Ze duiken steeds vaker op tijdens betogingen in de VS: zwaarbewapende mannen in fleurige bloemenprints. Wie zijn deze ‘boogaloo bois’ en welke rol speelt het hawaïhemd, ooit het ‘merkteken van de toerist zonder smaak’?
Het was een van de spraakmakendste nieuwe voorjaarsmodes die dit jaar op straat te zien waren: kogelvrij vest, costumised aanvalsgeweer, soms ook een pistool en een helm, en dit alles gecombineerd met een fleurig hawaïhemd. Je ziet in de Verenigde Staten wel vaker zwaarbewapende mannen in militaire uitrusting op straat, maar dit bloemetjeshemd was iets nieuws. Het dook voor het eerst op bij betogingen tegen de inperking van het wapenbezit in Virginia en Kentucky, en daarna eind april ook bij demonstraties tegen de coronamaatregelen in Michigan en Texas. Je kunt de uitdossing beschouwen als het ironische uniform van extremistische aanhangers van het idee van de ‘boogaloo’: een nieuwe Amerikaanse burgeroorlog. Het hawaïhemd is voor deze lieden tot een symbool uitgegroeid door een reeks insidersgrapjes op internetfora.
Bij het ontrafelen van de herkomst beland je in een kluwen van vergezochte toespelingen op de titel van een film uit 1984, Breakin’ 2: Electric Boogaloo, waarop wordt gevarieerd met woorden die ongeveer hetzelfde klinken, zoals ‘big igloo’ en ‘big luau’ [Hawaïaans feest]. Allemaal codewoorden voor de revolutionaire voorkeuren van deze beweging – waarvan de leden, volgens onderzoekscollectief Bellingcat, variëren van libertariërs die burgerverzet tegen de overheid propageren tot radicale racisten die een rassenoorlog willen uitlokken. De boogaloo-beweging manifesteert zich met memes van iglo’s en bloemenprints, vlaggen en militaire insignes – en dus ook met het dragen van oude hawaïhemden.
Aanslagen
De ‘boogaloo bois’ kregen de afgelopen weken steeds meer aandacht vanwege hun bizarre uitdossing en die raadselachtige naam, gepaard aan hun uitgesproken wens om aan te zetten tot zwaar geweld op eigen bodem.
Van een afstandje lijkt het wellicht een ontwapenende mix van symbolen; van dichtbij krijgt het eerder de trekken van rechts-extremisme. In Californië werd een zelfverklaard aanhanger van deze beweging op 16 juni opgepakt en aangeklaagd voor moord op een federale politieagent, na een doelbewuste aanval op een rechtbank in Oakland die eindigde in een schietpartij. (De schutter droeg een insigne van de Amerikaanse vlag, waarin een bloemetjesmotief en een iglo waren verwerkt.) Een week eerder waren in Las Vegas drie aanhangers van de beweging aangehouden die met zware vuurwapens en explosieven onderweg waren naar een protestmars tegen de moord op George Floyd.
Een rare tijd voor het hawaïhemd dus. Hoewel ook dure designermerken als Prada of Louis Vuitton er weleens iets mee hebben gedaan, wordt dit kledingstuk nu toch vooral geassocieerd met de midlifecrisis (en soms misschien met eclectische hipstermode) en, door sommigen, met het Amerikaanse kolonialisme in Hawaï. In The New York Times werd het hawaïhemd ooit het ‘merkteken van de toerist zonder smaak’ genoemd. Dale Hope, een autoriteit op dit gebied, schreef in zijn boek The Aloha Shirt: Spirit of the Islands dat het hawaïhemd meestal ‘lachwekkend, schreeuwerig of vulgair’ wordt gevonden.
Actievoerders die dit shirt doelbewust dragen, doen derhalve een beetje denken aan argeloze omstanders die per ongeluk in de vuurlinie van een felle strijd verzeild zijn geraakt.
Nu heeft het kamp van de racistische nationalisten en de anti-overheidsactivisten wel vaker betekenisloze symbolen gekaapt voor eigen gebruik (Pepe the Frog, het handgebaar voor picobello, een emoji van een paarse duif), maar dit is de eerste keer dat extremisten aan de haal gaan met een kledingstuk dat overwegend goedaardige associaties wekt.
Om te begrijpen hoe het hawaïhemd die nieuwe betekenis kon krijgen, moet je kijken naar de manier waarop extremistische groeperingen van oudsher met kleding en andere symbolen zijn omgegaan. Scot Nakagawa, een van de leiders van ChangeLab, een denktank die ijvert voor rassengelijkheid, vertelt dat opzichtige kleding al heel lang tot de traditie van racistische opstandelingen behoort. Dat gaat terug tot de nadagen van de Burgeroorlog: ook de Ku Klux Klan gebruikte kostuums en mythische rituelen bij het plegen van geweld tegen Afro-Amerikanen. ‘Die racistische groeperingen hebben van oudsher een soort gildecultuur, en met die symbolen laat je zien dat je erbij hoort,’ zegt Nakagawa. ‘Die uiterlijkheden worden symbolen van lidmaatschap, en zo houd je de mythen en rituelen van de club in stand.’
Als modernere voorbeelden van kleding die werd gekaapt door extremistische subculturen noemt Nakagawa de shirts van Ben Sherman of Fred Perry, de Dr. Martens-laarzen en de bretels die Britse neonazi’s vanaf de punktijd tot ver in de jaren negentig droegen. Die groepsmode diende als herkenningsteken en als middel om nieuwe leden te werven.
Verwarring zaaien
De boogaloo-groeperingen hebben het hawaïhemd nu misschien om andere reden uit de kast getrokken dan alleen om hun verbondenheid en hun bedoelingen te etaleren. Volgens Nakagawa proberen ze bij nietsvermoedende toeschouwers de indruk te wekken dat ze geen kwaad in de zin hebben. Dat ze eigenlijk, ondanks hun militaire wapentuig, gewoon een stel gezellige mafketels zijn.
Dat is ook de mening van Patrick Blanchfield van het Brooklyn Institute for Social Research, die veel over extreemrechtse groeperingen schrijft. Hij beschouwt de hawaïhemden als de zoveelste poging van extreemrechts om met behulp van ‘opzichtige absurditeit’ een discours van ongrijpbaarheid te creëren. ‘Dat is doelbewust,’ zegt Blanchfield. ‘Ze proberen die verwarring uit te buiten, dus het is belangrijk om te blijven letten op het grotere geheel, en op wat je voor je neus ziet. Bij het beeld van een man in een hawaïhemd met een wapenrusting en een mitrailleur springt toch vooral in het oog dat hij een wapenrusting en een mitrailleur draagt.’
Moeten we voortaan iedereen in een hawaïhemd wantrouwen?
Een symbool zoals het hawaïhemd verlegt volgens Blanchfield de aandacht van wat er aantoonbaar gebeurt, namelijk dat gewapende mannen de publieke ruimte domineren, naar duiding van experts van hun versluierde symbolen en woordspelingen, die zo absurd zijn dat ze nergens meer op slaan. Hij en andere onderzoekers van racistisch extremisme in de Verenigde Staten wijzen erop dat zulke incrowd-grapjes in extremistische bewegingen een lange traditie kennen, gevoed op onlinefora als 4chan, Reddit en, zoals in het geval van boogaloo, Facebook.
Joshua Citarella doet onderzoek naar extremistisch gedrag op internet en volgt de boogaloo-beweging (in de extreemrechtse krochten van het internet ook wel ‘hawaïhemd-nationalisme’ genoemd) al vanaf het begin, toen de eerste boogaloo-memes op sociale media verschenen. Bij die eerste memes draaide het volgens Citarella vooral om libertair burgerverzet en werd er gebruikgemaakt van de beeldtaal van ‘vaporwave’ [een ironische, op nostalgie gebaseerde beeld- en muziekstijl].
Een ander recent voorbeeld van de overstap van meme naar werkelijkheid is dat mensen foto’s van hun eigen boogaloo-outfit op sociale media plaatsen. Eind 2018 begon Citarella te zien dat gebruikers foto’s deelden van hun ‘skin’: een in losse onderdelen op de vloer uitgespreide uitrusting. Die bestond dan meestal uit een kogelvrij vest, een aanvalsgeweer, een fles sterkedrank en een hoodie van Supreme, met een fleurig hawaïhemd als centraal punt in de compositie. Het zag er dreigend uit, maar werd destijds toch als een loos gebaar gezien. Maar eind 2019, zegt Citarella, leek het erop dat deze beeldtaal onder de jongste generatie ‘voor honderd procent’ was geannexeerd door racistische groeperingen die zich niet alleen verzetten tegen de overheid, maar zelfs naar een regelrechte rassenoorlog zeggen te streven.
Bij demonstraties tegen de lockdown waren dit voorjaar overal in het land gewapende betogers te zien die een hawaïhemd droegen in combinatie met symbolen die neonazi’s ook gebruiken, zoals bivakmutsen met een print van een doodskop.
Staat van onschuld
Betekent dat nu dat we voortaan iedereen in een hawaïhemd moeten wantrouwen? Niet per se. Betekenissen liggen zelden vast. Een symbool kan door een beweging worden geannexeerd, maar kan ook altijd weer tot zijn oorspronkelijke staat van onschuld worden teruggebracht.
Cynthia Miller-Idriss, die aan de American University in Washington D.C. college geeft over rechts-extremisme en wat daartegen te doen is, wijst erop dat de boogaloo-aanhangers het hawaïhemd op dit moment alleen in een vrij specifieke context dragen. Maar zo’n kledingstuk kan volgens haar ook snel een nieuwe betekenis krijgen. ‘Ik verwacht dat niet alleen het hawaïhemd maar ook de iglo zal opduiken in minder gewelddadige contexten, zonder vuurwapens,’ zegt ze. ‘Het zal allemaal veel verwarrender worden. De jeugdcultuur zal erop duiken en met opzet gaan trollen.’
Er zijn al voorbeelden van populaire extreemrechtse influencers die zich in een informele context en zonder vertoon van vuurwapens op straat laten fotograferen in zo’n hemd.
Er zijn ook voorbeelden van kledingstukken die van de associatie met extreemrechts zijn bevrijd. Miller-Idriss noemt het voorbeeld van de antiracismecampagne van Lonsdale, begin deze eeuw, toen de vechtsportkleding van dit merk populair was geworden onder neonazi’s. Het bedrijf begon antiracistische voorlichtingscampagnes te sponsoren en verkocht geen kleding meer aan distributeurs die banden hadden met extreemrechts. Al snel gingen juist antiracisten het merk in zo groten getale dragen dat de associatie met neonazi’s geheel verloren ging.
Een goede manier om het hawaïhemd te heroveren is door het massaal te gaan dragen
Wat is de beste manier om het hawaïhemd te heroveren op de boogaloo-aanhangers? Nakagawa zou kiezen voor de Lonsdale-aanpak. ‘Een
goede manier om het hawaïhemd te heroveren is om het massaal te gaan dragen, zodat het als symbool zijn betekenis en geloofwaardigheid
volledig verliest,’ zegt hij. ‘Sneeuw ze maar onder.’
Volgens Citarella, die vooral kijkt naar de activiteit van jongeren in de extremere uithoeken van het internet, kun je het hawaïhemd maar beter opgeven. ‘Het kan riskant zijn om een symbool op alt-right te bevechten, zeker als het geen links verleden heeft,’ zegt hij. ‘Dan kun je nooit volhouden dat het niet een beetje besmet is geraakt. En voordat de eerste boogaloo-memes opdoken, maakte het hawaïhemd bij mijn weten nergens deel uit van een bloeiende jeugdcultuur.’
En dan heb je nog politiek columnist Charles P. Pierce van Esquire, die de boogaloo-beweging ervaart als een aantasting van zijn heilig recht om
een schreeuwerig shirt te dragen. ‘Jij gaat niet voor mij bepalen welk statement ik daarmee maak,’ aldus Pierce, die meer dan dertig hawaïhemden zegt te hebben. ‘Ik ga mijn uiterste best doen om te voorkomen dat deze hemden worden gekaapt door figuren met akelige, bloeddorstige wensdromen,’ zegt hij. ‘En ik blijf ze dragen, wat er ook gebeurt. Ik vind het belangrijk om op te komen voor de betekenis van de Amerikaanse vlag, de Bijbel en de Gadsden-vlag [uit de tijd van de Amerikaanse Revolutie] – en nu dus ook voor de betekenis van The Aloha State.’
Nathan Taylor Pemberton
The New York Times
Verenigde Staten | dagblad | oplage 571.500 (print) 2.900.000 (digitaal)
De krant der kranten, met als motto ‘All the news that’s fit to print’. Won meer journalistieke prijzen dan enig ander medium.
