar met moeite konden aanvaarden. En door zich terug te trekken, beschermden zij diegenen die hun gisteren, met hun technische en economische keuzes, beter hadden kunnen beschermen… Bravo, wat een zelfverloochening! Een prachtige demonstratie van solidariteit tussen de generaties!
Vangnet
En daarom verdienen zij nu onze onverdeelde aandacht. Sociaaleconomisch staan veel van hen er zwak voor, hun bijbaantjes vielen weg en een vangnet hebben ze niet, ze zien er vaak geen gat meer in om hun studie voort te zetten, met werkeloosheid in een economisch gehavende maatschappij in het vooruitzicht. Voor hen is het het allermoeilijkst, en daarom verdienen zij alle hulp en aanmoediging. Families krijgen hun aloude rol van steun en toeverlaat weer terug. Veel leraren proberen ook hun steentje bij te dragen, zonder goed te weten hoe, want onder lockdown gaat alles virtueel en heeft dus maar beperkt effect. Ze zijn specialisten in goede bedoelingen geworden en wachten op betere tijden om te zien hoe die uitpakken. Het vergt respect, inventiviteit en de goede dosering.
Tot slot nog iets over het cynisme. De twee grote gebeurtenissen waar deze jeugd mee wordt geconfronteerd, de klimaat- en de coronacrisis, hebben allebei het karakter van een overmacht waartegen het individu niets kan beginnen. Je zou het wel ‘ultrakrachten’ kunnen noemen, noodlot in een modern jasje. Niemand is bij machte de baan van deze oerkrachten af te buigen.
Ook dat is een bittere les op een leeftijd waarop je jezelf graag almachtig waant! Een positieve kant heeft het ook, namelijk dat het collectief weer aan belang wint. Wat je in je eentje niet lukt, kun je altijd nog als collectief proberen. Helaas kan zo’n actie nooit meer dan een reactie zijn. Je moet er allereerst iets voor ondergaan… Is het dan soms een goede levensles om met zulke overweldigende krachten te worden geconfronteerd? Nee.
Veeleer word je er cynisch van: tegenover zo’n almacht begin je toch niets. Dat moeten we absoluut voor zijn… Groei je op ten tijde van een ramp en merk je dat volwassenen het ook niet meer weten, dan staat alles op losse schroeven… En rijst de vraag: hoe moeten we aan die almacht ontsnappen? Bestaat er nog iets buiten? Waar vinden we een tegenkracht? Bestaat die eigenlijk wel? Het antwoord is ja. Het tegengif tegen almacht is gerechtigheid. Het is een oude filosofische les, en we zijn het op zijn minst aan de jeugd verplicht om rechtvaardiger te handelen. Dat vergt meer dan loze woorden: er is een ommekeer voor nodig. Want elke vooruitgang begint bij de jeugd.
Auteur: Pascal Chabot
La Libre Belgique
België | dagblad | oplage 60.900
Franstalige pendant van De Standaard. Katholiek en heldhaftig tijdens WO II. La Libre verscheen clandestien in het bezette België. Met de naam werd met een knipoog gerefereerd aan de collaborerende krant La Belgique.
