‘Voortaan moet rekening worden gehouden met nationalistische en eurosceptische groepen, maar ook met de Groenen, die definitief zijn doorgebroken in Frankrijk en Duitsland.’
Europa springt op groen
Het einde van de overheersing van conservatieven en sociaaldemocraten: het Europese parlement is door de verkiezingen gefragmenteerd.
Voortaan moet rekening worden gehouden met nationalistische en eurosceptische groepen, maar ook met de Groenen, die definitief zijn
doorgebroken in Frankrijk en Duitsland.
Wat de Franse president Emmanuel Macron betreft, hij heeft gegokt en verloren: in zijn land kwam de ultrarechtse Rassemblement National van Marine Le Pen als grootste partij uit de bus. Dat is een openlijke afkeuring van de president, volgens analyses in de buitenlandse pers.
En wat nu?
Na de verkiezingen wacht de verdeling van posten en portefeuilles.
‘De versplintering in het Europees Parlement is een voorteken van harde onderhandelingen over de hoogste posten in de Unie,’ voorspelt het Amerikaans-Duitse blad Politico. De pro-Europese partijen behouden een meerderheid, maar het nieuwe machtsevenwicht ‘is moeilijk vast te stellen’.
Want voor de eerste keer behalen de Europese Volkspartij (EVP, rechts) en de Europese Socialistische Partij (ESP, links) geen absolute meerderheid. De EVP blijft de belangrijkste parlementaire fractie, maar wordt ruimschoots voorbijgestreefd door de socialisten, liberalen
en Groenen. ‘Deze drie samen beschikken over 326 zetels en hebben al laten weten dat zij van plan zijn de hegemonie van de conservatieven
in de Europese instituties te zullen doorbreken.’
De EVP blijft de belangrijkste parlementaire fractie, maar wordt ruimschoots voorbijgestreefd door de socialisten, liberalen en Groenen.
Oppositie in Europa
Volgens Luuk van Middelaar is de opmars van populisme niet zo erg.
Tegenover nieuwswebsite EUobserver verklaarde de Nederlandse schrijver en politicoloog Luuk van Middelaar dat het Europees parlement dankzij de groei van populisten juist een betere afspiegeling kon worden van de publieke opinie in Europa.
‘Ditmaal zullen de kiezers de cultuur van de consensus in Straatsburg verbrijzelen en een einde maken aan de decennialange praktijk van samenwerking tussen de grote fracties, de EVP en de ESP,’ schreef hij in NRC. ‘Het zal wennen zijn, maar op z’n minst zullen sommige kiezers de indruk krijgen dat zij hun eigen stem in Straatsburg horen weerklinken.’
De groene golf
De fractie van de Groenen bezet 70 zetels in het nieuwe Europees Parlement, een winst van 18 zetels.
Vooral in de noordelijke lidstaten boekten de Groenen hun beste resultaten. In Duitsland spreekt de conservatieve Frankfurter Allgemeine Zeitung
van ‘een triomf’ voor de Groenen, die bij deze verkiezingen op nationaal niveau de tweede politieke partij van het land worden met 20,7 procent van de stemmen (een winst van 10 procentpunten).
The Irish Times geeft de voorkeur aan de term ‘groene golf’: de milieupartij oogst in Ierland 17,5 procent. In Finland (plus 6 procentpunten) en in Frankrijk (plus 4,5 procentpunten) kan eveneens worden gesproken van een aanzienlijke doorbraak.
De vloedgolf van de Brexit Party in het Verenigd Koninkrijk overspoelt enigszins het uitstekende resultaat van ook de Green Party, die 12,5 procent van de stemmen behaalde. In Oostenrijk ten slotte boekten de Groenen geen winst, maar ze bleven met 13,5 procent wel de vierde politieke formatie in het land.
Britse conservatieven in het nauw
De conservatieven maken de balans op van desastreuze verkiezingen.
De Britse Conservative Party zonk naar een historisch dieptepunt met slechts 8,8 procent van de stemmen, goed voor een armetierig aantal van vier zetels. Hun eurosceptische kiezers zijn, samen met de eurosceptici uit de rivaliserende sociaaldemocratische hoek, massaal overgestapt naar de Brexit Party. Volgens The Daily Telegraph is er maar één manier om leegbloeden te voorkomen: ‘Zonder omwegen Pro-Brexit worden. De partij verliest dan weliswaar de steun van het Europagezinde deel van de kiezers, maar de twee belangrijkste partijen zijn erachter gekomen dat het zoeken naar het juiste midden in deze modderpoel nergens toe leidt.’
De nieuwe strategie rond het vertrek uit de EU zal een centrale rol spelen in de strijd over de opvolging van Theresa May. Twaalf Lagerhuisleden hebben zich kandidaat gesteld. De favorieten, zoals Boris Johnson en Dominic Raab, nemen een ferme houding aan: het vertrek per 31 oktober is belangrijker dan het bereiken van een akkoord met de overige lidstaten van de EU. De Lagerhuisleden van partij zullen de keuze terugbrengen tot twee personen, en vervolgens mogen de 150 duizend leden van de partij tussen deze beiden kiezen.
Dat is voor het eerst, en The Times betreurt op voorhand deze ‘democratische roofoverval’. ‘De kandidaten behoeven maar een fractie van het
electoraat te overtuigen. De overige 99,6 procent van de kiezers is gedegradeerd tot toeschouwer, terwijl de aanstaande regeringsleider de grootste crisis sinds 1940 aan het oplossen slaat.’
