Gerecenseerd

CINEMA – Niets stopt 
Terrence Malick

Nieuwe film met veel seks

‘De camera dwaalt rond als een nerveuze gast op een feest, die zich geen houding weet te geven. Hij loert met aangeschoten blik naar de personages, hangt over hun schouder en dan weer wendt hij schaamtevol zijn blik af.’ En daarom, vindt Christopher Hooton van The Independent, is de nieuwe film Song to Song kenmerkend voor zijn maker, Terrence Malik (van The Tree of Life en Knight of Cups). ‘Hetzelfde geldt voor het tactiele spel van de acteurs, de om elkaar heen draaiende, over elkaar heen vallende en in elkaars benen verstrikt rakende personages, kapseizend in iets wat voorspel kan zijn of moderne dans.’

Song to Song wordt aangekondigd als ‘een modern liefdesdrama tegen de achtergrond van de muziek scene in Austin, Texas. Ook Christopher Hooton kapseist voor deze film (al was hij geen aanhanger van de Terrence Malik-devotie sinds The Tree of Life.) Maar niet omdat de film is wat de aankondiging voorspelt. Volgens Hooton zou de omschrijving moeten luiden dat dit een film is ‘over ons duistere talent om een absolute hufter te zijn tegen degene die we liefhebben, over de vraag of onze moraal niet gewoon deel van ons imago is in plaats van verinnerlijkt, en over hoe we altijd worden aangetrokken door mensen uit ons verleden op een manier die nog het beste met zwaartekracht kan worden vergeleken’.

‘Blijkbaar maakt Terrence Malick geen films meer, maar verzint hij excuses om de hotste filmsterren in extreem ongemakkelijke fetisjseksscenario’s te krijgen’

The Telegraph vat de film iets anders samen: ‘Een nieuwe Boeketreeks met een snufje Milton, waarin aantrekkelijke acteurs het gebruikelijke liefdesballet dansen in het licht van de ondergaande zon.’ Volgens filmcriticus Robbie Collin ‘had het geen verschil gemaakt als Song to Song in plaats van in de rock scene in een vleesfabriek of op een ijsbaan zou zijn gesitueerd. Het zweten en bonken en stinken van de muziekwereld – waarmee je Malick bezig had willen zien – schittert in afwezigheid.’ Vilein citeert hij de woorden van Patti Smith, een van de echte rockers die een cameo hebben in deze film. ‘“Ik kan uren doorgaan met slechts één akkoord, gewoon doorgaan,” adviseert Patti Smith een jonge discipel tegen het einde van Song to Song. Voor Terrence Malick, zo blijkt, geldt hetzelfde.’

Maar dat is nog mild in vergelijking met het oordeel van Mashable. Entertainment editor Josh Dickey schrijft: ‘Blijkbaar maakt Terrence Malick geen films meer, maar verzint hij excuses om de hotste filmsterren in extreem ongemakkelijke fetisjseksscenario’s te krijgen, met een effect dat even prikkelend is als kaakchirurgie. Ik kan maar twee redenen bedenken waarom hij dit zou doen: om beroemde mensen grondig te kakken te zetten zonder dat iemand het in de gaten heeft, of ter bevestiging van zijn eigen bizarre en volkomen onjuiste ideeën over hoe de mens zijn vleselijke verlangens bevredigt. In het eerste geval bewonder ik zijn duivelse plan, maar moet er wel een einde aan komen. In het tweede geval is het gewoon onfris en moet er ook een einde aan komen. Hoe dan ook: Terrence Malick moet worden tegengehouden.’

LITERATUUR – Als het koren aan de halmen verrot

De tango van mens en klimaat

Niemand weet beter dan de historici dat de geschiedenis zich nooit herhaalt. Maar niemand put ook uit wat is geweest zo veel kennis over wat ons te wachten staat. Het klimaat op aarde is bezig te veranderen? Goed, zegt de historicus, eens kijken wanneer dat eerder is gebeurd. Philipp Blom, behalve historicus ook een groot verteller, buigt zich in zijn nieuwste boek De opstand van de natuur over de kleine ijstijd. Begin en eind van die ruige periode zijn omstreden, houd het op 1500-1850. In de veertiende eeuw waren er al voortekenen, zoals jarenlang onafgebroken regen op het Europese continent (met hongersnood als gevolg) en in de tweede helft van de negentiende eeuw stond de Londense kermis nog een paar winters op de bevroren Thames, maar daarna kon het niet meer. Tussen 1570 en 1685, de periode waar Blom de nadruk legt, liep de gemiddelde temperatuur in Europa met twee à drie graden terug.

Die Welt prijst Blom voor de koelbloedigheid waarmee hij het heden onder ogen ziet door achterom te kijken en noemt het boek ‘een les die winsten en verliezen onthult’. Hij constateert dat die kleine ijstijd een enorme impuls heeft gegeven aan de exploitatie van de natuur door de mens. De aardappel bijvoorbeeld, die wel wat regen en kou kan hebben, is toen ontdekt als voedsel voor de massa. Bloms conclusie is dat die exploitatie nu aan zijn plafond zit, en geen uitweg zal bieden voor de nieuwe periode van klimaatverandering die de wereld nu ingaat.

De Wiener Zeitung vindt De opstand van de natuur ‘een non-fictieboek dat spannender is om te lezen dan veel romans – en ook stilistisch een klasse hoger staat dan het leeuwendeel van de vandaag de dag gedrukte en snel weer vergeten bellettrie’. In de Nederlandse vertaling door Wil Hansen (voor de Bezige Bij) is daarvan niets verloren gegaan, getuige een zin als deze: ‘Maar het graan werd niet rijp, de matte zon scheen steeds weer op velden waarop het verregende koren aan de halmen verrotte.’

Philipp Blom werd geboren in Hamburg, studeerde in Wenen en Oxford behalve geschiedenis ook filosofie en judaïstiek, en spreekt vele talen, waaronder Nederlands.

Op 10 mei spreekt Philipp Blom in Vooruit te Gent en op 11 mei in het Amsterdamse debatcentrum SPUI25.

FOTOGRAFIE – Simpele iconen

Retrospectief Robert Mapplethorpe

‘Ik koos voor de fotografie,’ zei Robert Mapplethorpe, ‘omdat het me de beste manier leek om de waanzin van het leven van commentaar te voorzien.’ De Kunsthal in Rotterdam toont 27 augustus een retrospectief van de in 1989 jong gestorven cult-artiest. ‘Gedurende zijn hele carrière maakte hij portretten en stillevens van een welhaast sublieme eenvoud en intensiteit. (…) Zijn foto’s geven blijk van zijn opvallende gave om zelfs de meest voor de hand liggende objecten de status van iconen te geven’, schreef The New York Times bij zijn overlijden.

Mapplethorpe groeide op in een zeer vroom gezin in Queens, New York. Maar hij bezocht in zijn leven, zoals Le Monde schreef, ‘meer seksclubs dan kerken’. De catechismus resoneerde in Mapplethorpes werk, waarin de erotiek vaak gekoppeld is aan poses met een christelijke connotatie. Behalve de belangrijke tentoonstelling in Rotterdam is er veel aandacht voor Mapplethorpe vanwege de documentaire Look at the Pictures op HBO, gemaakt door Fenton Baily en Randy Barbato. ‘In de afdeling grensoverschrijdend homogedrag’, zo beschrijft The New York Times hun reputatie, ‘hebben zij alles gedaan en meegemaakt.’

‘De film laat onze blik dwalen langs een keur van sensationele beelden van mannen in diverse stadia van opwinding en doodsstrijd’

De ‘waanzin van het leven’ was ook Mapplethorpe zelf niet vreemd, leert deze film. In zijn zucht naar roem eiste de fotograaf bijvoorbeeld van zijn jongere broer, die ook artistiek talent had, dat hij van naam zou veranderen zodat Robert in de kunst scene het alleenrecht op de naam Mapplethorpe kon behouden. Bijna drie decennia na zijn dood weet Mapplethorpe de gemoederen nog steeds te verhitten. Vanwaar de felheid van Brad Wheeler, redacteur van de Globe and Mail in zijn bespreking van de documentaire? ‘De enige les die we ervan leren is dat er voor deze penis-geobsedeerde tijdgenoot van Andy Warhol geen onderscheid bestond tussen zijn kunst en zijn kunstenaarschap. Nadat we voor de vijfde keer het meest vermaarde zelfportret van deze New Yorkse homo hebben gezien, begrijpen we dat het voor de aan aids gestorven SM-enthousiast die hij was, een dagelijkse routine was om een leren zweep in zijn achterste te krijgen.’

Feit is dat er veel prachtige foto’s van Mapplethorpe met een slechts gedeeltelijk zichtbare zweep bestaan, en dat die ook bij zijn leven en vlak na zijn overlijden tot heftige, homofobe reacties hebben geleid. De titel van de film verwijst naar de uitroep van senator Jesse Helms die in 1990 een tentoonstelling van Mapplethorpe trachtte te verbieden vanwege zedenloosheid. Maar anno 2017? Vergelijk Wheelers woorden met de mijmering van Rolling Stone over dezelfde filmbeelden: ‘De film laat onze blik dwalen langs een keur van sensationele beelden van mannen in diverse stadia van opwinding en doodsstrijd, in een vervaging van de grenzen tussen de geslachten en diverse vormen van seksualiteit. De beelden blijven provoceren met hun vragen over wat mooi kan zijn, wat kunst kan zijn.’ De zweepfoto is in de ogen van recensent Jerry Portwood ‘een teken van [Mapplethorpes] kracht’.

Het retrospectief van Robbert Mapplethorpe is te zien in de Kunsthal tot en met 27 augustus.

Auteur: Pieter van den Blink