360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland komen.
FILM | De dunne grenzen tussen feiten, fabels en provocatie
Documentaire over postkoloniaal Afrika.
In 1961 kwam VN-secretaris-generaal Dag Hammarskjöld om het leven bij een vliegtuigcrash in Zambia. De toedracht werd nooit achterhaald en sindsdien doen tal van samenzweringstheorieën de ronde. De Deen Mads Brügger maakte er de documentaire Cold Case Hammarskjöld over. Daarin komt hij onder meer uit bij een organisatie die moedwillig het aidsvirus in Afrika zou hebben verspreid.
Daniel Fienberg vraagt zich in The Hollywood Reporter af of de film een grandioze openbaring of juist intellectuele onzin bevat: ‘Maar als ik het antwoord wist, was dit geen film van Brügger.’ Owen Gleiberman van Variety spreekt van ‘een oprecht verwarrende film, een van de meest provocatieve in jaren’. The Copenhagen Post stelt dat, als er ook maar iets waar is van alle theorieën, ‘dit het bewijs vormt van de kromme buitenlandse machtspolitiek in postkoloniaal Afrika’.
Jonathan Romney noemt Cold Case Hammarskjöld op de Amerikaanse filmsite Screen Daily een ‘stuitende, verontrustende en tegelijkertijd intens onderhoudende documentaire. Hoe cynisch je ook aankijkt tegen Brüggers aanpak en zijn bevindingen.’
‘Cold Case Hammarskjöld’ van Mads Brügger draait vanaf 4 april in de bioscoop.
TENTOONSTELLING | Ingeblikte shit in het museum
De hoogstpersoonlijke kunst van Piero Manzoni.
Hardgekookte eieren met vingerafdrukken, museumbezoekers op een sokkel, een strook papier met handtekening en als pièce de résistance ingeblikte uitwerpselen van de kunstenaar zelf. De Italiaan Piero Manzoni (1933-1963) werd er wereldberoemd mee. Kunstcriticus Hanno Rauterberg van Die Zeit noemt hem de laatste grote avant-gardekunstenaar van de vorige eeuw. Rauterberg plaatst Manzoni in de traditie van Marcel Duchamp: ‘Niet alleen een kurkentrekker of een urinoir, maar desnoods de hele wereld kan kunst zijn. Manzoni omarmde de omgeving als kunstwerk en wist zich met zijn zelfspot extra te onderscheiden.’
Manzoni’s kunst geldt nog altijd als uiterst controversieel, met behalve de negentig gesigneerde blikjes poep (inmiddels honderdduizenden dollars waard) onder de merknaam Merda d’artista, ook grote, witte, door hem zelf opgeblazen ballonnen. Op de Amerikaanse cultuursite All That’s Interesting betoogt William DeLong dat Manzoni hiermee de opvatting doorvoerde dat kunst vooral persoonlijke elementen moet bevatten: ‘Persoonlijker dan poep en adem kon hij het niet bedenken.’ DeLong haalt ook het verhaal van Manzoni’s vader aan, die steevast beweerde dat zijn zoon ‘alleen maar shit produceerde’.
De Britse kunstenaar Gavin Turk vertelt in The Guardian hoe hij zich van begin af aan door Manzoni heeft laten inspireren, omdat hij materiaal als een fase binnen het artistieke spel beschouwde. ‘De platonisch witte ruimte van een kunstgalerie betekende voor hem een vertrekpunt. Daar ging hij vervolgens niet op canvas aan de slag, maar op een ondergrond van veren, vilt, vacht, dons, stro en piepschuim.’ Volgens Wall Street International Magazine streefde Manzoni met zijn werk Achrome uit 1958 naar een integraal neutraal oppervlak waarop iedere associatie met een beeld of een voorwerp is uitgebannen. ‘Door het te ontdoen van inhoud en fysieke componenten blijft niet meer dan een puur wit oppervlak over.’
‘Manzoni in Holland’: tot 2 juni in het Stedelijk Museum Schiedam, ook met werk van onder meer Armando, Yves Klein, Marina Abramovic en Wim T. Schippers.
MUZIEK | Protestsongs van een oude ziel
*Rufus Wainwright is op tournee. *
Veelzijdiger dan de Amerikaans-Canadese singer-songwriter Rufus Wainwright (45) vind je ze bijna niet. Hij bewerkt Shakespeare-sonnetten en componeert klassieke opera’s, maar maakt ook protestsongs, zoals het recente nummer Sword of Damocles over het Trump-tijdperk.
Stacey Pavlick beleefde eind 2018 in Philadelphia een show van ‘metamoderne allure van een oude ziel’ en verliet met een ‘warm en overweldigd gemoed’ de zaal, schrijft ze in het culturele ‘webzine’ Spectrum Culture. In Australië viel het Olivia De Zilva van The Adelaide Review op hoe sterk Wainwright zijn Canadese afkomst koestert. Zo beweert hij tijdens het concert dat het land van zijn moeder Kate McGarrigle en zijn dochters grootvader Leonard Cohen de allerbeste muzikanten ter wereld heeft voortgebracht. ‘In de akoestische versie van Both Sides Now van Joni Mitchell komt zijn fraaie tenorstem fantastisch tot zijn recht’, aldus De Zilva. Brittany Spanos van Rolling Stone is al even enthousiast: ‘Afgezien van zijn stem, die met de jaren alleen maar warmer wordt, koppelt hij gortdroge humor aan een geweldig gevoel voor timing.’ En waar hij in zijn liedjes waarschuwt voor de gevaren die de samenleving bedreigen, sluit Wainwright zijn optreden positief af: ‘Zijn vertolking van Across the Universe van The Beatles is hoopvol en verbindend.’
Rufus Wainwright: All These Poses Anniversary 14 april Groningen, 15 april Amsterdam; tickets via Ticketmaster.nl
LITERATUUR | Het gevaar van nostalgie
*Brexit-roman is een ironische jammerklacht tegen imperialisme. *
Middle England van Jonathan Coe speelt zich af in het moderne Engeland, waarin de belangrijkste gebeurtenissen van het afgelopen decennium nadrukkelijk van invloed zijn. Van de Olympische Spelen in Londen van 2012 en de opkomst van Labourleider Jeremy Corbyn tot en met de onvermijdelijke Brexit. ‘Geobsedeerd door het verdomde verleden zijn ze, die Engelsen. En kijk eens waar het ons brengt…’ citeert Johanna Thomas-Corr in de New Statesman een van de hoofdpersonen. Ze stelt dat Coe haarfijn het gevaar van nostalgie voor de Britse samenleving blootlegt. ‘Door fictie en realiteit subtiel met elkaar te verweven, komt Coe tot een ironische jammerklacht over een land dat verstrikt is geraakt in een imperialistische fantasie.’
Alex Clark vermoedt in The Times dat Coe in zijn roman op zoek is naar de Britse culturele identiteit. Waar de een dweept met Mike Oldfield en de ander verslaafd is aan Pink Floyd, vinden ze elkaar gegarandeerd terug in het karakter van James Bond: ‘Maar de kernvraag luidt wat ons écht bindt. En of dat eigenlijk wel genoeg is.’
Allan Massie, criticus van The Scotsman, vindt de verhaallijnen in de roman maar al te herkenbaar: families die uit elkaar vallen door verhitte discussies over politieke correctheid of het verloochenen van de Britse cultuur. Maar volgens hem hoort Coes roman thuis in D.H. Lawrences categorie van the great book of life: ‘Want Coe laat zijn lezer grijnzen, verzuchten en weer schaterlachen. En het mooie is dat hij al zijn personages sympathiek weet te maken, welke omstreden opvattingen ze er ook op nahouden.’
‘Middle England’ verscheen eind maart in Nederlandse vertaling als ‘Klein Engeland’ (De Bezige Bij)
Deze titels worden getipt door Athenaeum Boekhandel in Amsterdam.
De zin van denken – Markus Gabriel
Over hoe filosofisch nadenken ons kan wapenen tegen de stroom van propaganda, nepnieuws en andere onzin die ons dagelijks overspoelt via de sociale en andere media. Echt denken voorkomt dat we het slachtoffer worden van de digitalisering en veranderen in hopeloze infojunks en techzombies.
Melk: Een 10.000-jarige haat-liefdeverhouding – Mark Kurlansky
Een geweldig geschreven geschiedenis van de verhouding tussen mensen en zuivelproducten, geheel in lijn met Kurlansky’s eerdere bestsellers als De kabeljauw, Zout en Papier.
Vrolijkheid – Ingrid Fetell Lee
Ontwerper Fetell Lee onderzoekt hoe het komt dat dagelijkse omgevingen en objecten soms krachtige effecten hebben op onze stemming. Met inzichten uit de neurowetenschap en de psychologie onthult ze hoe we onze omgeving kunnen gebruiken om gelukkiger in het leven te staan.
Churchill De biografie – Andrew Roberts
Eindelijk kunnen we het complete verhaal lezen in deze grootse biografie van een van de meest aansprekende leiders aller tijden. Roberts kreeg exclusief toegang tot een enorme hoeveelheid nieuwe bronnen en weet de drijfveren van deze politicus te ontsluieren.
Verloren land: De zeven stappen van democratie naar dictatuur – Ece Temelkuran
Een hartstochtelijke verdediging van onze democratie, waarin Temelkuran aantoont dat de westerse landen al slaapwandelend bezig zijn hun eigen democratisch bestel te verlaten. Ook Nederland loopt volgens haar gevaar.
Auteur: Diederik Samwel
