Eindhoven heeft de nerds én de hippies

Als een banketbakker die een gigantische 
glazuurspuit hanteert, brengt Theo Salet de ene laag kleverige smurrie op de andere aan. Maar deze hoogleraar aan de Technische Universiteit Eindhoven is geen taart aan het maken, hij perfectioneert een techniek om het eerste 3D-geprinte betonnen huis ter wereld te bouwen.

Het lijkt wel of er in de stad nauwelijks een maand voorbijgaat zonder innovatienieuws. Of het nu gaat om Salets plannen voor 3D-geprinte Stonehenge-achtige huizen, om de creatie van het ‘Brainport Smart District’ voor het testen van technologische en buurtinitiatieven of om een ‘living lab’ van camera’s, lampen en microfoons om het populaire uitgaans-gebied Stratumseind veiliger, levendiger en aantrekkelijker te maken, Eindhoven wil een stad zijn waar met de toekomst wordt geëxperimenteerd.

Zo is het niet altijd geweest. Yasin Torunoglu, 
wethouder wonen, wijken, werk en ruimtelijke 
ontwikkeling, zegt dat de innovatiedrang van de stad uit het begin van de jaren negentig dateert, toen er twee grote werkgevers verdwenen: DAF ging failliet en Philips verplaatste de fabricage naar China. 
‘De ontslagbrieven vielen als reclamefolders in de brievenbus,’ zegt hij. ‘Dat was echt een moeilijke tijd. Toen besloten de burgemeester en de leiding van de Kamer van Koophandel en de universiteit de koppen bij elkaar te steken.’

Om nieuwe bedrijven aan te trekken, zetten ze een stimuleringsfonds op dat was gebaseerd op een 
‘triple helix’-samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven en kennisinstituten. ‘Daar komt ons Brainport-idee vandaan, zodat we niet afhankelijk zouden zijn van twee of drie fabrieken, maar constant aan sociale kwesties zouden werken die zaken en banen zouden opleveren,’ zegt Torunoglu. ‘We zijn de stad geworden waar kennisintensieve bedrijven zich vestigen en samenwerken met ontwerpers: wij hebben de nerds en de hippies.’

Tegenwoordig ziet de stad tijdens de jaarlijkse Dutch Design Week zijn inwonertal van 227.000 meer dan verdubbelen, zijn er woningen en start-ups gekomen in de voormalige Philipsgebouwen in de wijk Strijp R en is er een bloeiende internationale gemeenschap ontstaan. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek bestond de Nederlandse bevolking in 2017 voor 22,6 procent uit immigranten van de eerste of tweede generatie. In Eindhoven bedroeg dat aantal 33,5 procent. Maar kent het leven in zo’n progressieve, innovatieve stad alleen maar voordelen, of vinden sommige inwoners het onprettig om zo onder het vergrootglas te liggen?

Uit een recente rechtszaak blijkt dat Eindhoven geen utopia is. Zo heeft 
het te lijden onder ernstige luchtvervuiling. De stad heeft samen met de Technische Universiteit en ENS Cleain Air een systeem ontwikkeld dat fijnstofdeeltjes afvangt en onschadelijk maakt. ‘De beste testplek is een tunnel,’ zegt Bert Blocken, hoogleraar aan 
de faculteit Bouwkunde van de TU Eindhoven. ‘Daar vind je de hoogste luchtvervuilingsconcentraties; daarna komen parkeergarages en zeer smalle straten met hoge gebouwen aan weerskanten. Als je de luchtvervuiling daar afvangt, maakt dat een groot 
verschil voor alle mensen die in de omgeving wonen.’

Het plan was aanvankelijk om een test te doen met dertig ventilatoren, maar dat leverde problemen op toen een Q-Park-garage op het laatste moment niet wilde meewerken. Maar de onderzoekers lieten zich niet afschrikken en bouwden een tent over de garage heen om de lucht op te vangen. Toen liet de garage zijn ventilatoren een andere kant op blazen. Er moest uiteindelijk een gerechtelijk bevel aan te pas komen om te zorgen dat de garage zijn ventilatoren in de testtent liet blazen totdat de metingen waren voltooid.

‘Je wilt niet ’s avonds thuiskomen en merken dat de gemeente een tent over je voortuin heen heeft gebouwd’

Het verhaal illustreert dat zelfs in een stad die zich wil onderscheiden door slimme innovatie, lokale bedrijven en bewoners soms met voor- en nadelen worden geconfronteerd. ‘Je wilt niet ’s avonds thuiskomen en merken dat de gemeente een tent over je voortuin heen heeft gebouwd,’ merkt Mark van Haasteren, directeur van Q-Park Nederland, luchtig op. Maar zelfs Van Haasteren is een fan van wat hij een ‘zeer actieve en progressieve stad’ noemt, waar de gemeente samenwerkt met universiteit en bedrijfsleven om het stedelijke leven te verbeteren.

Maar er spelen ook andere kwesties. Prof. Elphi Nelissen, decaan van de faculteit Bouwkunde van d
e TU Eindhoven, werkt aan het ‘Brainport Smart 
District’, dat zo’n drieduizend mensen zal huisvesten in vijftienhonderd woningen en meer dan 500 
miljoen euro zal kosten. ‘Databescherming is een van de belangrijkste dingen waarover we zo duidelijk mogelijk moeten zijn,’ zegt ze. ‘We willen een open dataplatform creëren waaruit alle bedrijven data kunnen halen. De mensen die in de wijk wonen, kunnen zelf besluiten of ze hun geanonimiseerde data willen delen. Als ze dat doen, hebben ze daar profijt van, hetzij financieel, hetzij in de vorm van betere dienstverlening.’ Nelissen zegt dat het 
project een budget van 100 miljoen euro extra moet inplannen voor continue research en om ‘de mensen die er wonen schadeloos te kunnen stellen als we fouten maken’.

Monique Mols, hoofd Public Affairs van chips-
fabrikant ASML, voegt eraan toe dat hoewel hooggekwalificeerde banen voor werkgelegenheid in de toeleveringsindustrie en de dienstensector zorgen, de snelle groei ook ‘groeipijnen’ veroorzaakt. ‘De huizenprijzen stijgen, vooral in een gebied als Brainport Eindhoven, waar veel mensen naartoe verhuizen omdat het een banenmachine is. Wij kijken naar 
de huisvesting, de faciliteiten in het gebied en of we aantrekkelijk genoeg zijn om al die mensen binnenboord te houden; daar werken we hard aan.’

‘Longen van de Stad’

En hoe denkt Jan Publiek erover? Stan Doomen, 
sinds twee jaar barman in de Tipsy Duck Pub aan het Stratumseind, is voorzichtig enthousiast over de straatmonitoringsystemen: ‘Er zijn veel mensen op dezelfde plek, dus af en toe gebeurt er wel iets. Ik vind privacy belangrijk, dus ik heb het niet zo op microfoons. Maar in dit geval kunnen die hun nut hebben.’

Om de hoek van het luchtzuiveringsproject ‘Longen van de Stad’ is een stel bierdrinkende studenten nog nonchalanter. ‘Het is er een stuk veiliger op geworden,’ zegt de twintigjarige Dennis van Leenders. 
‘Ik vind het niet erg. Het is Eindhoven maar.’

Auteur: Senay Boztas
Vertaler: Peter Bergsma