Vanaf 2021 kent de Berlinale, het filmfestival van Berlijn, zilveren beren toe voor de beste acteerprestaties, zonder een onderscheid te maken op grond van geslacht. Doel is om meer bewustwording te creëren ten aanzien van genderdiscriminatie in de filmindustrie. Maar zorgen genderneutrale prijzen hier wel voor?
NEE
Voor degenen die zich noch als man noch als vrouw wensen te omschrijven, is dit besluit [bekendgemaakt op 24 augustus] uitstekend nieuws. Voor vrouwen is het juist nogal ergerlijk dat we gendergelijkheid bevorderen door de enige categorie aan te pakken waarin ze tot dusver niet ondervertegenwoordigd waren, al was het maar omdat die uitsluitend op hen betrekking heeft. Een andere oplossing voor acteurs met een niet-binaire seksuele identiteit is zeker denkbaar.
Het is te begrijpen dat dit nieuws niet met jubelkreten is begroet bij Pro Quote Film, een Duitse organisatie die ijvert voor een grotere vertegenwoordiging van vrouwen in de film. In een officiële verklaring onderstreept de organisatie dat de Berlinale nog ver verwijderd is van gendergelijkheid. Wel moet worden erkend dat het Duitse festival er op dat gebied beter voorstaat dan de meeste evenementen van hetzelfde kaliber. Zo staat het festival dit jaar voor het eerst onder leiding van een duo, Mariette Rissenbeek en Carlo Chatrian, dus voor de helft onder vrouwelijke leiding, wat al niet slecht is. Vrouwelijke regisseurs zijn bovendien veel ruimer vertegenwoordigd in Berlijn dan bijvoorbeeld in Cannes.
Zolang de filmindustrie wordt gedomineerd door mannen verandert geen enkele genderneutrale prijs voor acteerprestaties daar iets aan
Al met al is dit niet de manier om gendergelijkheid te bewerkstelligen. Zolang de filmindustrie wordt gedomineerd door mannen verandert geen enkele genderneutrale prijs voor acteerprestaties daar iets aan. Er wordt vaak gezegd dat de meeste regieprijzen aan mannen worden toegekend omdat er veel minder vrouwelijke regisseurs zijn. Het is dan logisch te veronderstellen dat, bij de opheffing van categorieën naar geslacht, er in totaal meer acteerprijzen naar mannen zullen gaan, aangezien er ook meer mannelijke rollen zijn.
Gebeurt dat niet, dan zal van bekroonde actrices worden gezegd dat ze hun prijs te danken hebben aan hun vrouw-zijn of omdat de jury is gezwicht voor ‘de waanzin van het genderdebat’ – dat hebben we immers al gezien toen vrouwelijke regisseurs werden onderscheiden (de categorieën beste film of beste regie hebben nooit een indeling naar geslacht gekend). Deze noviteit is hoe dan ook geen overwinning.
Auteur: Susan Vahabzadeh
Susan Vahabzadeh is sinds 1997 filmrecensent voor de Süddeutsche Zeitung.
Süddeutsche Zeitung
Duitsland | dagblad | oplage 372.000
Opgericht in 1945. De intellectuele, liberale krant van links Duitsland. Samen met de FAZ een van de belangrijkste dagbladen van het land. De SZ staat bekend om de drie-eenheid: tolerantie, onafhankelijkheid en waakzaamheid.
JA
Gendergerelateerde prijzen verdedigen in naam van het feminisme? Het Duitse tijdschrift Der Spiegel vindt dit absurd. Als dit soort prijzen op enigerlei wijze zou hebben geholpen om de in het oog springende ongelijkheid tussen mannen en vrouwen in de filmindustrie op te lossen, dan was dat nu wel duidelijk, stelt het blad: ‘Als dat zo was, zou deze misstand al lang geleden zijn rechtgezet.’
Het principe van onderscheid tussen acteurs en actrices vindt The Indian Express twijfelachtig: ‘Hoe zouden we hebben gereageerd als, in reactie op #OscarsSoWhite – een beweging die het gebrek aan vertegenwoordiging van gekleurde minderheden bij de Oscars aan de kaak stelt een nieuwe prijs werd ingesteld voor regisseurs die niet wit zijn?’
‘Waar het natuurlijk vooral om gaat is dat we niet meer in termen van gender denken’
Het Indiase dagblad stelt dat het opsplitsen van acteerprijzen naar geslacht een anomalie is in de wereld van kunst en cultuur: ‘Arundhati Roy en Salman Rushdie hebben allebei de Booker Prize gewonnen, en Arundhati kreeg die niet in de hoedanigheid van “schrijfster”.’ De prijzen voor de beste film of de beste regisseur zijn ook nooit naar geslacht onderverdeeld geweest. De door vrouwen binnengesleepte onderscheidingen in deze door mannen gedomineerde categorieën kregen door hun grote zeldzaamheid wel zo veel weerklank dat ze een mentaliteitsverandering teweeg zouden kunnen brengen – Der Spiegel noemt het voorbeeld van de Oscar voor beste regisseur die aan Kathryn Bigelow werd toegekend (in 2010, voor The Hurt Locker) of de Gouden Palm van Jane Campion (in 1993, voor The Piano). Maar het Duitse weekblad geeft ook toe dat een handjevol onderscheidingen niet genoeg is om verandering in gang te zetten.
Dus veel geschreeuw en weinig wol? Zeker niet, vervolgt Der Spiegel: ‘Het betekent niet dat er geen verandering nodig is in de prijzencategorieën op festivals. Opheffing van binaire categorieën – mannen/vrouwen – kan een van de vele manieren zijn om ons aan te sporen ons stereotiepe beeld van mannen en vrouwen op te geven.’ Want dat beeld is inmiddels achterhaald, zo stelt de Britse site NME: ‘Waar het natuurlijk vooral om gaat is dat we niet meer in termen van gender denken. Dat is een steeds kneedbaarder begrip geworden, in sommige gevallen is het zelfs niet relevant. Non-conformistische of non-binaire rollen blijven echter zeldzaam. Alleen de televisie loopt hierin enigszins voorop: denk aan Indya Moore als de oogverblindende Angel Evangelista in de Pose-serie, of Lachlan Watson in The Chilling Adventures of Sabrina. Een van de invloedrijkste filmfestivals heeft besloten zich over de kwestie te buigen, en dat is zeer bemoedigend.’
Courrier International
Frankrijk | weekblad | oplage 205.000
De Franse 360. Sinds twintig jaar een begrip in de kiosk. Bijgenaamd het Pentagon van de journalistiek, omdat Courrier nauwlettend in de gaten houdt wat er over de hele wereld wordt geschreven.
