Gerecenseerd

KLASSIEKE MUZIEK | Vier wereldtoppers leiden Concertgebouworkest

Nadat chef-dirigent Daniele Gatti na beschuldigingen van ongewenste intimiteiten werd ontslagen hoeft het Concertgebouworkest niet te wanhopen. De vier vervangers die het orkest de komende periode gaan leiden zijn volgens internationale kenners stuk voor stuk van wereldniveau. De inmiddels 89-jarige Bernard Haitink neemt in elk geval een Mahler-concert voor zijn rekening. Datzelfde doet zijn assistent, de pas 26-jarige Kerem Hasan. Dirigent Dennis Russell Davies liet in de Salzburger Nachrichten optekenen dat Hasan ‘over het vereiste talent beschikt, genoeg zelfvertrouwen heeft en ook nog eens weet wat-ie wil’.

De twee andere dirigenten zijn de Oostenrijker Manfred Honeck en Thomas Hengelbrock uit Duitsland. Muziekrecensent Martin Kettle prijst in The Guardian omstandig de ‘muzikale verbeelding’ van Hengelbrock, die op andere momenten juist ‘strak en zakelijk dirigeert om zijn solisten alle ruimte te geven om te schitteren’. Criticus Jeremy Reynolds stelt in The Pittsburgh Post-Gazette dat Honeck terecht wereldfaam verwierf met zijn Bruckner-interpretaties: ‘Die moet je live horen. Uitmuntend zoals Honeck een balans vindt tussen de verzwaarde blazerssectie en de rest van het orkest. Met het overdonderende geluid van acht hoorns, vier tuba’s, drie trompetten en drie trombones blaast hij het dak eraf. Glorieus.’

Volgens recensent George Grella in de New York Classical Review behoeft Honeck nauwelijks enige introductie: ‘Is de man eenmaal in de stad en staat hij voor het New York Philharmonic, dan weet je dat het goed zit.’ Volgens Grella is er geen ander die Beethoven en Mahler ‘zo smeuïg, uitgebalanceerd en kleurrijk kan laten spelen als Honeck’.

MUZIEK | Virtuoze bard met negen didgeridoos

Eerder werd hij uitgeroepen tot ’s werelds meest sexy vegetariër maar de Australische singer-songwriter Xavier Rudd (40) verwierf toch vooral faam als muzikant. Door roots, reggae, wereld- en folkmuziek te combineren, verschillende instrumenten tegelijk te bespelen en ook nog eens maatschappijkritische songteksten te vertolken.

‘Deze muziekvirtuoos zal nooit stilstaan in zijn creatieve ontwikkeling. Zo’n gast is nooit klaar met het vermengen van stijlen en geluiden,’ schreef muziekrecensent Stewart Oksenhorn in The Aspen Times na Rudds doorbraak in de VS: ‘Of het nu een sample op een radiostation is of vogelgeluiden in het bos.’ Niet voor niets noemt Graham Rockingham in de Canadese krant The Hamilton Spectator Rudd een ‘newagehippie’. ‘Op tournee heeft hij altijd negen didgeridoos bij zich. Daarmee staat hij in direct contact met de aboriginals. Het is het oudste instrument ter wereld, waarmee Rudd zijn eeuwenlange muzikale reis laat horen.’ Rudds timbre doet Dominique Ragheb, hoofd muziek van de Franstalige radio- en tv-zender RTBF, denken aan Paul Simon. ‘Terwijl zijn liedjes ons van folk en reggae-rock naar soms zelfs bluesy sferen brengen.’

Zowel de platen als de optredens van Rudd verleiden schrijver en recensent Bayon, alias Bruno Taravant, tot een lyrische bijdrage in het Franse dagblad Libération. Daarin omschrijft hij Rudd als ‘moderne bard die tal van culturen met elkaar weet te verbinden’.

LITERATUUR | Duister meesterwerk van Ondaatje

In 1945 worden de tieners Nathaniel en Rachel door hun ouders achtergelaten in Londen en toevertrouwd aan twee mannen, mogelijk criminelen. Zo begint Warlight, de laatste roman van Michael Ondaatje, schrijver van de wereldwijde bestseller The English Patient.

Veertien jaar later probeert verteller Nathaniel het verleden te reconstrueren. Tevergeefs. Er ontrolt zich een verhaal van spionage, intriges, een oorlog die nog voortduurt en een moeder die later opduikt maar niets opheldert. Uiteindelijk komt Nathaniel tot de slotsom dat niemand het leven van een ander ooit zal begrijpen. Noch de dood. Anne Haeming schrijft in Der Spiegel dat Ondaatje een spel speelt met onze waarneming. ‘De horizon vervaagt in de schemering, niets is wat het lijkt en de hoofdpersoon moet het doen met flarden van herinneringen, losse notities, fragmenten uit een brief.’ En toch ziet de auteur volgens Haeming kans in ‘nauwelijks meer dan 300 pagina’s de essentie van een heel tijdperk bloot te leggen.’ Volgens de van oorsprong Bosnische auteur Aleksandar Hemon draait het in de roman om de ‘socratische kennis van het weten dat je niets weet’, zo schrijft hij in De Standaard. ‘Altijd zijn we op zoek naar een plot in iemands leven maar voor wie ontheemd is, zal de wereld nooit een plot kennen.’ Recensent Anna Mundow van The Washington Post vindt dat Ondaatje een meesterwerk heeft afgeleverd: ‘Deze roman heeft de meedogenloze allure van een donker sprookje.’

In de lezing van Andrew Lanham in The New Republic roept Ondaatje met zijn boek op tot gezamenlijke reflectie op oorlogen. ‘Een roman kan vanaf de zijkant een nieuw licht laten schijnen op het menselijk lijden tijdens een oorlog. Het doet ons nog meer beseffen hoe afhankelijk we zijn en dat brengt een zware verantwoordelijkheid met zich mee.’

Blindganger, de Nederlandse vertaling van Warlight van Michael Ondaatje, verschijnt op 12 september bij uitgeverij Nieuw Amsterdam

FILM | Geen leven zonder vrouwen en tequila voor Chavela Vargas

‘Donald Trumps ultieme nachtmerrie: een Mexicaanse, van oorsprong Costa Ricaanse, lesbische zangeres die nooit het podium op ging zonder een paar shots tequila achterover te slaan,’ aldus filmcriticus Jonathan Romney in The Guardian over Chavela, een documentaire over Chavela Vargas. De artieste brak pas op hoge leeftijd door bij het grote publiek. Dat had alles te maken met haar coming-out als 81-jarige en het feit dat de Spaanse regisseur Pedro Almodóvar haar herontdekte en haar liedjes in zijn films liet horen.

Almodóvar vertelt in de film dat Chavela leefde in een permanente staat van afscheid nemen. Volgens Ben Konigsberg van The New York Times brengt Chavela vooral dat gevoel over: ‘Het is geen eerbetoon maar een klaagzang.’ In de Argentijnse krant Clarín spreekt Gaspar Zimerman van een ‘geslaagd portret van een van de belangrijkste stemmen uit Latijns-Amerika. Ze leidde het leven van een legende: als lesbienne in de jaren vijftig in het conservatieve Mexico, die vermoedelijk de minnares was van zowel Frida Kahlo als Ava Gardner.’
‘Een film die je moet zien,’ vindt Lucero Calderón van het Mexicaanse dagblad Excélsior. ‘Al heb je geweldige dorst als je de zaal verlaat.’

Chavela van Catherine Gund en Daresha Kyi is vanaf 23 augustus te zien in de Nederlandse bioscopen

Auteur: Diederik Samwel