Gerecenseerd

LITERATUUR | Édouard Louis: levens die niemand wil zien

Frankrijks literaire wonderboy raakt nationale zenuw

Zoals iemand die door een haai is aangevallen meestal niet wil dat het dier in kwestie wordt afgemaakt, zo wil Édouard Louis (1992) niet dat de man die hem op nieuwjaarsavond 2012 in zijn appartement in Parijs verkrachtte en bijna vermoordde, wordt berecht. ‘Mijn grootvader en neef zaten in de gevangenis, ik heb gezien hoe onmenselijk het is om iemand in een kooi op te sluiten,’ zegt hij tegen The Guardian. Hij houdt de jonge 
Algerijn, die hij op straat ontmoette en uitnodigde met hem mee te gaan, bovendien niet verantwoordelijk voor zijn daden. ‘Het is de schuld van 
Emmanuel Macron, François Hollande, Manuel Valls, de schuld van Sarkozy.’ Die creëerden racisten en buitenstaanders, die niet worden opgenomen in de Franse samenleving. Vanwege zulke opvattingen wordt Louis, bijvoorbeeld door De Standaard, wel het antwoord op Houellebecq genoemd.

The New York Times plaatst de jonge auteur in het rijtje ‘literaire waarheidsvertellers’ als Karle Ove Knausgard, Ta-Nehisi Coates en Svetlana Aleksijevitsj. Niet alleen wil Louis niets anders dan ‘de waarheid’ beschrijven, hij veroordeelt ook auteurs die dat niet doen, blijkt uit een interview met Libération. ‘Er zijn migranten die in de Middellandse Zee sterven, homo’s die worden afgeslacht in Tsjetsjenië, transgenders worden aangevallen op straat (…) en toch blijven mensen schrijven over de kleine problemen van hun burgerlijke leven, hun 
verveling, hun scheiding, de onbelangrijke belevenissen van de blanke middenklasse.’ Volgens Louis zouden alle auteurs de aandacht moeten vestigen op de levens ‘die niemand meer wil zien’, zoals Les Inrockuptibles het verwoordt.

The Washington Post noemt hem “de zoveelste millennial die over zichzelf schrijft”

The Paris Review beschrijft hoe Louis zelf opgroeide in een straatarm arbeidersgezin met een arbeidsongeschikte fabrieksarbeider als vader. Zijn eerste boek las hij toen hij zeventien was. Toen hij ontdekte dat er nauwelijks over zijn eigen milieu was geschreven, volgde hij de les van de door hem bewonderde Toni Morrison op: over wat je wil lezen, moet je zelf schrijven. In zijn zoektocht naar een uitgever kreeg hij te horen dat zijn werk niet publicabel was omdat mensen nooit zouden geloven dat een gezin zo arm kon zijn, 
aldus The Guardian.

The Washington Post bekijkt zijn queeste naar waarheid van een andere kant, en noemt hem ‘de zoveelste millennial die over zichzelf schrijft’. Maar met zijn zoektocht, geeft de krant toe, heeft hij wel een nationale zenuw geraakt.

Ze hebben mijn vader vermoord verschijnt eind september bij De Bezige Bij.

TENTOONSTELLING | De verborgen geschiedenis van Zuidoost-Azië

Jonge kunstenaars speuren in koloniale archieven

Verhalen die we niet in hun geheel kennen, vullen we aan en gaan een eigen leven leiden. Dat is het idee achter de tentoonstelling UnAuthorised Medium, vanaf 16 september te zien in de Tolhuistuin in Amsterdam. Curator Annie Jael Kwan, zelf opgegroeid 
in Singapore en gevestigd in Londen, verzamelde het werk van jonge kunstenaars uit Azië die op zoek gingen naar de omissies in de koloniale archieven. Dat levert, in de woorden van The Japan Times, ‘griezelige beelden’ op, zoals Bomb Ponds (Bommenvijvers) van Vandy Rattana (Phnom Penh, 1980), foto’s van de gaten die in de aarde ontstonden 
door bombardementen van de VS op Cambodja. Ze liggen nu weelderig begroeid en gevuld met water tussen de sawa’s en verbergen hoevelen – waaronder Rattana’s zus en grootmoeder – hier aan hun einde 
kwamen. De foto’s zijn volgens de Japanse krant veelzeggend om wat 
ze niet tonen – net als de koloniale archieven.

De titel van de tentoonstelling verwijst naar een Vietnamees ritueel waarbij de doden worden opgeroepen. Sung Tieu (Vietnam, 1987) vermengde opnamen van dit ritueel met beelden van een verlaten Vietnamees landschap, terwijl 
op de achtergrond fragmenten klinken uit de Ghost Tapes, het door Amerikanen ontwikkelde psychische wapen tegen de Vietcong. Ook hier verwijzen de ‘geesten’ naar hiaten in de geschiedschrijving, en hoe die anders kan worden gelezen, schrijft politiek en cultureel tijdschrift Pavilion. Niet alleen braken de VS met dit effectieve wapen de vijand, 
de supermacht richtte door de omstreden oorlogsvoering ook de eigen reputatie te gronde. De kunstenaars op deze tentoonstelling, schrijft 
de kunstsite Framer Framed, willen benadrukken dat Zuidoost-Azië niet als een geheel te zien is, en kritische vragen over geschiedschrijving oproepen.

FILM | Verraden door 
je bloedeigen vader

Pakistaans-Noorse Iram Haq maakte tweede film over traumatische jeugd

In What Will People Say (Hva vil folk si) gebeuren dingen die ‘zo traumatisch en heftig [zijn] dat je geneigd bent te denken dat dit alles onmogelijk één persoon kan overkomen’, schrijft The New York Times over de nieuwe film van de Pakistaans-Noorse regisseur Iram Haq. Toch is het verhaal gebaseerd op haar eigen ervaringen. Hoofdpersoon Nisha wordt net als zij als adolescent door haar familie gekidnapt en naar Pakistan gestuurd, waar ze bij een haar onbekende tante moet wonen en door de Pakistaanse politie diep wordt vernederd. Ook_ I Am Yours_ , waar de regisseur in 2013 naam mee maakte, behandelt deze traumatische ervaringen. Maar, schrijft Boyd van Hoeij in The Hollywood Reporter, waar Haqs speelfilmdebuut genuanceerd en diepgravend was en ‘tegelijkertijd intens en gecontroleerd’, blijkt het gebrek aan subtiliteit in haar nieuwe film al uit de titel zelf, die ‘het belang van reputatie benadrukt, waarbij niet de waarheid centraal staat maar wat andere mensen denken (…) In die context is nuance natuurlijk de vijand. Dat neemt niet weg dat over het thema een intelligente, veelzijdige film kan worden gemaakt, waarin het gevaar van deze manier van denken en het gedrag dat daaruit voortkomt worden belicht.’ Daarin is Haq 
volgens de recensent allerminst geslaagd, alleen voor het einde heeft hij een paar goede woorden over (‘pijnlijk droevig maar visueel sterk’).

Het is alsof Boyd een andere film heeft gezien dan overige recensenten, die ook over Haqs tweede verfilming van haar tienerjaren vrijwel unaniem lovend zijn. Aftenposten kenmerkt What Will… als ‘een ontroerend drama over de complexe relatie tussen vader en dochter’, 
Dagbladet noemt het een scherpe film die grote vragen stelt. Zowel Slant Magazine als Variety prijzen de manier waarop de complexe relatie tussen Nisha en haar vader, Mirzah, is weergegeven; ondanks de sterke onderlinge band is hij degene die haar ‘verraadt’ nadat hij haar met een Noorse jongen in bed heeft aangetroffen. Ze hebben alleen moeite met de abrupte overgang van lieve, begripvolle vader naar principiële, afstandelijke opvoeder. ‘Dit is wat vrouwen te wachten staat die de onzichtbare drempel van immoreel gedrag durven te overschrijden, vooral met betrekking tot hun seksualiteit,’ besluit Slant Magazine.

De regisseur zelf heeft begrip voor Mirzah’s positie: hij is doodsbang om zijn dochter kwijt te raken aan een wereld die hij niet kent, zegt ze in een interview met de BBC. De omroep prijst de manier waarop ze haar eigen angsten behandelt zonder aan te sturen op islamofobie of 
antimigratiesentimenten, en filtert een heldere boodschap uit de film: alleen door empathie kunnen we nader tot elkaar komen.

Auteur: Laura Weeda