Duivelse ironie

Dit verhaal begint op de eerste dag dat de mannen van Oberammergau zich niet meer mogen scheren. En eindigt op de dag dat ze dat wel weer mogen. Een periode van 378 dagen: de voorbereidingen voor het evenement dat hier elke tien jaar plaatsvindt, nemen ruim een jaar in beslag.

Maar daarna volgt niet de geplande uitzonderingstoestand in het dorp, maar de uitzonderingstoestand in de hele wereld, een situatie waar niemand zich op heeft kunnen voorbereiden. Zelfs de mensen van Oberammergau niet.

Eerste bedrijf: de samenkomst 

6 maart 2019. De niet-scherenverordening gaat van oudsher in op Aswoensdag van het jaar vóór de passiespelen. Zo hebben de mannen die meespelen voldoende tijd om vóór de langverwachte première een serieuze baard te laten staan. Zo een als Jezus en zijn leerlingen misschien ook hebben gehad. Ook de vrouwen laten hun haar lang groeien. Aan de kapsels kun je al snel zien wie wel en wie niet meedoen aan de passiespelen, de wereldberoemde opvoering van de laatste zes dagen uit het leven van Jezus, die van het dorp in Opper-Beieren elke tien jaar één gigantische toneelfamilie maakt. En dat allemaal vanwege een gelofte van bijna 400 jaar geleden.

Ooit, toen in Europa de pest woedde, richtten de mensen van Oberammergau zich in hun wanhoop tot de Lieve Heer en beloofden hem een passiespel als hij hen maar van deze verschrikkelijke plaag zou verlossen. De legende wil dat na deze gelofte geen enkele inwoner meer aan de zwarte dood overleed. En dus spelen ze sinds 1634 de passie, inmiddels in een speciaal daarvoor gebouwd theater en in een wat bedaarder ritme van eens in de tien jaar. Alleen mensen die in het dorp zijn geboren of er al meer dan twintig jaar wonen, mogen meedoen.

De mensen die Jezus spelen, komen uit Oberammergau, net als de decorontwerpers, de kleedsters, het koor, het orkest en de kaartjescontroleurs. Regisseur is Christian Stückl, 58, een Oberammergauer in hart en nieren. Hij is hier in een hotel opgegroeid en hoorde als kind de volwassenen over de passie discussiëren. Hij is opgeleid als houtsnijder, maar tegenwoordig is hij regisseur en intendant bij het Münchner Volkstheater.

Volgens het Spielrecht moet hij als regisseur iedereen die wil meedoen ook onderdak bieden. Van de 5500 inwoners doen er bijna 2500 mee, de meeste op het toneel, maar ook veel achter de coulissen. Wie uit het dorp is verhuisd, komt voor de passiespelen terug. Wie er nog woont, organiseert zijn leven rond de passie. Een keer overslaan is onvoorstelbaar. Net zoals het onvoorstelbaar is dat de spelen niet zouden doorgaan.

Het leven in Oberammergau wordt niet afgemeten in jaren, maar in passie-eenheden

Dit verhaal begint op de plaats waar het ook zal eindigen: voor het passietheater. Dat is de plaats waar iedereen zich verzamelt, gladgeschoren en pas geknipt, sommigen zijn expres nog een laatste keer naar de kapper geweest. De komende maanden krijgen ze echte baarden, onder hun wollen mutsen raakt hun haar in de war of gaan de meest fantastische krullen verborgen.

Wie geen zin heeft om zijn baard te laten staan, moet maar voor Romein spelen, die mogen zich nu eenmaal wel scheren. Het laten groeien van het haar is meer dan het cultiveren van een Bijbels kapsel. Iedere centimeter staat voor een stuk van de weg die de deelnemers samen hebben afgelegd. Bijna tien jaar hebben ze erop moeten wachten, 2010 is heel lang geleden. Weet je nog: toen was de jonge Thomas Müller de beste jeugdspeler op het WK en won Lena Meyer-Landrut het Eurovisie Songfestival. Oké, bondskanselier Angela Merkel was ook toen al eregast.

Cengiz Görür zat nog op school en was toen tien. Nu speelt hij Judas. Net als alle anderen kreeg hij dat in oktober te horen, toen de spelers waren uitgekozen en zijn naam in schoonschrift op het bord stond geschreven. Alle eenentwintig hoofdrollen zijn dubbel bezet; wie er op de première speelt, wordt door het lot bepaald, daarna spelen ze om beurten. Görürs ouders komen uit Turkije, zijn vader is eigenaar van hotel Ammergauer Hof. Hijzelf is een echte Oberammergauer en nu uitgekozen voor een van de meest gewilde rollen. ‘Het is de allereerste keer dat een van de hoofdrollen door een moslim wordt gespeeld. Waanzinnig dat Christian zo veel vertrouwen in me heeft,’ zegt Cengiz Görür. Een moslim in de rol van de man die Jezus verraadt. Sommige waarnemers van buiten vinden het heel eigentijds, anderen vinden het vreselijk.

Je komt Oberammergau binnen over een steile weg vol haarspeldbochten, aan het eind daarvan zie je de Kofel, de karakteristieke berg van het dorp, met een top die op een uitgerekte neus lijkt. Het plaatsje is behalve door de passiespelen ook bekend door zijn gevelschilderingen en de houtsnijdersopleiding. Bussen vol Aziatische toeristen stoppen hier vaak onderweg van of naar Slot Linderhof, ook komen er graag toeristen wandelen of skiën in de Ammergauer Alpen.

Voor de 42ste passiespelen worden tussen mei en oktober 2020 een half miljoen toeschouwers verwacht, de helft uit het buitenland. Groepen uit de VS en Australië. Tijdens de 109 opvoeringen, die elk uit 11 bedrijven bestaan, zitten ze op de 4500 plaatsen in het passietheater. Daar zien ze hoe iemand die doet alsof hij Jezus is aan het kruis wordt gehangen, sterft en weer opstaat.

Er komen ook veel fans die zeer godsvruchtig zijn. Hoe zullen zij de duivelse ironie verklaren dat dit stuk, waarmee het dorp viert dat het ooit van een besmettelijke ziekte werd verlost, uitgerekend nu aan een besmettelijke ziekte ten prooi valt?

Tweede bedrijf: de oorsprong 

In de Tuin van Getsemane, op de Olijfberg in Jeruzalem, verried Judas Gods zoon met een kus. Nu omhelst een stel godsdienstfreaks daar de weerloze olijfboompjes. In de schaduw ervan zit een groepje mensen uit Oberammergau uit te rusten.

Het is september 2019, de vijfde dag van hun reis door Israël. Zelfs in China hebben ze dan nog niet van covid-19 gehoord. Alle hoofdrolspelers zijn meegekomen, verder de burgemeester, een paar theologen en natuurlijk Stückl. Hij draagt altijd dezelfde kleren, hoe warm het ook is: een spijkerbroek met een blauw overhemd erop, lage bergschoenen, geen zonnebril.

De regisseur jaagt zijn mensen langs opgravingen, woestijndalen en kerken. Een bezoek aan Yad Vashem, een gesprek met de 92-jarige holocaust-overlevende Abba Naor. Overal hebben ze discussies, dat wil zeggen Stückl, die de ene sigaret met de andere aansteekt. Over wat de invloed van Jezus is geweest. Wat zijn wonderen eigenlijk betekenen. Wat er zo radicaal aan hem was. ‘Na afloop gaat het in mijn hoofd nog een hele tijd flink tekeer,’ zegt hij openhartig na een dagprogramma van twaalf uur. Deze week zijn we niet de volgelingen van Jezus.

In het passietheater, vroeger een uiterst heilige plaats die maar eens in de tien jaar mocht worden betreden, organiseert Stückl in de zomers van de jaren zonder passiespelen ook gewone stukken. Shakespeare, Schiller, een opera. Een jaar of twee voor een passiejaar begint het geroddel al: Wilhelm Tell speelt hij heel goed, misschien zou hij een goede Jezus zijn? Eigenlijk hebben ze in Oberammergau nooit passievrij en Stückl al helemaal niet. Hij is altijd op zoek, hij heeft het over zijn ‘castingoog’ waarmee hij voortdurend door het dorp loopt. Cengiz Görür heeft hij vier jaar geleden aangesproken in Eiscafé Paradiso in Oberammergau. De spelers voor de allerbelangrijkste rol zoekt hij op dezelfde manier. Stückl, de Jezusmaker.

Derde bedrijf: het ontstaan 

November 2019. De voorbereidingen zijn in volle gang. In het kledingatelier ratelen al weken de naaimachines. Er moeten 1500 nieuwe kostuums worden gemaakt, van 2010 wordt niets hergebruikt, zelfs de attributen van de Romeinen niet. Bij beeldhouwster Veronika Hecht, die in de passie Veronica speelt, sneeuwt het piepschuim, ze is bezig nieuwe zuilen te frezen. In de ‘vleugelmakerij’ zijn kunstenaars al dagenlang in de weer met het strijken en aan elkaar plakken van duizenden veren om de enorme vleugels van de engelen te maken. Er komen twaalf nieuwe tableaux vivants. Ook daarom is de passie beroemd: scènes uit het Oude Testament, uitgebeeld door echte mensen die een paar minuten stil blijven staan, terwijl het koor de scène bezingt.

Aan de achterkant van het theater ligt het kantoor van Stückl, zijn atelier. Het heeft een grote glazen gevel, iedereen kan naar binnen kijken. In een dorp waar de passie gemeenschappelijk bezit is, is dat erg belangrijk. Als Duitsland tachtig miljoen bondscoaches heeft die alles beter weten, zei burgemeester Arno Nunn ooit, dan heeft Oberammergau 5500 regisseurs. Vandaag is de laatste dag van een korte periode van afzondering die de officiële regisseur zichzelf vrijwillig heeft opgelegd. Hij heeft twee rabbijnen en een godsdienstwetenschapper uit Amerika laten invliegen, en aan de grote houten tafel in zijn atelier neemt hij regel voor regel zijn nieuwe tekstversie met hen door.

Het atelier staat blauw van de rook, per idee paft Stückl een sigaret weg. De passie is een allegaartje van teksten afkomstig uit het Nieuwe Testament, middeleeuwse pestspelen of ontsproten aan de fantasie van allerlei monniken. Lange tijd maakte niemand zich druk om het anti-semitisme dat erin besloten lag. Toen Hitler in 1934, bij het driehonderdjarig bestaan, de spelen bezocht, was hij razend enthousiast, de passie werd meteen ‘van rijksbelang’. En na de oorlog wilde weliswaar niemand meer iets met de nazitijd te maken hebben, maar met een bewerking van de tekst al evenmin.

Vierde bedrijf: de bezetene 

In 1986 neemt Stückl de regie op zich; hij is dan 24. Over de uitleg van de passie, een conservatieve of een ultraconservatieve, heerste in die tijd diepe verdeeldheid in het dorp. Alleen katholieken mochten meedoen en alleen ongehuwde vrouwen mochten de rol van Maria spelen. In 1990 wilde Stückl de zin ‘Zijn bloed kome over ons en over onze kinderen’, waarmee de Joden de verantwoordelijkheid voor de dood van Jezus op zich zouden hebben genomen, uit de tekst schrappen. Maar de man die Stückl destijds adviseerde, ging met deze aanpassing niet akkoord. ‘Toen heb ik die zin door de drie oudste, tandeloze mannetjes laten zeggen, en die mompelden zo verschrikkelijk dat niemand het verstond.’ Hij moest manieren vinden om de traditie te behouden en tegelijk vernieuwingen door te voeren. In 2000 werd de zin geschrapt.

Ook de godsdienst van de spelers is tegenwoordig niet meer van belang, zelfs protestanten mogen meedoen. De evangelische dominee, die hartstochtelijk meezingt in het koor, voorop. En in 2015 heeft Stückl de islamitische regisseur Abdullah Karaca tot tweede regisseur en potentieel opvolger benoemd. Als de oecumene overal zo goed zou werken als hier, zou niet alleen de kerk heel wat minder problemen hebben.

Alleen met de gelijkberechtiging van mannen en vrouwen wil het nog niet helemaal lukken. Ook al doet Stückl nog zo zijn best om de rollen van Maria, Maria Magdalena en Veronica wat spannender te maken. De Bijbel is niet echt een feministisch manifest. Rot voor al die vrouwen die zo graag mee zouden doen. Jarenlang hebben drie vrouwen uit Oberammergau moeten vechten tot ze uiteindelijk in 1990 bij de bestuursrechter in München speelrecht voor alle vrouwen wisten te krijgen: ook voor getrouwde vrouwen en voor vrouwen boven de 35.

De maagdelijkheid van Maria en de rol van de vrouw in de tijd van Jezus mochten van de rechter hierin geen rol spelen. Dat de passie door Stückl opener is geworden, bevalt lang niet iedereen in het dorp. Al vlak na zijn benoeming tot regisseur kalkten een paar inwoners op zijn deur: ‘Doodgraver van Ammergau, hoepel op, anders zul je nog wat meemaken.’

Vijfde bedrijf: de uitverkorene 

Iemand die Jezus spéélt, is tenminste echter dan géén Jezus. De ervaring leert dan ook dat veel bezoekers met een van de twee spelers op de foto willen, sommige willen hem aanraken. Frederik Mayet, 40, kent die behoefte, in 2010 was hij ook al een keer Jezus. Dat hij opnieuw gekozen is, samen met de 24-jarige student Rochus Rückel, vinden sommigen in het dorp niet terecht, tenslotte wil iedereen graag Jezus zijn. Van oudsher mogen mannen maximaal twee keer Jezus spelen.

Maar Stückl vindt dat Mayet er in 2010 niet alles uit heeft kunnen halen. Bovendien is hij ook persvoorlichter en daardoor bij interviews even vaak tussenpersoon als gesprekspartner. Uit Jeruzalem heeft hij een hele middag met Duitse media moeten bellen: een dierenbeschermings-organisatie vond dat Jezus, hijzelf dus, in plaats van op een echte ezel op een e-scooter Jeruzalem moest binnenrijden. Hartelijk dank, heeft Mayet gezegd. Sancho, de passie-ezel, is in prima conditie.

Zesde bedrijf: de tekst 

Stückl heeft duidelijke ideeën over hoe de tekst moet klinken, hele zinnen zegt hij eerst zelf voor. De tekst van de passie klinkt niet altijd even toegankelijk, maar vergeestelijkt en ouderwets. Stückl probeert beelden te verzinnen om het abstracte te vertalen naar het alledaagse. De moedeloze engel moet doen alsof hij met zijn moeder praat. Het laatste avondmaal is net een vergadering: ‘Je moet het je zo voorstellen dat Jezus een peptalk staat te houden. De baas stopt ermee en draagt de zaak over aan zijn leerlingen.’ En als helemaal niets helpt: ‘Zeg het eens op zijn Beiers!’

De spelers zijn student, ambtenaar, architect, zelfstandig ondernemer, bosbouwingenieur, beeldhouwer, een van de Maria’s is stewardess, een Pontius Pilatus heeft een hotel in het dorp. Wat ze niet zijn: professionele acteurs. Natuurlijk is het krankzinnig dat uitgerekend leken de meest hoogdravende teksten moeten uitspreken. Sinds december repeteren de spelers elke avond in het Kleines Theater, ook in het weekend. Maandag oproer, dinsdag kruisiging, woensdag opstanding. Het repetitierooster is op de website van de gemeente voor iedereen in te zien, het is tenslotte niet eenvoudig om honderden spelers in een Whatsapp-groep onder te brengen. Gelukkig voorziet de Bijbel ook in een paar massa-scènes, zoals de intocht in Jeruzalem.

‘Hosanna!’ juicht Judas, Cengiz Görür dus, bij de intocht. Het is 25 januari 2020, de eerste repetitie op het grote toneel van het passietheater, waar zo’n 400 mensen staan. Ouders hebben baby’s op hun borst gebonden, kinderen springen in het rond. Massamotivator Stückl roept door de microfoon: ‘In het theater is het verboden te rennen! Jullie mogen alleen naar Jezus toe rennen.’

Het leven in Oberammergau wordt niet afgemeten in jaren, maar in passie-eenheden. Door de passie ontstaan vriendschappen, liefdesrelaties, wordt een band gecreëerd tussen ouderen en jongeren. Het geeft mensen het gevoel dat ze deel zijn van iets dat groter is dan zijzelf. De passie herinnert ze eraan waarom het zin heeft in dit dorp te wonen.

Eva Reiser (Maria) wil de hele tijd haar handen wassen: ‘Ik wil niet degene zijn die de pest naar het dorp brengt’

De meeste mensen kijken verbaasd als je ze vraagt wat hun zou kunnen verhinderen om mee te doen. Er schiet hun niets te binnen. Oké, afgezien van overmacht: een sterfgeval, ziekte. Maar dat komt bijna nooit voor.

Slechts twee keer is de passie niet doorgegaan. In 1770, tijdens de onlusten van de Verlichting en in 1940, in de Tweede Wereldoorlog. Wel is hij een paar keer verschoven; in 1920, precies honderd jaar geleden, toen er veel mensen waren gesneuveld in de Eerste Wereldoorlog, werd hij uitgesteld naar 1922. Maar opvallend vaak ging alles zoals gepland.

De historische gastenlijst van de passiespelen: keizerin Elisabeth van Oostenrijk, Lodewijk II van Beieren, bijgenaamd de Sprookjeskoning, Henry Ford, graaf Zeppelin, Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir. Ook voor 2020 zijn de uitnodigingen aan de eregasten al de deur uit. Bovendien zijn de spelen praktisch uitverkocht: een half miljoen kaarten.

 

Zevende bedrijf: de moeder

Maria is ook een belangrijke vertegenwoordigster van de passiespelen. Dat hoort erbij, en daarom zit Eva Reiser vanavond, midden februari, in de Bayerische Vertretung in Berlijn. Een groep uit Oberammergau is door het ministerie en een groep nieuwsgierige emigranten uit Beieren uitgenodigd om over de spelen te komen vertellen. Wat Eva Reiser zegt, lijkt niet zo belangrijk te zijn, de gasten willen de stralend glimlachende Maria gewoon graag van dichtbij zien, zoals ze ook graag naar Jezus kijken.

De gespreksleider stelt haar voor: ‘Eva Reiser speelt de moeder van God, en ook in het normale leven zweeft ze boven de wolken, want ze is stewardess.’ Ze vliegt op Lufthansa’s CityLine, elke dag een stuk of vier Europese steden, ze ontbijt in Marseille en dineert in Kopenhagen. Een paar maanden geleden is haar vader gestorven, gedurende zijn laatste dagen is ze bij hem geweest. ‘Ik voel dat de rol van Maria heel goed bij me past,’ zegt Eva Reiser. Ze weet hoe het is iemand te moeten laten gaan. Tijdens de repetities wordt het haar af en toe te veel. ‘Ik geloof dat je soms daar moet zijn waar het pijn doet. Maria spelen is een soort therapie.’

Eva Reiser heeft van april tot oktober verlof genomen. Vliegen in deeltijd gaat niet. In het passiejaar past ze haar leven aan de spelen aan. Het Eigenbetrieb Oberammergau Kultur – een gemeentelijke organisatie – betaalt alle spelers een honorarium om het inkomen dat ze derven zo goed mogelijk te compenseren. Iedereen moet het zich kunnen permitteren mee te doen. Daarvoor moet geld beschikbaar zijn, de passie is naast het toerisme de grootste inkomstenbron van het dorp. Voor 2020 rekenden ze op 31 miljoen euro. Maar met het virus uit China had niemand rekening gehouden. Op 24 februari nog verklaart de WHO dat het bij deze uitbraak niet om een pandemie gaat. Corona verspreidt zich nog niet ongecontroleerd over de wereld.

 

Achtste bedrijf: het geloof 

Twee dagen later, Aswoensdag tien uur ’s ochtends, kruisrepetitie met een van de acteurs die Jezus speelt, Frederik Mayet. Tussen schilderende arbeiders en een emmer ezelstront klimt hij in spijkerbroek en trui op een ladder die tegen het kruis staat. Hij laat zich vastmaken. Zijn hoofd hangt naar de zin van de decorontwerper te hoog, Jezus moet een beetje meer in elkaar zakken. Mayet wordt lager geplaatst. Om enigszins pijnloos te hangen, moet het kruis goed passen. Maar de twee spelers, die niet even groot zijn, moeten het om efficiencyredenen met hetzelfde kruis doen.

Voor de kruisigingsscene krijgen ze een veiligheidsgordel aan, onder hun lendendoek, net als parachutespringers. Als het kruis overeind gezet wordt, is hij desondanks steeds bang dat hij voorover in het publiek zal vallen, zegt Mayet. Mayet is zich bewust van zijn verantwoordelijkheid, hij speelt de superheld van het christendom. En trouwens: zonder geloof geen gelofte, en zonder gelofte geen passiespel.

De passie is vanaf het begin een zaak van de gemeente geweest en was nooit een kerkelijk evenement. Maar de kerk ging zich er natuurlijk toch mee bemoeien. Tot 2010 was er een zogeheten patronage-overeenkomst, waardoor de bisschop theoretisch in de regie zou mogen ingrijpen. Heel lang waren vooral kerkgangers die op pelgrimstocht naar Lourdes gingen bezoekers van de passie. Dat doet tegenwoordig niemand meer.

‘Maar op een of andere manier moet wat we op het toneel vertellen zich in ons eigen leven weerspiegelen,’ zegt Stückl voorzichtig. ‘Ik leef niet honderd procent volgens de Bijbel. Maar de passietekst gaat voor mij wel verder dan een gewoon toneelscript.’ De tekst maakt een speler niet godsdienstiger, maar wel ontvankelijker voor iets als de grotere samenhang der dingen. Of de schoonheid van het gemeenschappelijke. Misschien is dat eigenlijk wel hetzelfde.

 

Negende bedrijf: de voortekenen

 De passiespelen afzeggen vanwege een virus? Nooit. Maar ook in Duitsland neemt het aantal corona-besmettingen iedere dag toe. De plannen van de lankmoedige Oberammergauers worden ingehaald door de zich in een akelig snel tempo ontwikkelende realiteit. Op 5 maart zegt de burgemeester van Oberammergau, Arno Nunn: ‘Het belangrijkste is rustig te blijven. We kunnen niet verder kijken dan vandaag.’ Iedereen staat nog uitgebreid handen te schudden.

Vijf dagen later moeten alle theaters sluiten. De repetities voor de passie vinden nu in kleine groepjes plaats; oudere mensen mogen thuis blijven. Op 12 maart wordt het eerste geval van corona in de regio Garmisch-Partenkirchen gemeld. De strenge beperkingen van de regering gelden tot 19 april.

Dat is nog lang geen 16 mei. De mensen in Beieren geloven graag dat ze minder kwetsbaar zijn dan anderen. Maar willen ze het erop laten aankomen dat ze elkaar besmetten? De mens, zelfs een Jezusmaker, is tegenover het virus machteloos. Stückl zegt: ‘Ik heb op kantoor sudoku’s zitten spelen. Je kunt niets doen. Niets.’

 

Tiende bedrijf: de dood 

De passie vlak voor de première afgelasten is als inademen en niet gaan zingen. Het zou betekenen dat je je tekst mag vergeten, je haar weer kunt laten knippen. Niemand in Oberammergau die dat wil. Het is dinsdagavond en de spelers en Stückl komen bij elkaar op het middelste toneel van het passie-theater. Er is ruimte genoeg om zo veel afstand te houden als je nu behoort te doen, ook al waren ze kortgeleden nog zo’n hechte groep. Eva Reiser komt van het vliegveld, waar ze al bezig zijn met werktijdverkorting voor vliegend personeel. Ze is zenuwachtig, wil de hele tijd haar handen wassen. ‘Ik wil niet degene zijn die de pest naar het dorp brengt.’ Stückl zegt: ‘We gaan spelen!’ En: ‘Je moet je tekst leren.’

Eva Reiser zou daar graag in meegaan, net als in Israël, iedereen achter de regisseur aan, tot het bittere eind. Maar ze vreest dat de reis is afgelopen.

De volgende dag worden de passiespelen afgelast. Te veel risico’s, wordt er gezegd. De geneeskundige dienst beroept zich op de Wet besmettelijke ziekten.

Dit jaar zijn de passiespelen voor het eerst verzekerd, alle uitgaven tot nog toe zijn vermoedelijk gedekt. Maar het gewone leven dient zich ook weer aan.

Eva Reiser weet niet of en wanneer ze weer aan het werk kan, ze heeft onbetaald verlof. De bedrijven in het dorp, de hotels en de restaurants bereiden zich voor op een slecht jaar. De mensen zijn terneergeslagen, maar kunnen niet bij elkaar uithuilen of elkaar omhelzen, dat mag niet. En de kapper waar ze nu weer naar toe mogen, is dicht.

 

Elfde bedrijf: de wederopstanding 

Uit het dorp loopt een weg omhoog naar een heuvel waar een marmeren beeldengroep staat. Jezus aan het kruis, daarnaast Maria en Johannes met van smart vertrokken gezichten. Koning Lodewijk II, voor wie in 1871 een privévoorstelling van de passiespelen werd gehouden, was zo onder de indruk dat hij het dorp deze beeldengroep schonk. Monumentaal en onverwoestbaar, getuigend van enige grootheidswaan. Net als de passie zelf.

Als je dezer dagen hier boven staat, hoor je overal gekwinkeleer en gezoem, de lente is in het land. Beneden ligt, in alle rust, het passietheater, waar de krokussen al bloeien. Straks wordt het nog stiller, als de kruisen weggehaald, de decors opgeslagen en de werkplaatsen gesloten zijn. Stückl gaat binnenkort weer verder met zijn tekst. De spelen zijn tenslotte niet af-, maar uitgesteld. En wat is nu twee jaar wachten, na een voorbereiding van tien jaar en een geschiedenis van bijna 400 jaar? De mensheid heeft wel voor hetere vuren gestaan, en de passie ook. En terwijl de wereld langzaam voortkruipt, hebben de mensen in Oberammergau hun nieuwe doel alweer in het vizier: de wederopstanding van de passie op 21 mei 2022.

Auteur: Christiane Lutz

Süddeutsche Zeitung
Duitsland | dagblad | oplage 372.000

Opgericht in 1945. De intellectuele, liberale krant van links Duitsland. Samen met de FAZ een van de belangrijkste dagbladen van het land. De SZ staat bekend om de drie-eenheid tolerantie, onafhankelijkheid en waakzaamheid.