Gerecenseerd

FILM | Geldverduistering of 
een kritische blik?

Het symbool van de Russische tegencultuur

De Russische regisseur Kirill Serebrennikov kon zelf niet aanwezig zijn toen zijn tweede film Leto (‘Zomer’) afgelopen zomer in Cannes in première ging: hij had huisarrest omdat hij bijna 2 miljoen euro aan fondsengeld voor een theaterproject zou hebben verduisterd. In de anderhalf jaar 
dat zijn huisarrest duurde mocht hij van het Kremlin zelfs geen telefoon gebruiken.

Zelf doet hij de beschuldiging consequent af als absurd. Volgens velen, schrijft The Independent, zou zijn arrestatie ermee te maken kunnen hebben dat hij zich in zijn werk nogal kritisch uitlaat over de Russische regering. Over zijn eerste film, The Student, schrijft The Village Voice: ‘Serebrennikov waarschuwt met zijn film voor de macht die religieus totalitarisme vandaag de dag nog kan hebben in Rusland. (…) Het [verhaal] laat de drang van het volk naar totalitair leiderschap zien, en hoe deze wordt uitgebuit. Hierbij is de vergelijking met de huidige staat van Rusland snel gemaakt.’

In Leto staat de undergroundrockscene van Leningrad uit de jaren tachtig centraal en in het bijzonder de jeugd van singer-songwriter Viktor Tsoi, die op jonge leeftijd omkwam bij een auto-ongeluk en uitgroeide tot het meest gevierde symbool van de Russische tegencultuur. Uitgesproken politiek is de film niet, vindt TIME Magazine, maar hij voelt ‘toch gevaarlijk aan, als een zijdelings dodelijke blik’.
Begin deze maand werd Serebrennikovs arrest door het Kremlin ingetrokken en omgezet in een reisverbod. De montage van Leto werd in gevangenschap uitgevoerd.

Vanaf 19 april in de bioscoop.

KUNST | Woorden als een kleurenspectrum

Daniel Mullen vertaalt de wereld voor zijn vrouw

De Amerikaanse kunstenaar en filmmaker Lucy Engelman ervaart de wereld heel anders dan de meesten van ons, schrijft kunstsite This Is Colossal. Ze heeft een aandoening die synesthesie heet en inhoudt dat haar zintuiglijke waarnemingen door elkaar lopen: ze kan kleuren proeven, geluiden ruiken en woorden zien als een spectrum van kleuren. Haar man, de schotse schilder Daniel Mullen, besloot haar ervaringen te vertalen op een manier die makkelijker te begrijpen is voor degenen ‘die dagen en getallen niet als lichtbundels zien’. Hij schilderde strakke, gekleurde rechthoeken in een rechte rij of in een boog, die vaak vanuit verschillende hoeken een ander beeld opleveren.

Het werk onderschrijft Mullens eigen kijk op perceptie als iets wat veranderlijk is. ‘Op het eerste gezicht roepen het sterke kleurgebruik en de overheersing van ruimte een gevoel op van architecturale structuren, stabiliteit en kracht’, schrijft Aesthetica Magazine. ‘Pas later zien we hoe fijn en transparant zijn werk eigenlijk is. (…) Zo verandert Mullen ons idee van waarneming.’ Tegen The Creators Project verklaart hij zelf: ‘Ik schilder 
de illusie van een illusie, zoals de schaduwen op de muur in Plato’s grot.’

Voor Mullen is ook het begrip leegte een kwestie van perceptie. Waar het 
in het Oosten staat voor een staat die je kunt bereiken, is de lading in het Westen meestal negatief. In zijn White Series, schrijft kunstblog OEN, komt dit contrast het best naar voren; deze schilderijen zijn ‘teruggebracht tot het absolute minimum’. Aan ons te bepalen wat we erin zien – of wat zijn vrouw erin zou lezen. Zij noemt Mullens werk ‘de beste visuele vertaling van de manier waarop haar hersenen letters, cijfers en de tijd weergeven’.

Van 18 mei tot 15 juni in Marian Cramer Projects, Amsterdam.

MUZIEK | Hoe Billie Holiday 
de fado 
beïnvloedde

‘Ik ben vandaag jonger dan 
20 jaar geleden’

De Portugese Christina Branco was altijd fan van Billie Holiday. Pas op haar achttiende leerde ze de fado kennen, toen ze van haar grootvader een plaat van Amália Rodrigues cadeau kreeg. ‘Sindsdien heeft ze het genre nooit meer losgelaten,’ schrijft El País, ‘en voegde zich bij een nieuwe generatie fadozangeressen.’ Verrassend genoeg brak ze door in Nederland, waar ze in het Portugees vertaalde Slauerhoffgedichten op muziek zette en het album Live in Holland uitbracht. Later haalde ze ook inspiratie uit het werk van de Portugese meesters Saramago en Pessoa – de teksten van fado moeten, omschrijft All Music het genre, poëtisch zijn, ‘de muziek zacht. Maar het gaat uiteindelijk om de zang (…) en dat is waarom Branco eruit springt. Haar stem heeft een tederheid die nu eens intiem is, dan weer meeslepend en de luisteraar steeds de indruk geeft dat het lied aan hem alleen is gericht. (…) Prachtig, soms bijna erotisch. Dit is muziek voor het hart.’ Libération bewondert de manier waarop ze fado moderniseerde; ‘swingend, blijer, minder tragisch’. En volgens de Franse krant dankt ze die invloeden aan jeugdidool Billie Holiday.

Van het klassieke genre week ze in de loop van haar carrière steeds verder af. Zo maakte ze een nummer met Bløf en vulde ze haar oeuvre aan met tangomuziek. De titel van haar laatste album, Branco, verwijst behalve naar haar naam naar de Portugese betekenis van het woord: wit. De zangeres wil ermee een gevoel van zuiverheid, frisheid en vrede oproepen. ‘Soms heb ik het gevoel dat ik alles andersom heb gedaan,’ licht ze toe aan Blitz. ‘Alsof ik begin waar zogenaamd het einde zou zijn. Alsof ik oud begonnen ben en daar langzaam van herstel. Ik ben vandaag veel jonger dan 20 jaar geleden.’

19-25 april in o.a. Amsterdam, Utrecht en Rotterdam.

LITERATUUR | Boekenclub voor jonge mensen

De vrouwelijke tegenhanger van The Catcher in the Rye

Das Mag begon ermee boekenclubs van hun tuttige, vrouwen-van-middelbare-leeftijdimago te ontdoen: het toenmalige tijdschrift organiseerde nachten met boekenclubs verspreid door Amsterdam. Schwob pakt het nog iets radicaler aan door een boekenclub met leeftijdsgrens op te richten: bij Young Schwob kunnen alleen lezers tot 35 jaar zich aansluiten. Op de tweede editie zal Carson McCullers Op jouw bruiloft (The Member of the Wedding, 1946) worden besproken.

De auteur uit het zuiden van de Verenigde Staten was zelf een jongbloeier: ze werd op haar 22ste bekend met The Heart Is a Lonely Hunter (1940; Het hart is een eenzame jager), geschreven met ‘overweldigende vaart en overtuiging’, aldus The New York Times. Op jouw bruiloft is haar derde roman en wordt ook wel gezien als de vrouwelijke tegenhanger van The Catcher in the Rye. Maar dan, zegt The Guardian, een heel ‘lome, koortsige variant’. In het stadje waar de roman speelt lijkt het ‘één lange, luie, ongelukkige warme avond’ te zijn. De krant is het met Schwob eens dat dit boek te weinig erkenning heeft gekregen.

Woensdag 1 mei, 20 uur, De Literaire Boekhandel, Utrecht. Aanmelden via literaire.boekhandel@planet.nl of 030 231 9853. Op jouw bruiloft, Athenaeum, vertaling: Molly van Gelder.

Deze titels worden getipt door Athenaeum Boekhandel in Amsterdam.

_Over de toekomst_- Martin Rees

Rees laat ons zien dat we anders kunnen en moeten handelen. Hij laat zijn angsten nadrukkelijk vergezeld gaan van 
volgens hem hoopvolle scenario’s, en geeft inzicht in de wereld die wij zelf gestalte geven – de wereld van morgen.

Gedaanteverwisselaars – Gavin Francis

Als huisarts heeft Francis dagelijks te maken met kwetsbare lichamen en steeds veranderende symptomen. Aan de hand van anekdotes uit zijn praktijk en verhalen uit de medische geschiedenis, de kunst, literatuur en mythologie vertelt hij waarom verandering de essentie van het mens-zijn is.

De geluksatlas – Helen Russell

In De geluksatlas neemt de Engelse lifestylejournaliste en bestsellerauteur Helen Russell de lezer mee op wereldreis. In maar liefst 33 landen speurde ze naar de nationale geheimen van geluk, waarmee ze laat zien hoe in uiteenlopende landen wordt gedacht over dit heilzame gevoel.

Leugens lezen – Bettina Stangneth

Volgens Stangneth is de wereld al 
leugenachtig sinds het bestaan van 
de mensheid. Bestaat er wel zoiets als 
de waarheid? Bevindt kennis zich in onwaarheden en zo ja, hoe komen we daaraan? De auteur beantwoordt deze vragen en dwingt de lezer na te denken over zijn eigen handelen en moraal.

Speeddaten met Plato – Marie Robert

Het aanstekelijke Speeddaten met Plato helpt je om met humor te reageren op alle verrassingen die het leven te bieden heeft. Marie Robert haalt voor dit boek de grote filosofen uit de kast en maakt ze op een onderhoudende en toegankelijke manier tot onze medestanders.

Auteur: Laura Weeda