De plotse opkomst van een vijfde partij, de extreemrechtse Vox, heeft in Spanje gezorgd voor een politieke omwenteling, waardoor het nogal ingewikkeld wordt de autonome deelstaat Andalusië te besturen.
Vox zorgt niet alleen voor nog meer verdeeldheid onder de rechtse stemmers, maar raakt het hele politieke krachtenveld in Spanje, dat voortaan uit vijf partijen zal bestaan. Een eenvoudige rekensom leert dat de politieke steun waar Susana Díaz (de socialistische president van Andalusië) traditiegetrouw van verzekerd was tot het verleden behoort. En als je deze verkiezingsuitslag afzet tegen de landelijke politiek is het niet aannemelijk dat de nieuwe politieke partijen – centrum-liberaal Ciudadanos en Adelante Andalucía (de Andalusische pendant van de ‘staatsprotestpartij’ Podemos) – de handen ineen zullen slaan, zodat Díaz nog een termijn kan volmaken in het presidentieel paleis San Telmo.
Nadat de socialisten 36 jaar onafgebroken in Andalusië hebben geregeerd, wordt in de dichtstbevolkte regio van Spanje (8,4 miljoen inwoners), waar de socialisten van oudsher de meeste stemmen krijgen, het einde van een tijdperk ingeluid. Al kwamen de socialisten als winnaars uit de bus, deze desastreuze verkiezingsuitslag valt niet weg te moffelen: de partij van Díaz zakt van 47 naar 33 zetels. Omdat de socialisten al sinds de Transición (de vreedzame overgang van dictatuur naar democratie rond 1975) in Andalusië regeren, kunnen ze deze ondergang alleen zichzelf aanrekenen. De Andalusiërs hebben hun politieke beleid de rug toegekeerd.
Aardverschuiving
Bovendien blijkt uit de opkomst – de op twee na laagste sinds er regionale verkiezingen gehouden worden in Andalusië – dat het linkse electoraat lastig te mobiliseren is en dat het aantal rechtse stemmers duidelijk stijgt. Wat deze verkiezingen vooral laten zien is een belangrijke toename van het aantal conservatieve stemmers, en dat zal in heel Spanje zijn weerslag hebben. Andalusië, en dus heel Spanje, verschilt niet langer van de omringende landen. Met maar liefst 12 zetels en bijna 11 procent van de stemmen treedt de extreemrechtse Vox toe tot de democratische instituties.
Waar de partij precies voor staat is nog onduidelijk, maar ze haakt aan bij het extreme nationalisme in Spanje en opkomende extreemrechtse politieke bewegingen in Europa als Rassemblement National van Marine Le Pen – die niet wist hoe snel ze de partijleider van Vox moest feliciteren – Matteo Salvini in Italië en Alternative für Deutschland. Vox is geen lokale partij, ze heeft nationale ambities. Haar toetreding tot het regionale parlement van Andalusië zal een stempel drukken op een jaar waarin regionale verkiezingen, gemeenteverkiezingen, Europese verkiezingen en wellicht landelijke verkiezingen worden gehouden.
De vraag is of de partij alleen stemmen trekt van het door de politieke crisis in Catalonië aangewakkerde extreme nationalisme, of dat ook de rest van de kiezers die hun buik vol hebben van het Catalaanse procés gevoelig zullen zijn voor Vox. Het zou het meest radicale politieke antwoord zijn op de crisis in Catalonië. De conservatieve Partido Popular blijft de tweede partij en heeft de voorsprong waar Ciudadanos op mikte kunnen afremmen. Maar Ciudadanos zit de Partido Popular op de hielen, want de verkiezingen waren een behoorlijke aderlating voor de conservatieven, terwijl Ciudadanos als de derde grote partij uit de bus is gekomen (van 9 naar 21 zetels), en daarmee versterkt hun leider Albert Rivera zijn landelijke premierambities. De partij behoudt zijn positie in het centrum van rechts.
Vox is geen lokale partij, ze heeft nationale ambities
Adelante Andalucía heeft de ambities van haar politieke kopstukken en de hooggespannen verwachtingen niet waar kunnen maken. De stembusuitkomst was teleurstellend en de partij zal geen rol van betekenis kunnen spelen in de coalitieonderhandelingen.
Met deze verkiezingsuitslag in Andalusië zal het lastiger zijn voor premier Pedro Sánchez om zijn politieke plannen uit te voeren. Bovendien zal zijn positie verzwakken doordat de socialisten zo veel stemmen hebben verloren. Daar komt bij dat er een duidelijke ruk naar rechts of zelfs extreemrechts te zien is. De conservatieve partijen zouden Vox niet moeten beschouwen als een nieuwe politieke partij in het politieke spectrum, maar als een ideologie die weinig respect heeft voor de rechtsstaat en haar instituties. Het slechtst denkbare scenario is dat het succes van Vox anderen op de gedachte brengt hetzelfde pad te volgen. Dat zou het ergste gevolg zijn van de aardverschuiving die zich in Andalusië heeft voorgedaan.
Auteur: Alejandro Ruesga
El País
Spanje | dagblad |
oplage 397.000
Opgericht in 1976, is van doorslaggevende betekenis geweest voor de overgang van dictatuur naar democratie. Prachtige tabloidkrant met voortreffelijke journalisten en bijdragen van grote Spaanse schrijvers.
