De wapenstilstand die vanaf 2020 gold in Nagorno-Karabach tussen Armenië en Azerbeidzjan is recent door de Azeri’s geschonden. Daardoor groeit in Rusland de vrees dat het troepen zal moeten inzetten in gevoelige regio’s die onder Russische verantwoordelijkheid vallen. Een scenario waar Oekraïne op hoopt.
Het grootste deel van de Russische strijdkrachten is momenteel in Oekraïne om versterking te bieden aan de ‘speciale operaties’. En daarvan heeft Azerbeidzjan geprofiteerd. Eind maart begonnen Azerbeidzjaanse troepen voor het eerst sinds het staakt-het-vuren waartoe in 2020 was besloten een klein offensief in Nagorno-Karabach. Met succes, want Rusland heeft momenteel geen tijd voor enige vorm van vredeshandhaving.
Het dorp waar het om draait heet in het Armeens Parukh. De Azeri’s, die het Farukh noemen, vielen het op 24 en 25 maart binnen, en hebben zich verschanst op een nabijgelegen heuvel om het gebied beter in de gaten te kunnen houden. De leiding van de niet-erkende republiek Nagorno-Karabach kondigde op 25 maart aan dat de vijand een aanval op haar grondgebied had uitgevoerd met Bayraktar-drones. Die drones werden twee jaar geleden ook al gebruikt, maar zijn inmiddels bekend als een van de belangrijkste wapens van de Oekraïners in hun verzet tegen de Russische inval.
Russische generaals ten einde raad
Het Westen juicht het gebruik van deze Turkse Bayraktars in Oekraïne toe, omdat ze de tanks van de bezetter op verantwoorde wijze vernielen. Maar in Karabach wordt er met afgrijzen naar gekeken. En die verdeling symboliseert hoe complex de huidige internationale betrekkingen liggen, en maakt duidelijk dat er nieuwe bondgenootschappen en conflicten ontstaan. De ontreddering onder de Russische generaals is ondertussen groot; zij weten niet langer tot wie ze zich kunnen wenden en wie er klaar staat om Rusland een mes in de rug te steken. Het is voor hen een moeilijke situatie – en daarvoor is Rusland in de eerste plaats zelf verantwoordelijk.
De bezetting van het dorp werd uiteindelijk bevestigd door Jerevan en Bakoe. De Armeniërs spraken van agressie, terwijl de Azeri hun actie een hergroepering noemden. Hoewel de Armeniërs zelfs verscheidene doden aan beide zijden meldden, grepen de Russen niet in en lieten ze de Azeri’s het dorp zonder slag of stoot innemen.
Het dorp ligt in een gebied dat door Russische vredeshandhavers wordt gecontroleerd
Toch is dit een serieus probleem. Het dorp ligt in een gebied dat door Russische vredeshandhavers wordt gecontroleerd; zij moeten ervoor te zorgen dat de twee partijen niet weer tegenover elkaar komen te staan. Ook zijn ze er verantwoordelijk voor dat de grens, die na het staakt-het-vuren van 9 november 2020 werd vastgesteld, niet wordt verplaatst.
Maar de Russen hebben wel wat anders aan hun hoofd. Het Armeense ministerie van Buitenlandse Zaken wendde zich vergeefs tot Moskou met het verzoek de orde in Nagorno-Karabach te herstellen: ‘Wij verwachten dat de Russische strijdkrachten maatregelen nemen om de onmiddellijke terugtrekking te bewerkstelligen van Azerbeidzjaanse strijdkrachten die een gebied zijn binnengedrongen dat onder Russische verantwoordelijkheid valt.’
Hoewel het Russische ministerie van Defensie erkent dat Azerbeidzjan de overeenkomst heeft geschonden, reageerde het met een vage oproep aan beide partijen om de vredesakkoorden te respecteren.
Moskou bekommert zich niet om een vredesmissie, aangezien alle beschikbare strijdkrachten in Oekraïne nodig zijn
Bakoe [de hoofdstad van Azerbeidzjan] antwoordde dat de Armeniërs hysterisch deden, dat niemand iets bezet had en dat het slechts ging om een tactische hergroepering van Azerbeidzjaanse troepen. In feite hebben de Russen niets gedaan om hen tegen te houden. Meer in het algemeen toont dit voorval aan dat Moskou zich op dit moment niet bekommert om een vredesmissie, aangezien alle beschikbare strijdkrachten in Oekraïne nodig zijn. Het is geenszins de bedoeling om nu verwikkeld te raken in een gewapend conflict in de zuidelijke Kaukasus.
Toen de Veiligheidsraad van Nagorno-Karabach op 26 maart het Russische ministerie van Defensie vroeg om het aantal troepen in de regio uit te breiden, werd duidelijk dat Rusland dat niet van plan is. ‘Deze vraag moet aan onze soldaten worden gesteld‘, reageerde Kremlin-woordvoerder Dmitri Peskov, die als het om de oorlog in Oekraïne gaat vaker namens het leger spreekt.
Tweede front
Turkije, de voornaamste bondgenoot van Azerbeidzjan, wordt er door sommige pro-Kremlinmedia van beschuldigd opzettelijk een tweede front te hebben geopend in Karabach. Dat zou niet alleen in hun eigen voordeel zijn, maar tot doel hebben Oekraïne te helpen. Ankara stuurt zijn Bayraktar-drones immers naar beide fronten, zo luidt de redenering.
‘Bovendien is Turkije lid van de NAVO’, benadrukte Tsargrad TV, dat eraan herinnert dat Rusland niet alleen tegen Oekraïne vecht, maar tegen het hele Westen. ‘Dit is echt niet het juiste moment voor kleine lokale conflicten’, aldus het nationalistische Russische tv-kanaal.
Vandaar dat de Zuidelijke Kaukasus Moskou momenteel veel zorgen baart. Iets dergelijks is in Karabach niet meer voorgevallen sinds de herfst van 2020. Er is regelmatig sprake geweest van wapengekletter, waarbij de ene partij de andere de schuld gaf. Maar niet eerder lanceerde Azerbajdzjan een tegenaanval ondanks de aanwezigheid van Russische soldaten. Karabach is weliswaar bijna 600 kilometer verwijderd van Vladikavkaz, de dichtstbijzijnde grote Russische stad, maar rust in de regio is momenteel van het grootste belang voor Moskou.
Vooralsnog hebben de Oekraïners hun hoop gevestigd op Karabach
Rusland zit sowieso niet te wachten op gewapende conflicten elders. Niet aan de Tadzjieks-Afghaanse grens, die geen Russische grens is maar toch door Russische grenswachten wordt bewaakt, en ook niet in Abchazië en Zuid-Ossetië, de Georgische gebieden die door het Russische leger worden bezet. En al helemaal niet in Transnistrië, een autonome regio binnen de internationaal erkende grenzen van Moldavië, waar een plaatselijke Russische ‘vredeshandhavingseenheid’ als het ware een openluchtmuseum uit het Sovjettijdperk in stand houdt.
In Kyiv juicht men daarentegen het ontstaan van andere fronten toe. Vooralsnog hebben de Oekraïners hun hoop gevestigd op Karabach. In Georgië, dat zij rechtstreeks hebben benaderd, is hun nogal gedurfde verzoek in die richting niet goed onthaald.
De secretaris van de Oekraïense Nationale Veiligheids- en Defensieraad, Oleksy Danilov, verklaarde zelfs dat als Georgië en Moldavië militaire operaties zouden starten met het doel de bezette gebieden Zuid-Ossetië, Abchazië en Transnistrië op de Russen te heroveren, de uitkomst van de oorlog in Oekraïne een uitgemaakte zaak zou zijn.
Want Rusland kan het zich niet veroorloven zijn bezettingsmacht in de voormalige Sovjetrepublieken aan te spreken om ze in te zetten in Oekraïne. Veel deskundigen, waaronder Russen, zijn van mening dat Rusland niet opgewassen zal zijn tegen een oorlog op meerdere fronten – die het land in het verleden zelf heeft gecreëerd om zijn militaire en politieke invloed uit te breiden.
Riskante strategie
Maar noch Tbilisi, noch Chisinau [de hoofdsteden van respectievelijk Georgië en Moldavië] zijn voorlopig van plan van de situatie te profiteren, omdat zij dit niet in hun belang achten. Georgië heeft zich zelfs niet aangesloten bij de sancties tegen Rusland en Russische burgers kunnen gewoon Georgisch grondgebied betreden. Hoewel Georgië gedeeltelijk door Rusland is bezet, is het land geen bondgenoot van Oekraïne geworden.
Rusland is daarom overgegaan op een nogal riskante strategie. Op Russischtalige sociale media zijn inmiddels video’s verschenen waarop te zien is hoe troepen die in Zuid-Ossetië en Abchazië gelegerd waren, naar het westen trekken. Die informatie is bevestigd door de onderzoeksjournalistieke website Russia Insider en door The Washington Post, die bronnen uit het Pentagon citeren. Het exacte aantal soldaten en materieel dat de Russen uit de Kaukasus terugtrekken is onbekend. Manschappen en materieel zullen aan het Oekraïense front worden toegevoegd, waarschijnlijk via de Krimbrug en het bezette schiereiland, om daarna deel te nemen aan de gevechten in Zuid-Oekraïne.
Ondertussen maken Russische media melding van toenemende spanningen aan de Tadzjieks-Afghaanse grens, die wordt bewaakt door Russische grenswachten en soldaten van de 201e Divisie, die in Tadzjikistan zijn gestationeerd. Islamisten zouden een conflict willen uitlokken in de regio Gorno-Badachsjan (de oostelijke autonome provincie van Tadzjikistan). Deze informatie zou afkomstig zijn van een geheim rapport van de buitenlandse inlichtingendienst en werd zeer recentelijk verspreid op Russischtalige sociale netwerken.
Uiteraard kan niet al deze informatie door onafhankelijke bronnen worden geverifieerd. Maar het vooruitzicht van dit mogelijke nieuwe front wordt vanuit Kyiv niettemin met enige hoop gevolgd.
Lees ook:
