Gerecenseerd

FOTOGRAFIE | Het oog van Parijs

De fotograaf die eigenlijk schilder wou zijn

‘Zelfs een lang leven is kort als je moet kiezen,’ zei Brassaï (1899-1984) in een interview in 1980. ‘Als iemand talent heeft voor schilderen of voor beeldhouwen, dan is het een uitgemaakte zaak. Maar als er meerdere paarden zijn om op te wedden, is dat haast rampzalig.’ Brassaï is de pseudoniem van Gyula Halász, de Hongaarse fotograaf die zich op zijn vijfentwintigste definitief in Parijs vestigde – maar eigenlijk schilder had willen worden. Dat vak oefende hij alleen uit tijdens het naziregime, omdat hij niet toe wilde geven aan censuur. Daarna keerde hij terug naar zijn foto’s en bevestigde de uitspraak van zijn vriend Picasso dat ‘tandartsen en fotografen nooit tevreden zijn: tandartsen willen dokter zijn en fotografen schilders’, citeert The New Yorker.

Zijn aanvankelijke keuze voor de fotografie kan volgens NYT Magazine te maken hebben met Prousts bewering dat ‘gewoonte’, in dit geval werken in een atelier, de kinderlijke verwondering in een kunstenaar doofde. En Brassaï bleef zijn hele leven verwonderd over de stad Parijs. ‘Hij wandelde ’s nachts over straat en mat de belichtingstijd door sigaretten te rollen’, schrijft Libération. Smithsonian Magazine noemt hem ‘een meester in licht, schaduw en sfeer’ met een illusieloze blik die acceptatie van ‘het geleefde leven’ uitstraalt. Als ‘het oog van Parijs’, zoals vriend Henry Miller hem noemde, groeide hij uit tot een van de meest prominente kunstenaars van de twintigste eeuw. Of hij het als schilder ook zo ver zou hebben gebracht, zullen we nooit weten.

13 sept. tot 4 dec. in Foam, Amsterdam.

DOCUMENTAIRE | Pratende hoofden over Miles Davis

Een complex en elegisch eerbetoon

‘Wie wil blijven creëren,’ citeert The Wall Street Journal Miles Davis, ‘moet blijven vernieuwen’, waaraan de krant toevoegt dat Stanley Nelson, maker van de laatste documentaire over het jazzicoon, Birth of the Cool, zich daaraan niet heeft gehouden. De ‘pratende hoofden’ zouden weinig bijdragen aan het begrip van de artiest, en Nelson maakt rare keuzes, zoals dat vele wetenschappers over Davis aan het woord worden gelaten en hijzelf ondanks de vele interviews die hij gaf geen enkele keer. Liefhebbers van zijn muziek zullen in de documentaire weinig van hun liefde terugvinden, vermoedt The New Yorker, en het is niet waarschijnlijk dat wie zijn muziek niet kent, hierdoor wordt meegevoerd.

Volgens LA Times daarentegen slaagt de documentaire erin al het lelijke en mooie uit Davis’ leven te verenigen, en is Birth of the Cool een prachtige ode aan zijn erfenis. Sydney Morning Herald noemt het een ‘zeer bevredigend portret van een complexe en briljante artiest’. En
San Francisco Chronicle denkt dat Davis zich goed in de film zou herkennen: eerlijk, muzikaal elegant, onvoorspelbaar en zelfs verrassend – het soort complex en elegisch eerbetoon dat een man zo meedogenloos echt als Miles Davis
verdient.

Dat ‘complexe’ en ‘meedogenloze’ komen onder andere tot uiting in Davis’ mishandeling van vrouwen. Een van de mooiste momenten uit de documentaire vindt The New York Times de glimlach op het gezicht van zijn ex-geliefde Frances Taylor, die een dansrol in The West Side Story liet schieten omdat hij haar aan zijn zijde wilde hebben, wanneer ze vertelt hoe erg Davis haar miste toen ze hem uiteindelijk verliet.

Nu in de bioscoop.

MUZIEK | Meeslepend muzikaal zelfportret

Mykki Blanco heeft Europa zien veranderen

‘Als Omar van The Wire een kind zou krijgen met Lady Gaga, zou er zoiets uit komen,’ citeert The Observer een YouTube-commentaar over de New Yorkse rapper Mykki Blanco – een artiestennaam geïnspireerd op Lil’ Kims alter ego Kimmy Blanco. Mykki’s eerste album zou ‘een van de meeslependste muzikale zelfportretten van het jaar’ zijn, ‘waarin trapbeats worden afgewisseld met snaarwerk’ en hiphop met soul en gesproken teksten. ‘Blanco spuugt met poëtisch gemak verzen’ een gespannen wereld in, schrijft Rolling Stone. Als zwarte transgender vluchtte ze van New York naar Europa, waar ze zich veilig achtte voor de Amerikaanse witte suprematie. Maar, zegt ze in een interview, ‘wat zat ik er ver naast. (…) Ik heb Europa zien veranderen.’

The Guardian noemt haar muziek ‘angstaanjagend’, ‘onbezonnen’ en ‘op een agressieve manier poppy’. In de loop der jaren zou ze meer zelfreflectie hebben gekregen. Op haar laatste album verklaart ze: ‘I’ve wasted too many years being wasted. I got one more chance to live right and Imma take it.’

18 oktober in Paradiso, Amsterdam.

LITERATUUR | Eentje uit noodzaak, en een voor de fans

Het langverwachte vervolg op The Handmaid’s Tale

‘Er zijn nucleaire onderzeeërs waarvan de locatie minder nauwlettend in de gaten wordt gehouden dan die van de vooruitbestelde exemplaren van The Testaments,’ schreef The Telegraph in de aanloop naar de verschijning van het nieuwste boek van Margaret Atwood. Op de publicatiedag, vorige week dinsdag, verscheen de 79-jarige auteur voor een uitverkochte zaal in het National Theatre en werd ze live uitgezonden in 1300 bioscopen in verschillende landen, van Malta tot aan haar geboorteland Canada. Na 34 jaar schreef Atwood het felbegeerde vervolg op The Handmaid’s Tale, dat werd bewerkt tot zo’n grote Hulu-hit dat een van de Kardashians de serie koos als thema voor een verjaardagsfeestje: haar gasten droegen kleding geïnspireerd op de rode gewaden van de dienstmaagden en er werden cocktails geschonken met namen als ‘Praise Be Vodka’ en ‘Under His Eye Tequila’ – termen die in Gilead, het dystopische, christelijke rijk dat Atwood creëerde, verplicht worden gebruikt. ‘Of Kylie [Kardashian] het totalitaire nachtmerrieaspect wel heeft meegekregen valt te betwijfelen,’ schrijft The Telegraph.

Atwoods boek wordt gezien als symbool voor de wereld ten tijde van types als Trump en Boris die de macht ‘en pussy’ (aldus The Independent) grijpen, en vooral ook de #MeToo-beweging, die de spreuk Nolite te Bastardes Carborundorum, krom Latijn voor laat de klootzakken je er niet onder krijgen, dankbaar adopteerden. Volgens The Guardian was Atwood zich bij dit vervolg bewust van deze sociale taak, en moedigt ze met The Testaments aan tot activisme. The Wall Street Journal vindt dat ze zich daarbij te veel door de serie heeft laten beïnvloeden. Het vervolg werd volgens de recensent niet geschreven uit noodzaak, maar voor de fans: ‘Uiteindelijk komt het verschil tussen beide romans neer op het verschil tussen (…) literatuur en entertainment.’

De auteur zelf vindt alle aandacht haast overdreven, evenals haar vroege nominatie voor de Booker Prize, vertrouwt ze WSJ toe. ‘Ik vermoed dat ze heimelijk denken: Nu kan het nog, straks gaat ze dood.’ Waaraan ze toevoegt dat ze dat voorlopig niet van plan is.

Margaret Atwood, De testamenten, Uitgeverij Prometheus.

Deze titels worden getipt door Athenaeum Boekhandel in Amsterdam.

De essays, Montaigne, Michel de

‘Ik hóórde Montaigne spreken in een wel zeer voortreffelijke nieuwe vertaling van Hans van Pinxteren.’ Haagse Courant

‘De essays, uitgekomen in een prachtige vertaling […], zou in elk hotel in het nachtkastje moeten liggen naast de bijbel. Het is het boek der boeken van de moderniteit.’ Vrij Nederland

Wat onze identiteit niet is, Heinich, Nathalie

Waarover spreken we wanneer we het over identiteit hebben? De Franse sociologe Nathalie Heinich analyseert op zo neutraal mogelijke wijze de ideeën die het debat beheersen. Aan de hand van wat identiteit allemaal níét is pleit zij voor een beweeglijker definitie van het begrip.

Domheid, een menselijke gave, Marmion, Jean-François

In Domheid, een menselijke gave. De psychologie van de stupiditeit trachten tal van wetenschappers en (ervarings)deskundigen de stupiditeit die ons allen soms treft te duiden, te analyseren en te verklaren en ons zo een handreiking te doen om met het onvermijdelijke van stupiditeit te leren leven.

De Barbaren, Bogucki, Peter

In dit pan-Europese boek geeft historicus Peter Bogucki een schitterend overzicht van de voorouders van de hedendaagse Europeanen en vertelt aan de hand van archeologische vondsten over de ongeletterde culturen en volkeren van West- en Midden-Europa – inclusief Nederland en België.

Een kleine geschiedenis van de economie, Niall Kishtainy

Niall Kishtainy legt belangrijke begrippen als ‘kosten’, ‘concurrentie’, ‘arbeid’ en ‘kapitaal’ uit en hij laat zien hoe belangrijke ontwikkelingen zoals de introductie van geld, het ontstaan van het kapitalisme en de grote recessie de loop van onze geschiedenis hebben bepaald.