Gerecenseerd

KUNST | Samples en selfies van vóór internet

De visionaire kunst van Jean-Michel Basquiat

Twee jaar geleden bracht Untitled van schilder en collagekunstenaar Jean-Michel Basquiat op de veiling maar liefst 110 miljoen dollar (ruim 96 miljoen euro) op. Nooit eerder werd zo veel geld neergeteld voor een werk van een Amerikaanse kunstenaar. En dan hebben we het over een artiest die zijn oeuvre in nog geen tien jaar opbouwde vóór hij in 1988 op 27-jarige leeftijd aan een overdosis heroïne overleed.

In het Schunck Glaspaleis in Heerlen zijn vanaf deze maand werken van Basquiat tentoongesteld, waarvan een deel onlangs in Denver en Parijs te zien was. Anderhalf jaar geleden hing een vleugel van de Londense Barbican Art Gallery vol met zijn kunst. Waarom hij juist nu in de belangstelling staat? Colby Mugrabi heeft wel een vermoeden, schrijft ze in de Britse Vogue: ‘Met zijn veelvuldige gebruik van de printer en het maken van collages anticipeerde hij in de jaren tachtig al op het post-internettijdperk waarin copy-paste en digitale uitwisseling van beelden centraal staan.’

Waar rappers tegenwoordig nauwelijks zonder het samplen van oudere muziek kunnen, was Basquiat volgens Mugrabi al volop bezig met de visuele variant ervan. ‘Hij liet zich inspireren door Beethoven, Charlie Parker en Miles Davis. Dat zie je terug in zijn werk. Geregeld zweven muzieknoten langs en overal duiken lyrics op.’

Twee generaties voor de wereld zou worden overstelpt met selfies, tweets en blogs zag Basquiat zichzelf als kunstobject. ‘Vanaf zijn negentiende liet hij zich voortdurend filmen en fotograferen. En met zijn spuitbus kalkte hij zijn poëzie op de gevels,’ schrijft Mark Hudson in The Telegraph.

Volgens Suzanne Pagé, directeur van de Fondation d’entreprise Louis Vuitton in Parijs, is er ‘geen enkele jongere die de kunst van Basquiat niet begrijpt’.

De tentoonstelling Basquiat, The Artist and His New York Scene is tot 2 juni te zien in het Schunck Glaspaleis in Heerlen

Auteur: Diederik Samwel

MUZIEK | Allerleukste redhead uit showbusiness

Gavin James trekt volle zalen met gevoelige popsongs

Spotify riep hem in 2016 uit tot artiest van het jaar, en volgens Eithne Shortall van de Britse The Times is hij hard op weg om Ed Sheeran naar de kroon te steken als allerleukste redhead binnen de internationale showbusiness. Maar of de Ierse singer-songwriter Gavin James (27) ook goed is?

Muziekrecensente Zara Hedderman schrijft in The Irish Times dat James (die eigenlijk Wigglesworth heet) haarfijn in de gaten heeft dat het in popmuziek draait om smart. Dat zorg hier en daar voor clichématige lyrics. Maar afgezien van deze ‘dubieuze lyrische integriteit’, worden veel nummers opgevrolijkt met ‘handgeklap, leuke gitaarrifjes en opzwepende percussie’ en dat levert muziek op die goed in de markt ligt en geheid de stadions doet volstromen.

James heeft goed geluisterd naar de ‘robuuste ballads en luchtige popmuziek van de laatste tijd en probeert de grandioze catharsis van Adèle te benaderen’, vindt Ken Capobianco van The Boston Globe. ‘Maar hij mist nog het vakmanschap om zich écht in te leven in zijn songs. Als zijn producer die dwepende strijkers en weelderige arrangementen overboord gooit, wordt het nog wel wat.’

Filipa Matias Pereira van de Portugese nieuwssite Notícias ao Minuto was onder de indruk van James’ optreden in Porto: ‘Zijn ongedwongen, haast timide voorkomen werkt enorm aanstekelijk op het podium. Met zijn welluidende stem en dito melodieën pakt hij binnen de kortste keren de zaal in.’

Gavin James treedt op 23 februari op in AFAS Live in Amsterdam

Auteur: Diederik Samwel

FILM | Klassenstrijd in Iraans drama

*Vahid Jalilvand maakt een theatrale film in de beste Iraanse arthousetraditie *

In de Iraanse speelfilm No Date No Signature raakt een forensisch arts in gewetensnood als een achtjarige jongen uit een sloppenwijk overlijdt na een verkeersongeluk waarbij hij betrokken is.

Ben Kenigsberg van The New York Times denkt dat regisseur Vahid Jalilvand met de film ‘vooral de klassenmaatschappij in Iran aan de kaak wil stellen’. Volgens de filmrecensent komt de theaterachtergrond van de maker daarbij prima van pas.

Ook Jay Weissberg van Variety heeft oog voor de theatrale dimensie. Hij neemt de gaten in het script voor lief en heeft naar een ‘knap gemaakte’ film zitten kijken, waarin ‘uitzonderlijk goed wordt geacteerd’. De ‘Shakespeariaanse’ monoloog van hoofdrolspeler Navid Mohammadzadeh zal hem nog lang bijblijven.

Deborah Young van The Hollywood Reporter is al even lovend: ‘Een visueel genot. Fraai aangekleed, subtiele soundtrack en elegant gedraaid. Alsof je naar een zwartwitfilm kijkt, zo gedoseerd is het kleurgebruik.’

No Date, no Signature van Vahid Jalilvand was te zien op het IFFR in Rotterdam en draait vanaf 6 februari in de bioscoop

Auteur: Diederik Samwel

LITERATUUR | Geweld, tirannie en machismo

Colombia heeft de nieuwe Márquez ontdekt

In de nieuwe roman Temporal van de Colombiaanse schrijver Tomás González zit de spanning er meteen goed in. De pikzwarte lucht voorspelt weinig goeds wanneer een vader en zijn tweelingzoons de Caraïbische zee op gaan om te vissen. En inderdaad, die nacht voeren ze een strijd op leven en dood. Ze moeten niet alleen het noodweer trotseren, maar ook hun onderlinge haatgevoelens in bedwang houden.

‘Een verhaal over geweld, tirannie en machismo,’ schrijft Catalina Arango Correa op de Colombiaanse nieuwssite Razón Pública. ‘Maar dan wel volgens de aloude wetten van de Griekse tragedie.’

In zijn recensie voor het Colombiaanse dagblad El Tiempo beschouwt Carlos Restrepo González de roman als ‘het best bewaarde geheim uit de vaderlandse literatuur. In onberispelijke taal schetst hij de complexe verwevenheid van gekwelde familieverhoudingen.’

‘Een virtuoos uitgewerkte poëtische psychothriller,’ vindt Martina Kopf in het Duitse maandblad Literaturkritik. Ze ziet overduidelijke verwijzingen naar Ernest Hemingways The Old Man and the Sea en Moby Dick van Herman Melville. Kopf begrijpt waarom González in eigen land als de nieuwe Márquez wordt beschouwd. Maar die ‘literaire kunstgreep van een wisselend perspectief met meerdere ik-figuren kan hij maar beter achterwege laten’.

Ontij, de Nederlandse vertaling van Temporal van Tomás González verschijnt in februari bij uitgeverij Atlas Contact

Auteur: DS

360 Top-5 non-fictie Deze titels worden getipt door Athenaeum Boekhandel in Amsterdam.

De Hemelschijf van Nebra
Harald Meller & Kai Michel
De Hemelschijf van Nebra is een van de belangrijkste archeologische vondsten van de afgelopen eeuw. Het is het bewijs dat 3600 jaar geleden in het hart van Europa een hoogontwikkelde cultuur heeft bestaan. Meller en Michel schetsen de spectaculaire vondst, en een fabelachtig prehistorisch imperium.

Eet je slim
Lisa Mosconi
Neurowetenschapper Lisa Mosconi doet al jaren onderzoek naar de effecten van voeding op de werking en conditie van onze hersenen, zowel op de korte als 
op de lange termijn. Eet je slim is een prikkelend boek voor wie zijn geheugen wil verbeteren en cognitieve achteruitgang wil voorkomen.

De U-curve
Kieran Setiya
Wetenschappelijk onderzoek wijst uit dat de tevredenheid met ons eigen leven de vorm heeft van een u. Hoe dichter we het midden van ons leven naderen, hoe groter de kans op een dieptepunt. Hoe kunnen we nog voldoening uit het leven halen als onze weg al grotendeels is uitgestippeld?

Antisemitisme hier en nu
Deborah Lipstadt
Lipstadt bespreekt de opkomst van het rechtse nationalisme, het islamitische extremisme en anti-Israëlische retoriek. Ze legt verbanden met de toegenomen ontkenning van de Holocaust, het bagatelliseren van antisemitisme door de links-liberale elite en de toenemende anti-Joodse houding onder de jeugd.

Vietnam
Max Hastings
Niet eerder is het politieke en militaire verhaal van de Vietnamoorlog zo met hartverscheurende persoonlijke ervaringen tot één geheel gesmeed als in dit boek. Hastings heeft de getuigenissen van militaire leiders en boeren, staatslieden en soldaten bijeengebracht tot een buitengewoon document.