De Canadese regering heeft een wetsontwerp ingediend dat religieuze symbolen bij overheidsdiensten verbiedt. Moet die wet worden goedgekeurd?
Nee
Experts uit Québec waarschuwen geen overhaaste conclusies te trekken over het door de provincie voorgestelde verbod op religieuze symbolen. Met vooroordelen heeft het niets te maken, haasten ze zich te benadrukken. Het gaat om Québecs unieke geschiedenis en politieke cultuur. Nuance, nuance, nuance…
Maar achter al die nuances schuilt simpelweg een plan van de deelstaatregering om de rechten van religieuze minderheden opzij te zetten. Door overheidsmedewerkers in ‘autoriteitsposities’ – van leraar tot rechtbankgriffier – te verbieden om kruizen, hijabs, tulbanden en dergelijke te dragen, wals je over hun religieuze vrijheden heen.
Als dit in om het even welke andere provincie zou gebeuren, onder een conservatieve deelstaatregering in Alberta of Ontario bijvoorbeeld, zouden progressieve mensen geen moeite hebben het sentiment te benoemen waardoor deze maatregel wordt ingegeven: onverdraagzaamheid, of zelfs racisme. Het is immers overduidelijk dat hier moslims en sikhs in het vizier worden genomen. Maar omdat het in Québec gebeurt, zijn deze zelfde mensen bereid om het door de vingers te zien.
Alleen wanneer er sprake is van wederzijdse aanpassing kan iedereen zich in een multiculturele samenleving thuis voelen
Op zich geven ze toe dat de witte, Franssprekende meerderheid van Québec hiermee de rechten van kwetsbare, overwegend niet-blanke minderheden met voeten treedt. Maar volgens hen is de voornaamste beweegreden het streven naar laïcité. Meestal wordt dat vertaald als ‘secularisme’, maar in het Frans is het begrip veel breder. Het heeft als consequentie dat alle religieuze symbolen uit de publieke ruimte moeten verdwijnen.
In feite zal de praktische invulling van het secularisme de Québécois echter een rotzorg zijn; het gaat hen om iets veel primitievers. Niet zijzelf en hun samenleving hoeven zich aan te passen aan de minderheden uit hun omgeving. Laat hen dat maar doen.
Veel Engels-Canadezen zijn er de afgelopen jaren net zo over gaan denken. Maar politici buiten Québec hebben de verleiding vrij goed weerstaan om de angst voor nieuwkomers uit te buiten. Ze stonden pal voor de rechten van minderheden en het belang van de grondwet.
Een grote provincie slaat nu een andere richting in. Individuele en religieuze rechten worden opzijgezet, in naam van de waarden van de meerderheid. En al zijn daar misschien historische en culturele verklaringen voor, het neemt niet weg dat daarmee de tolerantie en wellevendheid opzij worden gezet die in elke moderne, complexe maatschappij centraal zouden moeten staan. Alleen wanneer er sprake is van wederzijdse aanpassing kan iedereen zich in een multiculturele samenleving thuis voelen.
Geen nuancering kan iets aan die fundamentele waarheid veranderen.
Een van de weinige titels die officieel de kerntaak van de krant onderschrijft ‘het publiek te wijzen op misstanden en de mogelijke oplossingen daarvoor’.
Ja
Net als de overgrote meerderheid van de Québécois, zijn wij [de auteur spreekt namens de beweging Pour les droits des femmes du Quebec] tevreden en opgelucht over het recente wetsvoorstel. Opgelucht, omdat deze regering, na jaren van vruchteloos gepraat over de invasie van religie in de publieke ruimte, haar kiezersbelofte eindelijk gestand doet. Het wetsvoorstel is niet perfect, maar komt aardig tegemoet aan de wensen van de Québecse samenleving.
Tevreden zijn we, omdat het de laatste stap is op een lange weg naar een seculiere staat. Veel mensen weten niet eens, of zijn vergeten dat er door dit amendement een einde kwam aan de grondwettelijke privileges van katholieke en protestantse Québécois. Het verloste het publieke schoolsysteem van de benauwende hokjes van het religieuze onderscheid. Deze laïcité bestaat natuurlijk niet alleen in Québec, maar ook in de rest van het land. Toch heeft het begrip bij ons een geheel andere lading dan in de Angelsaksische wereld. Net als in andere katholieke landen waar de kerk zich in het verleden voortdurend met staatszaken bemoeide, beschermt de scheiding van staat en religie in Québec de staat tegen het binnendringen van religie. Angelsaksische Canadezen met hun protestantse tradities daarentegen, zijn nazaten van pelgrims die aan religieuze vervolging blootstonden. De scheiding tussen staat en kerk moest deze religieuze groeperingen juist tegen staatsbemoeienis beschermen. Het concept laïcité werd ingevoerd om de officiële scheiding van staat en religie mee aan te duiden. Daarbij werd religieus pluralisme de norm, zodat elk individu geheel vrij was in zijn religieuze voorkeuren.
Québec hoeft zich voor zijn visie niet te schamen, en aan gepreek van Engelstalige Canadese elites, of van mensen die sympathiseren met hun multiculturele opvattingen, hebben wij geen behoefte. Als het wetsvoorstel op de laïcité tegen de islam was gericht zouden alle moslims er last van hebben. Dit is echter niet het geval, want het raakt geen enkele moslimman. Was het wetsvoorstel tegen vrouwen gericht, dan zouden alle vrouwen er last van hebben. Ook dat is niet het geval: alleen vrouwen die een islamitische sluier dragen zullen er wat van merken. Maar als zij de enige zijn, is de eigenlijke discriminatie dan niet gewoon dat deze vrouwen – en alleen deze vrouwen – buitenshuis verplicht zijn om hun haar te bedekken? Waarom zouden we niet gewoon toegeven dat het hier om patriarchale religieuze regels gaat die vrouwen voorschrijven hoe ze zich moeten kleden, en dat dat discriminerend is? Deze wet biedt vrouwen die geen sluier willen maar wel moeten dragen een concrete mogelijkheid om aan hun onderwerping te ontsnappen, zij het vooralsnog alleen op hun werk. Hiermee overstijgt hij religieuze scheidslijnen en maakt een werkelijk harmonieus samenleven mogelijk.
Auteur: Diane Guilbault
La Presse | Canada | dagblad | oplage 210.000
Opgericht in 1884. Voorstander van de handhaving van een verenigd Canada.
