Datajournalistiek maakt Nigeriaan financieel wegwijs

Toen de Nigeriaanse president Muhammadu Buhari op 18 november bevel gaf om de voormalige Nationale Veiligheidsadviseur, kolonel Sambo Dasuki, te arresteren, werd daar één belangrijke reden voor gegeven: Dasuki en diverse anderen waren aangeklaagd wegens mismanagement van miljarden dollars, geld dat bedoeld was om wapens te kopen voor de strijd van het Nigeriaanse leger tegen de terreurgroep Boko Haram. 
In de verklaring waarin de president 
de arrestatie aankondigde, werden bedragen voor diverse transacties genoemd, zo veel zelfs dat de Nigeriaanse media moeite hadden alle details uit 
te leggen. De meest gelezen krant van Nigeria, Punch, zette als kop boven zijn artikel ‘Dasuki beloond met 333 miljard naira [1,53 miljard euro] voor valse wapencontracten’, maar schreef in het verhaal dat ‘de ex-Veiligheidsadviseur, nog afgezien van andere zware beschuldigingen van het comité, in totaal 482 
miljard naira [2,21 miljard euro] voor valse contracten had opgestreken’. 
Ook Nigeria’s meest gelezen onlinekrant, Premium Times, schreef over de diverse sommen die de president had genoemd. Het zou de geïnteresseerde lezer waarschijnlijk vele uren kosten om de details van de verschillende transactiebedragen te reconstrueren, laat staan er wijs uit te worden.

Simpele grafieken

De enige website waarop lezers een eenvoudige uitleg van deze controversiële cijfers zouden kunnen verwachten, is BudgIT. En die stelde niet teleur. Met behulp van simpele grafieken splitste de website de details uit van 
de 3,8 triljoen naira [ongeveer 17 miljard euro] die, inclusief de bedragen waarmee is gesjoemeld, tussen 2007 
en 2015 zouden zijn uitgegeven aan wapenaankopen.

Het was niet de eerste keer dat BudgIT dergelijke complexe sommen ontleedde. Nadat de Nigeriaanse regering in september haar goedkeuring had verleend aan een pakket leningen om een groot aantal van Nigeria’s 36 deelstaten te behoeden voor een faillissement, werden er eveneens verschillende bedragen genoemd. Ook toen versimpelde BudgIT het leningenpakket met behulp van grafieken, zodat de gemiddelde Nigeriaan het kon begrijpen.

Al drie jaar probeert de vernieuwende website complexe regeringsinformatie te vereenvoudigen. BudgIT, dat in 2012 van start ging, heeft als belangrijkste doel ‘het Nigeriaanse budget simpel te verklaren’. Dat doet de site met behulp van grafieken en andere eenvoudige visualisaties, want de eigenaars vinden dat ‘elke burger het recht heeft om toegang te hebben tot openbare budgetten, en die ook te kunnen begrijpen’.

De website helpt burgers dus door de begroting in simpele bewoordingen 
uit te leggen, maar controleert ook de overheidsuitgaven. De site meent dat ‘budgetten efficiënt moeten worden toegepast voor het welzijn van het volk’. Door overheidsbudgetten, kosten van wetgevende instanties en uitgaven van diverse Nigeriaanse staten en instellingen te vereenvoudigen, hopen de eigenaren te bereiken dat de staat wordt verplicht om rekenschap af te leggen aan de Nigeriaanse burgers. In een land dat volgens Transparency International tot een van de corruptste ter wereld behoort – ondanks het feit dat het Afrika’s grootste economie is en een van de belangrijkste producenten van ruwe aardolie – moet zo’n platform als essentieel worden beschouwd.

Toegang tot internet, tien jaar geleden nog voorbehouden aan de elite, bestaat nu overal in Nigeria, vooral dankzij de toename van het aantal mobiele telefoons

Je zou verwachten dat Nigerianen veel gebruik zouden maken van de site, die uniek is voor een West-Afrikaans land. Toegang tot internet, tien jaar geleden nog voorbehouden aan de elite, bestaat nu overal in Nigeria, vooral dankzij de toename van het aantal mobiele telefoons. Uit officiële cijfers blijkt dat meer dan negentig miljoen Nigerianen toegang tot internet hebben, en van hen hebben vijftien miljoen mensen een Facebook-account.

Maar ondanks de groei van het internet en de versteviging van de democratie 
in het land moeten websites als BudgIT nog ontdekt worden door de inwoners. Daar kunnen diverse redenen voor worden aangevoerd, zoals onbekendheid met de dienst of gebrek aan belangstelling voor politieke kwesties. Maar Seun Onigbinde, medeoprichter van de organisatie, legt uit wat hun grootste probleem is: ‘Het is moeilijk om aan geld 
te komen. We hebben steun nodig om onze bevindingen te publiceren.’

Maar geld is niet het enige obstakel. Ondanks de miljoenen Nigerianen die wel online zijn, heeft nog steeds meer dan een derde van de 170 miljoen inwoners geen toegang tot internet. Om te zorgen dat deze categorie ook de kans heeft om de financiën van hun overheid te begrijpen, organiseert BudgIT allerlei activiteiten. ‘We zetten de conversatie offline voort,’ zegt Seun.

Je zou verwachten dat de Nigeriaanse media graag zouden samenwerken met BudgIT. Maar dat is helaas niet het geval. ‘Ze behandelen ons niet als partners,’ aldus elektrotechnisch ingenieur Seun. Toch toont de reportage over het Dasuki-corruptieschandaal aan waarom traditionele Nigeriaanse media zouden moeten samenwerken met BudgIT. Nu de ex-Veiligheidsadviseur terechtstaat wegens corruptie, en 
terwijl de slachtingen van Boko Haram in Noord-Nigeria doorgaan, kunnen de Nigeriaanse media nog veel van BudgIT leren. Bijvoorbeeld hoe ze Nigerianen op een eenvoudige manier kunnen uitleggen waarom corruptie ten grondslag ligt aan de opstand van Boko Haram 
en talloze andere problemen waarmee de ‘Reus van Afrika’ te kampen heeft.

Auteur: Idris Akinbajo

Idris Akinbajo is een Nigeriaanse onderzoeksjournalist die o.a. werkt voor Premium Times. Hij won verschillende prijzen (Nigeriaanse onderzoeksjournalist van het jaar, beste onderzoeksreportage) voor zijn serie over fraude en vriendjespolitiek in de Nigeriaanse oliesector.

Newsnext
Nederland | newsnext.socsi,uva.nl

Internationaal gerichte site over ontwikkelingen binnen de journalitsiek. Geeft inzicht in verdienmodellen, technologische ontwikkelingen en nieuwe ideeën en initiatieven.