Een echte winnaar

Zoals zoveel mensen zat hij vier jaar geleden voor de buis en liet vrijwel geen onderdeel van de Olympische Spelen aan zich voorbijgaan. Maar de ene sport vond hij te simpel, de ander te moeilijk. Hij kankerde, verbaasde zich, zat uitgezakt in zijn luie stoel; een sportman in zijn verbeelding, een slimme toeschouwer, vanbinnen een winnaar.

Op een gegeven moment besloot hij toen maar een echte winnaar te worden. De vijftigjarige schrijver Ilija Trojanow, in Bulgarije geboren, als kind met zijn familie via Joegoslavië en Italië naar Duitsland gevlucht en vervolgens in Kenia opgegroeid, trok in de zomer van 2012 zijn oude hardloopshirt aan – het zat wat strak, maar wat kon het schelen – en besloot olympisch kampioen te worden. Maar dan wel een echte, een maximale olympisch kampioen, eentje die alle sporten beheerst – of zo niet beheerst, dan toch op zijn minst op wedstrijdniveau beoefent. Alleen de teamsporten sloeg hij uit praktische overwegingen over. Zijn doel: in elke sport minstens half zo goed worden als de huidige olympisch kampioen.

Dat plan was exceptioneel, overdonderend, vrijwel onmogelijk. Niet alleen wilde hij de 23 sporten en 80 disciplines vóór de Olympische Spelen van dit jaar onder de knie hebben, maar ook wilde hij er een boek over hebben geschreven: Meine Olympiade. Het is hem gelukt.

Het is een boek over falen en zelfoverwinning. Een boek waarmee je als amateursporter heel concreet je voordeel kunt doen, omdat Trojanow de techniek van sommige sporten, zoals schoonspringen en kogelstoten maar ook de borstcrawl, nauwkeurig beschrijft, met grote verbazing over de geleerde details. Het is ook een ietwat pocherige wereldroman. Vanzelfsprekend leert hij judoën in Japan, gewichtheffen in Bulgarije, worstelen in Iran en boksen in Brooklyn. Voor zijn looptraining vliegt hij naar Kenia, en de borstcrawl leert hij op Sri Lanka en in Mumbai.

Sixpack

Trojanow neemt ons mee naar een parallelle wereld. En die begint al bij zijn research in een boekwinkel. Enigszins beschaamd wil de schrijver een fitnessboek kopen. Hij neemt uiteindelijk Sixpack in 66 dagen en niet Sixpack in 6 weken, De sixpackstrategie of Sixpack in 90 dagen. De verkoopster vertelt hem dat ze ‘zonder die sixpackboeken’ de zaak allang had moeten sluiten.

Bovendien past hij zijn voeding aan. Als ontbijt zuurkool, linzen, ei en hüttenkäse, Indiaas gekruid. Hij begint met zijn training en leest ook een heel ander boek: ‘Al na enkele weken realiseerde ik me dat mijn lichaam een boek was waarin ik tot nog toe nauwelijks had gelezen. Een verbazingwekkend, zichzelf aanvullend boek, dat steeds weer met nieuwe hoofdstukken kwam.’

En de lezer is er live bij, van het aarzelende begin en de vraag hoe die verdomde crawl nou echt in zijn werk gaat tot de momenten die Trojanow als ‘flow’ bestempelt. Wanneer het bijna vanzelf gaat en lichaam en geest zelfstandig aan een gemeenschappelijk project werken. Aan een nieuwe sport.

De grondgedachte van het boek is het wegnemen van de tegenstelling tussen lichaam en geest. Vlotjes voegt Trojanow bij elke nieuwe sport een bescheiden stukje cultuurgeschiedenis toe, vertelt over de zwemkelder van Lord Byron, ‘waar monniken ooit lijken hebben gebalsemd’. Of over zijn zwemtocht over de Dardanellen: ‘Op die prestatie ging ik meer prat dan op welke faam ook, of het nu op politiek, poëtisch of retorisch gebied is.’ En de onverschrokken nachtzwemmer Jack London citeert hij met de woorden dat hij liever een zwemwedstrijd wint dan The Great American Novel schrijft.

Je hebt de indruk dat Trojanow het kan invoelen. Hij is ambitieus, soms ook megalomaan. Hij faalt doorlopend en lacht erom. Het boek begint met de beschrijving van een triatlon in Zuid-Afrika, waarbij hij als groentje zo ongeveer elke lachwekkende tegenslag te verduren krijgt die je maar kunt bedenken. Trots en onbeholpen heeft hij zich net op tijd voor de start in een nieuw neopreenpak geperst en zich al afgevraagd waarom het zo slecht zit. Maar ach, ze worden zo weggeschoten en hij wil meteen de aanval zoeken. Dus wurmt hij zich tussen de andere triatleten, onopvallend, alsof het nooit anders is geweest, tot er eentje vraagt: ‘Zeg, waarom heb je dat pak binnenstebuiten aan?’

Zoiets overkomt hem aan het eind van het boek niet meer. Hij leert doorlopend bij, pagina na pagina. Het is een klassieke ontwikkelingsroman. Een man leert zichzelf kennen. Uiteindelijk is hij bijvoorbeeld een tienkamper, ook al behaalt hij zijn doelstelling half zo goed te zijn als de olympisch kampioen natuurlijk niet. Hij komt niet verder dan een achtste van diens punten, maar hij voltooit een volledige tienkamp, inclusief polsstokhoogspringen en kogelstoten. Vooral bij deze discipline ervaart hij wat hij in alle individuele sporten niet heeft ervaren: het gemeenschappelijke, het sociale, dat toch ook een belangrijke zegen van sport is. De aanmoedigingen van de tienkampers onderling, de pluimen voor zelfs de zwakste prestaties, de oprechte steun aan elkaar, omdat iedereen weet hoe zwaar het is. Hoeveel moeite, zweet en zelfoverwinningen nodig waren om dit te bereiken. Omdat ze allemaal misschien ooit zijn opgestaan van de bank en zich in een te strak shirt hebben geperst. Omdat ze sportmensen zijn.

‘Mislukken is weliswaar een vruchtbaar literair thema, maar alleen als er een reële kans op succes bestaat’

Trojanow vertelt in dit boek ook heel terloops de geschiedenis van zijn familie, het verhaal van zijn afkomst. Hij vertelt over het falen van zijn vader, die op weg was om Bulgaars jeugdkampioen op de 110 meter horden te worden, maar over de laatste horde struikelde. Hoe dat fiasco een familiemythe werd – fotoalbums van vluchtelingen zijn dun – en hoe het de familie zou zijn vergaan als zijn vader die laatste horde wel had genomen. Natuurlijk vraagt hij zijn vader hem het hordelopen te leren. Zonder de last om die bewuste nederlaag goed te maken, maar toch met dat echec vlak voor de finish in zijn hoofd.

Het hoofdstuk over turnen begint zo: ‘Ik ben getraumatiseerd. Toen we in 1977 vanuit Kenia naar Duitsland verhuisden, sprak ik geen Duits en kon ik ook niet turnen. Mijn integratie kende pieken (taal) en dalen (turnen).’ Die vroege aversie overwinnen is een van de grootste uitdagingen die de auteur aangaat. Moedeloosheid is er niet bij. Zijn trainer ‘accepteert geen voorschot op falen’. Dan wordt het een bewezen, in de praktijk gebracht falen. Een debacle waarvan niet eens meer een komische uitwerking uitgaat: ‘Het is geen toeval dat de beschrijvingen van nu af aan korter worden. Mislukken is weliswaar een vruchtbaar literair thema, maar alleen als er een reële kans op succes bestaat. Onze belangstelling gaat uit naar iemand die ver omhoogvliegt tot hij te dicht bij de zon komt, en niet naar iemand die op een ligbedje aan het verbranden is.’

Ilija Trojanow is steeds weer ver omhooggevlogen, heeft alles geprobeerd, veel bereikt en steeds weer groots gefaald. Een beachvolleyballer in Rio zegt het als volgt: ‘We mogen geen bal laten lopen. Maar als dat dan toch gebeurt, dan maken we er in elk geval een mooie snoekduik achteraan.’

Auteur: Volker Weidermann

CONTEXT: Ilija Trojanow

Ilija Trojanow werd in 1965 geboren in Sofia. In 1971 vluchtte zijn familie naar Duitsland, waar ze politiek asiel kregen. Een jaar daarop verhuisden ze alweer door naar Kenia, waar Trojanow tot 1984 woonde. Later verbleef hij onder meer in Kaapstad, Mumbai en München, voor hij neerstreek in zijn huidige woonplaats Wenen.

Trojanow schreef verscheidene non-fictieboeken over Afrika en vertaalde Afrikaanse auteurs in het Duits. Zijn eerste roman, Die Welt ist groß und Rettung lauert überall, verscheen in 1996. In 2013 kwam hij in het nieuws toen hem vanwege zijn kritiek op inlichtingendienst NSA de toegang tot de VS werd ontzegd.

Der Spiegel
Duitsland | weekblad | oplage 976.000

Een belangrijk onderzoekstijdschrift, opgericht in 1947 en uiterst onafhankelijk, dat verscheidene politieke schandalen aan het licht heeft gebracht.