De eurosceptici hoopten op een nationalistische golf tijdens de Europese verkiezingen, maar die bleef uit. In plaats daarvan kwam er een groen golfje, en een diverser parlement dan ooit.
De extreemrechtse en nationalistische partijen van Europa hebben in de Europese verkiezingen flinke winst geboekt, maar niet het stormachtige succes dat sommige aanhangers hadden beloofd en tegenstanders hadden gevreesd. Het pro-Europese midden heeft standgehouden, alleen hebben de Groenen en de liberalen daarin een sterkere positie verworven. De verkiezingen leveren een meer divers en verbrokkeld parlement op.
Voor het eerst in veertig jaar zijn de centrumlinkse en centrumrechtse fracties hun gezamenlijke meerderheid kwijt. Dat geeft de kleinere partijen onvermijdelijk meer macht en kan merkbare gevolgen krijgen op het gebied van milieuwetgeving, liberalisering van de handel en regulering van de technologiesector. Maar een revolutie wordt het niet.
Bij de werkelijk belangrijke kwesties, zoals het versterken van de eurozone en de verdeling van de risico’s over de lidstaten, lopen de scheidslijnen dwars door alle grote partijen heen. Dat zal niet veranderen. Voor de meeste thema’s werden altijd al wisselende coalities in het parlement gevormd. De taak van de pro-Europese partijen is nu vooral om zich te organiseren en gedisciplineerd samen te werken. De eerste test wordt de benoeming van de nieuwe Commissievoorzitter, en die kan weleens veel te vroeg komen.
Verdeeld rechts
Voor de nationalistische krachten is het per definitie nog moeilijker om één lijn te trekken. Het schandaal waardoor de leider van de Oostenrijkse extreemrechtse partij ten val is gekomen, benadrukte tegelijk hoe diep verdeeld de nationalisten zijn over de banden met Rusland. Verder zijn ze het ook niet eens over het begrotingsbeleid, de vrijemarkteconomie en de aanpak van migratie. Een vloedgolf van nationalistische stemmen had hen over die klippen heen kunnen tillen. Maar die golf is uitgebleven.
Samen hebben de rechtse eurosceptische partijen nu 23 procent van de zetels in het parlement. Daarbij werden een paar opvallende overwinningen geboekt. Matteo Salvini’s radicaal-rechtse Lega werd met 30 procent van de stemmen de grootste in Italië: een enorme groei in vergelijking met de 17 procent van de landelijke verkiezingen vorig jaar. Bij de vorige Europese verkiezingen vijf jaar geleden haalde zijn partij maar 6 procent van de stemmen. Mede doordat coalitiepartner de Vijfsterrenbeweging in deze verkiezingen slechts derde werd, zit Salvini nu stevig in het zadel.
In Frankrijk revancheerde Marine Le Pen zich tegen Emmanuel Macron voor haar rampzalige verlies in de tweede ronde van de presidentsverkiezingen. Dat hoofdstuk kan ze nu afsluiten: ze deelde een gevoelige tik uit aan de president, die juist op een tweestrijd met de extreemrechtse leider had ingezet. Maar een grote ramp is het niet, na alles wat hij zes maanden geleden al te verduren kreeg van de gele hesjes. Het zal Macron niet van zijn koers af brengen.
In het Verenigd Koninkrijk was Nigel Farage met zijn nieuwe Brexit-partij de grote winnaar, hij verpulverde de Conservatieven. Maar zijn fractie vertrekt binnenkort misschien alweer uit het parlement, en zijn eurosceptische bondgenoten hebben gemerkt dat je met een pleidooi voor uittreding kiezers verliest.
In Hongarije won Viktor Orbán met gemak, maar hij is in de centrumrechtse EVP niet zo belangrijk geworden als hij had gehoopt. Ook zonder Fidesz blijft die de grootste partij. En zo dreigt zijn droom van een centrumrechtse alliantie met nationalistisch rechts in rook op te gaan. De grote partijen in Frankrijk en Spanje die hiervoor te porren waren, hebben het in de verkiezingen slecht gedaan. PiS bleef de grootste Poolse partij, maar de oppositie krijgt in dat land ook weer kleur op de wangen. De extreemrechtse Deense Volkspartij kreeg een pak slaag van de kiezer. Het Spaanse Vox heeft zijn eerste parlementszetels, maar is na de tegenvallende landelijke verkiezingen van vorige maand het momentum kwijt.
Eén les van deze verkiezingen, met de hoogste opkomst in twintig jaar, is dat pro-Europese kiezers bereid zijn van partij te wisselen om van zich te laten horen. De groene golf in Duitsland en Frankrijk zal zijn weerslag krijgen. En in het Verenigd Koninkrijk heeft een beduidend hoger aantal kiezers op pro-Europese partijen gestemd dan op de overtuigde Brexiteers. De Europese politiek is danig in beweging, maar lang niet alles beweegt de kant op die de nationalisten willen.
Auteur: Ben Hall
Financial Times
VK | dagblad | oplage 448.000
Gezaghebbende krant voor de Londense City en de rest van de zakenwereld. Internationale economie en management worden uitputtend behandeld. Het in 1888 opgerichte dagblad wordt inmiddels in 23 landen gedrukt en heeft naast de Britse ook drie Europese, een Amerikaanse en een Aziatische editie.
