De koning van België heeft spijt betuigd voor het wrede koloniale verleden van zijn land in Congo. Een commissie moet de onderste steen boven leggen. Oppositieleider Martin Fayulu vind dat niet genoeg, hij wil herstelbetalingen: ‘Het gaat erom wat ze nu doen.’
Koning Filip van België heeft zijn ‘diepste spijt’ uitgesproken voor de door zijn land in Congo begane gewelddaden en wreedheden. Hij deed dat op de zestigste verjaardag van de stichting van een onafhankelijke Democratische Republiek Congo. Belgische media noemden zijn brief aan de Congolese president Félix Tshisekedi historisch. Het is voor het eerst dat een Belgische koning spijt betuigt voor het koloniale verleden van zijn land, al ging hij niet zover excuses te maken.
De koning schrijft in de brief over ‘pijnlijke episodes’ in de gezamenlijke geschiedenis van de twee landen. Hij verwijst naar de door zijn voorvader Leopold II geleide Congo-Vrijstaat.
De wrede uitbuiting van dit gebied onder zijn bewind kostte naar schatting tien miljoen mensen het leven, gebeurtenissen waar tijdens de Black Lives Matter-protesten hevig over werd gedebatteerd.
Zonder Leopold II bij naam te noemen, schrijft koning Filip: ‘In de tijd van de Congo-Vrijstaat [1885-1908] zijn er gewelddaden en wreedheden begaan die nog steeds zwaar wegen op ons collectieve geweten. Ook de koloniale periode die daarop volgde veroorzaakte lijden en vernederingen. Ik wil mijn diepste spijt uitdrukken voor de wonden die toen zijn geslagen en voor de pijn van vandaag, die nog aangewakkerd wordt door de alomtegenwoordige discriminatie in onze samenleving.’
Nadat Leopold II in 1908 was gedwongen om Congo als zijn persoonlijke leengoed af te staan, nam de Belgische staat de controle over en hield daaraan vast tot 30 juni 1960. Pas toen zag België af van zijn aanspraken op het uitgestrekte gebied, kort nadat de charismatische leider Patrice Lumumba bij vrije verkiezingen tot eerste premier van een onafhankelijk Congo was verkozen. Maar in 1961 werd Lumumba door Congolese rebellen en Belgische legerofficieren vermoord, op instigatie van de CIA en met stilzwijgende toestemming van de Belgische regering.
Herstelbetalingen
Volgens de gerespecteerde Congoleze oppositieleider Martin Fayulu uit de DRC is het nooit te laat om het in het verleden aangedane leed te erkennen. Hij roept België op om herstelbetalingen te doen.
‘Het is goed dat ze nu toegeven wat ze hebben aangericht, maar alleen woorden zijn niet genoeg: het is momenteel erg in de mode om zulke dingen te zeggen. Het gaat erom wat ze nu doen.’
Fayulu, leider van de partij Engagement pour la Citoyenneté et le Développement [Inzet voor Burgerschap en Ontwikkeling], vertelt dat de onafhankelijkheidsviering hem woedend maakte. Volgens veel waarnemers won deze 63 jaar oude politiek veteraan de verkiezingen van 2018 ruimschoots, maar weigerde de huidige president Félix Tshisekedi de macht aan hem over te dragen. Fayulu aanvaardde de officiële uitslag niet en noemde die het resultaat van een geheime afspraak tussen Tshisekedi en uitgaand president Joseph Kabila om hem van de winst af te houden.
‘De plundering van Congo gaat door tot op de dag van vandaag. Onze grondstoffen worden gestolen, de bevolking heeft het slecht en we worden geleid door dictators en dieven. Buitenlandse mogendheden zeggen dat ze pragmatisch moeten zijn. Maar kijk waar we nu staan.’
Tshisekedi, die een coalitieregering leidt, riep op tot een dag van ‘meditatie’ in plaats van viering, en zal de natie dinsdag toespreken.
De 28-jarige winkelier en actievoerder voor democratie Josue Cibwabwa uit Mbuji-Mayi in de provincie Oost-Kasaï noemt de oproep tot ‘meditatie’ zeer welkom.
‘De Congolezen moeten zich echt afvragen wat er in de toekomst van hun land moet worden. Burgers mogen best meer van hun leiders verlangen. De DRC staat op een tweesprong,’ aldus Cibwabwa.
De 86 jaar oude gepensioneerde leraar Jerome Ongome uit Bukavu zegt dat politici de ‘hemel op aarde’ beloofden zodra Congo van het koloniale juk zou zijn bevrijd.
‘Vóór de onafhankelijkheid beloofden politici… dat de Congolezen auto mochten rijden en hogere salarissen kregen. Nou, ik ben nu met pensioen, maar een auto heb ik niet, zelfs geen inkomen,’ vertelt hij.
De student David Luta uit de provincie Zuid-Kivu zegt dat hij, ondanks de onregelmatigheden tijdens de verkiezing van vorig jaar, blij is dat er nu eindelijk een ‘politieke blauwdruk ligt voor de toekomst’.
‘Het feit dat Kabila de macht vreedzaam over heeft gedragen aan Félix Tshisekedi geeft ons jongeren hoop voor de toekomst,’ aldus de 23-jarige Luta.
Ondanks de enorme natuurlijke rijkdommen, waaronder gigantische voorraden kostbare mineralen en metalen, gaat de DRC nog steeds gebukt onder diepe armoede, wijdverspreid geweld en ziektes.
De brief van de koning staat in schril contrast met recente opmerkingen van zijn jongere broer, prins Laurent. Deze vond het moeilijk voorstelbaar dat Leopold II verantwoordelijk was voor de – goed gedocumenteerde – gruweldaden in de Congo-Vrijstaat, aangezien hij nooit een voet in het land zette.
Belgische commentatoren viel het contrast op met Filips voorgangers, die nooit aandacht aan de koloniale gewelddaden hadden besteed. Op een bijeenkomst ter ere van de onafhankelijkheid op 30 juni 1960 in Leopoldville (het huidige Kinshasa) verklaarde koning Boudewijn dat het Congolese zelfbestuur ‘het resultaat was van een door Leopold II in gang gezet proces’. Hij prees de ‘vasthoudendheid en moed’ van zijn voorganger en noemde hem ‘geen veroveraar maar een beschaver’.
Commissie
De Belgische premier Sophie Wilmès sloot zich wel aan bij de woorden van de koning en riep op tot een erkenning van het aangedane leed, zonder evenwel excuses te maken. ‘Het is tijd dat België net als veel andere Europese landen de weg inslaat van onderzoek, waarheidsvinding en herinnering.’
Ook in België blies de dood van George Floyd de antiracismeprotesten nieuw leven in. Dat deed het parlement ertoe besluiten om een commissie voor ‘waarheid en verzoening’ in het leven te roepen, die het koloniale verleden van het land moet gaan ‘blootleggen’.
Belgische politici menen dat de koning in zijn verklaring nog geen excuses uitsprak omdat hij niet op het werk van deze commissie vooruit wil lopen.
Belgische antiracismeactivisten hadden 30 juni als deadline gesteld voor de verwijdering van alle standbeelden van Leopold II. In heel België zijn monumenten en bustes uit de koloniale tijd omvergetrokken, in brand gestoken of overschilderd met rode verf en slogans, als steun aan de Black Lives Matter-beweging. En alhoewel er weinig echt zijn weggehaald, gaat de stad Brussel een publiek debat omtrent de monumenten organiseren, waarbij ook de Congolese diaspora welkom is.
Een Brusselse politicus die campagne voerde voor meer aandacht voor Belgiës koloniale erfenis vindt het ‘te vroeg’ voor koninklijke verontschuldigingen. ‘Het is goed dat de koning nog geen excuses heeft uitgesproken,’ zei ook de groene gedeputeerde Kalvin Soiresse in het Brusselse regioparlement tegen de Franstalige publieke omroep RTBF. ‘Het parlementair onderzoek moet de feiten vaststellen. Pas dan kunnen we gaan praten over verontschuldigingen of herstelbetalingen.’
Jennifer Rankin en Jason Burke
The Guardian
Verenigd Koninkrijk | dagblad | oplage 134.000
Onafhankelijke kwaliteitskrant van linkse signatuur. Sinds 1821 thuisbasis van de meest gerespecteerde columnisten en journalisten. Altijd zeer kritisch ten opzichte van de overheid en andere instituten.
Abonneer!
Maak gebruik van onze tijdelijke aanbieding
