Ook de Franse ex-premier Dominique de Villepin maakt zich zorgen over de opmars van terreurbeweging IS in Irak. Als we niet oppassen wordt de hele regio gedestabiliseerd, waarschuwt hij in Le Monde. Slechts een gezamenlijke inspanning van het Westen én regionale partijen kan een uitweg bieden.
Het lijkt erop dat er iedere dag een nog erger bloedbad dreigt dan de dag ervoor. Honderdduizenden christenen in het Midden-Oosten, die van oudsher banden hebben met Frankrijk, worden met de dood bedreigd en slaan onder erbarmelijke omstandigheden op de vlucht. Vrouwen, kinderen en ouden van dagen komen in de Iraakse woestijn om van de dorst, enkel en alleen omdat ze christen of yezidi zijn. Al elf jaar gaat in Irak de religieuze verscheidenheid teloor die gedurende duizenden jaren een van de rijkdommen van het land uitmaakte. Frankrijk heeft de plicht om zijn stem te verheffen en in actie te komen, omdat het nog altijd instaat voor de mensenrechten, omdat het ertoe verplicht is op grond van zijn eigen pijnlijke geschiedenis.
Ik heb het afgelopen maand al gezegd, tijdens de bliksemsnelle opmars van de Islamitische Staat in Irak en de Levant [ISIS, inmiddels IS]: het gif van de identiteit tast, zoals de ergste gifsoorten, het gehele organisme in minder dan geen tijd aan. Als we deze bedreiging willen tegengaan, moeten we proberen haar te begrijpen en gezamenlijk te bestrijden, op methodische wijze.
Het is absoluut geen onheugelijke clash van beschavingen, tussen de islam en het christendom, het is niet de tiende kruistocht. Het is evenmin de zoveelste strijd tussen de beschaving en de barbarij, want het is te gemakkelijk om ervan uit te gaan dat je bij voorbaat het gelijk aan je zijde hebt. Nee, het betreft een ingrijpende en complexe historische gebeurtenis, die verband houdt met nationale onafhankelijkheid, mondialisering en de Arabische Lente.
Het Midden-Oosten maakt een moderniseringscrisis door die een existentieel karakter heeft en die de sociale en politieke krachtsverhoudingen zodanig verandert dat alle oude scheidslijnen weer tevoorschijn komen. De grenzen uit het tijdperk Sykes-Picot worden weggevaagd. De politieke modellen uit de postkoloniale tijd en de Koude Oorlog zijn verouderd. De sjiieten en de soennieten staan tegenover elkaar en de minderheden vallen ten prooi aan zuiveringen. Om kort te gaan, het islamisme verhoudt zich tot de islam zoals het fascisme zich verhield tot de idee van de natiestaat in Europa, een monsterlijke dubbelganger die niet gecontroleerd kan worden, een kruising van archaïsme en moderniteit. Archaïsche en middeleeuwse denkbeelden, ultramoderne communicatie- en propagandatechnologieën.
Het is onze taak het Midden-Oosten te helpen kiezen voor het leven en tegen de dood
Het zal een generatie duren voordat het Midden-Oosten is aanbeland in zijn eigen gekalmeerde moderniteit, maar voor het zover is wordt het bedreigd door de nihilistische verzoeking, door de zelfmoord van zijn beschaving. We staan aan de vooravond van een beslissend moment waarop de regio naar een van beide kanten zal overhellen. Het is onze taak om het Midden-Oosten zo goed mogelijk te helpen om te kiezen voor het leven en tegen de dood.
De eerste politieke uitdaging, zoals altijd, is de eenheid en het recht die de internationale gemeenschap moeten vertegenwoordigen. Geweld is slechts een laatste redmiddel om het ergste te voorkomen. Het moet gericht zijn. En laten we ons er wel van bewust zijn dat de jihadisten niets liever willen dan geweld om hun strijd een heldhaftig karakter te geven en de geesten te radicaliseren tegen het Westen, dat altijd verdacht kan worden van kruistochten of kolonialisme.
De tweede uitdaging zijn niet zozeer de fanatieke groepjes als wel de massa’s die ze meekrijgen en die ze kunnen mobiliseren, zowel uit angst voor een groter gevaar – zoals het geval is bij sommige stamhoofden en plaatselijke soennitische machthebbers – als uit haat. Er moet methodisch te werk gegaan worden om de afzonderlijke aspecten van elkaar te scheiden die tezamen hebben geleid tot de huidige ingewikkelde politieke situatie op soennitisch grondgebied. Wat heeft de regering-al-Maliki voor elkaar gekregen? Niets. Er moet een inclusieve regering komen waarin alle vreedzame groeperingen van de Iraakse samenleving zitting hebben. Er moet een beleidsprogramma komen om ervoor te zorgen dat al deze groeperingen vertegenwoordigd zijn in het leger en in de administratie, om de vicieuze cirkel van frustratie en haat te doorbreken.
De toekomst van het Midden-Oosten voor de komende decennia wordt nu bepaald
De belangrijkste uitdaging is – en we moeten de moed hebben om het hardop te zeggen – de financiering van de Islamitische Staat. Deze beschikt over steeds aanzienlijker financiële middelen, door de bevolking af te persen, goudreserves in te pikken of zich olievelden toe te eigenen. Die toevoer moet worden afgesloten. Maar ook de geldkraan van geldschieters moet worden dichtgedraaid, zonder welke de Islamitische Staat nergens is.
In een ernstig verdeeld Midden-Oosten zijn er altijd behoudzuchtige krachten, individuen of circuits, die soms geworteld zijn in de samenleving, soms in overheidskringen, die destructief opereren uit angst om de macht te verliezen maar soms ook uit vrees voor vernieuwende en democratische ideeën. Het moet Saoedi-Arabië en conservatieve monarchieën duidelijk worden gemaakt dat ze deze destructieve koers moeten loslaten, want hun dynastieën zullen de eerste slachtoffers zijn van een Jihadistan dat zich uitbreidt over het Arabisch schiereiland; er is daar immers geen enkel alternatief, afgezien van de huidige traditionele machten. Of het nu is uit geopolitieke rivaliteit of uit politieke overtuiging, deze landen moeten ophouden het vuur in het Midden-Oosten op te stoken. Frankrijk kan zijn steunpunten in de regio aanspreken, en met name druk uitoefenen op Qatar.
De derde politieke uitdaging is dubbel spel te vermijden van staten die in hun destructieve beleid nog altijd denken dat ze er op een of andere manier garen bij zullen spinnen. Turkije moet zijn standpunten in de regio verduidelijken en een evenwichtig Irak steunen met een stabiele Koerdische component, door uit alle macht de netwerken van de Islamitische Staat te bestrijden die het Turkse grondgebied gebruiken als uitvalsbasis. Geen enkel natiestaat in de regio volgt nu de duidelijke, heldere en noodzakelijke politieke koers die nodig is, noch Iran, noch Egypte. Het is hoog tijd, gezien het gevaar dat al deze landen worden weggevaagd, dat zij al hun kortzichtige plannetjes laten varen.
Het moment voor een constructieve regionale inspanning is aangebroken. We moeten ons goed realiseren dat het Midden-Oosten van de komende decennia nu wordt bepaald. Er is een langetermijnstrategie en -beleid nodig waarbij alle actoren in de regio worden betrokken. Het onderhandelingsproces over de nucleaire proliferatie van Iran is doorslaggevend voor de positie van een genormaliseerd Iran in de regio. De enige oplossing is nu een regionale conferentie waardoor er vooruitgang geboekt kan worden in de grote strategische, economische en politieke dossiers, van de oliewinning tot de verdeling van de watervoorraden.
Frankrijk heeft gelijk dat het onder aanvoering van François Hollande in actie wil komen. Het heeft gelijk dat het de weg van de Verenigde Naties bewandelt. Maar er moet wel duidelijk worden aangegeven wat Frankrijks koers, middelen én beperkingen zijn.
Auteur: Dominique de Villepin
Vertaler: Dirk Zijlstra
Le Monde
Frankrijk, dagblad, oplage 345.000
In 1944 opgericht op initiatief van De Gaulle. Iconische krant, gehecht aan z’n onafhankelijkheid (maar sinds 2010 wel eigendom van drie private investeerders). Om recht te doen aan de titel ‘De wereld’ houdt Le Monde een groot netwerk van correspondenten in stand.
Dominique de Villepin (1953) is een Frans politicus en diplomaat. Hij was minister van Buitenlandse Zaken en premier tijdens de regering van Jacques Chirac. Na diens aftreden deed hij in 2012 een mislukte gooi naar het presidentschap. Naast zijn politieke carrière schreef De Villepin poëzie, politieke en historische essays en een boek over Napoleon.
